Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 28

Hai trang này thuộc phần trích đoạn truyện ngắn "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao (sách Ngữ Văn 12 – Tập Một, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống). Đây không phải trang bài tập mà là phần văn bản đọc hiểu kèm theo các câu hỏi gợi mở bên lề (in trong khung màu). Cô sẽ tóm tắt nội dung đoạn trích, rồi trả lời chi tiết từng câu hỏi bên lề nhé.

Tóm tắt nội dung đoạn trích

Đoạn trích kể lại buổi sáng Chí Phèo tỉnh dậy sau cơn say dài – một khoảnh khắc quan trọng đánh dấu sự thức tỉnh ý thức của nhân vật:

• Chí Phèo tỉnh rượu và tỉnh ngộ: Lần đầu tiên hắn nghe thấy những âm thanh quen thuộc của cuộc sống đời thường (tiếng chim hót, tiếng người đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo). Những âm thanh ấy gợi cho hắn nỗi buồn và một ước mơ xa xôi về mái ấm gia đình giản dị.
• Nỗi cô độc và sợ hãi tuổi già: Chí nhận ra mình đã già mà vẫn cô độc, lo sợ tuổi già, đói rét, ốm đau – nhưng đáng sợ nhất vẫn là sự cô độc.
• Sự xuất hiện của thị Nở với bát cháo hành: Thị Nở mang đến cho Chí bát cháo hành còn nóng – biểu tượng của tình thương và sự chăm sóc. Đây là lần đầu tiên trong đời Chí được một người đàn bà cho cái gì mà không phải dọa nạt hay cướp giật.
• Sự xúc động của Chí Phèo: Hắn ngạc nhiên, mắt ươn ướt, bâng khuâng, vừa vui vừa buồn, thấy lòng ăn năn. Bát cháo hành đánh thức phần "người" lương thiện trong con quỷ dữ của làng Vũ Đại.

Câu 1: Điều gì ám ảnh Chí Phèo nhất khi nghĩ về cuộc đời của mình?

Trả lời:

Điều ám ảnh Chí Phèo nhất chính là nỗi cô độc.

Dẫn chứng trong văn bản: "Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc... Chí Phèo hình như đã trông trước thấy tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau."

Giải thích:

• Chí Phèo lo sợ nhiều thứ: tuổi già, đói rét, ốm đau. Nhưng tác giả nhấn mạnh rằng sự cô độc mới là điều đáng sợ hơn cả.
• Điều này cho thấy khao khát sâu xa của Chí không phải là vật chất, mà là được sống giữa cộng đồng, được yêu thương, được làm người bình thường. Bi kịch lớn nhất của hắn là bị xã hội cự tuyệt, sống lẻ loi bên lề cuộc đời.

Câu 2: Lòng trắc ẩn của thị Nở dành cho Chí Phèo được thể hiện qua ý nghĩ và hành động nào?

Trả lời:

Lòng trắc ẩn của thị Nở thể hiện qua cả ý nghĩ lẫn hành động cụ thể:

Qua ý nghĩ:

• Thị thấy "cái thằng liều lĩnh ấy kể ra thì đáng thương, còn gì đáng thương bằng đau ốm mà nằm còng queo một mình."
• Thị nghĩ nếu đêm qua không có thị thì hắn đã chết, nên thấy "kiêu ngạo vì đã cứu sống cho một người."
• Thị thấy "như yêu hắn", nghĩ rằng "mình bỏ hắn lúc này thì cũng bạc."
• Thị nhận ra cần "phải cho hắn ăn tí gì thì mới được. Đang ốm thế thì chỉ ăn cháo hành. Ra được mồ hôi thì là nhẹ nhõm người ngay."

Qua hành động:

• "Vừa sáng thị đã chạy đi tìm gạo", lấy hành nhà sẵn có.
• Nấu một nồi cháo hành còn nóng nguyên.
• Mang bát cháo hành ra cho Chí Phèo ăn, giục hắn ăn nóng.

Giải thích:

Đây là tình thương mộc mạc, chân thành của một người phụ nữ nghèo, dở hơi nhưng giàu lòng nhân ái. Chính sự quan tâm bình dị này đã đánh thức phần "người" trong Chí, khơi dậy khát vọng hoàn lương của hắn.

Câu 3: Người kể chuyện đặt điểm nhìn ở đâu khi miêu tả những cảm xúc của Chí Phèo lúc đón nhận bát cháo hành của thị Nở?

Trả lời:

Người kể chuyện đặt điểm nhìn bên trong nhân vật Chí Phèo (điểm nhìn nội tâm), kết hợp linh hoạt với điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba.

Phân tích cụ thể:

• Tuy kể ở ngôi thứ ba, nhưng người kể đã nhập vào dòng tâm trạng, cảm xúc của Chí Phèo để miêu tả từ bên trong:
• "Thằng này rất ngạc nhiên. Hết ngạc nhiên thì hắn thấy mắt hình như ươn ướt."
• "Hắn nhìn bát cháo bốc khói mà bâng khuâng."
• "Hắn thấy vừa vui vừa buồn. Và một cái gì nữa, giống như là ăn năn."
• "Trời ơi cháo mới thơm sao!" – đây là lời nửa trực tiếp, hòa lẫn giọng người kể với tiếng lòng của Chí.

Giải thích:

• Việc đặt điểm nhìn bên trong giúp người đọc đi sâu vào thế giới nội tâm phức tạp của Chí Phèo, cảm nhận trực tiếp những rung động tinh tế đang trỗi dậy trong tâm hồn nhân vật.
• Đây là nghệ thuật trần thuật nửa trực tiếp đặc sắc của Nam Cao – giọng kể và giọng nhân vật đan xen, khiến nhân vật hiện lên chân thực, sống động và đầy chiều sâu tâm lý.

---

Tóm lại, đoạn trích này khắc họa quá trình thức tỉnh và hồi sinh nhân tính của Chí Phèo dưới tác động của tình thương từ thị Nở. Khi học, em nên chú ý đến nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật và giá trị nhân đạo sâu sắc mà Nam Cao gửi gắm: ngay cả trong con người tưởng như đã tha hóa hoàn toàn, bản chất lương thiện vẫn luôn tồn tại và có thể được đánh thức.