Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 29

🔍 Kiến thức cần nhớ

Đây là đoạn trích từ truyện ngắn "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao - một tác phẩm tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn 1930-1945. Đoạn trích tập trung vào cuộc gặp gỡ giữa Chí Phèo và Thị Nở, đặc biệt là chi tiết bát cháo hành - biểu tượng của tình người và sự thức tỉnh nhân tính.

Các khái niệm cần nắm:

• Điểm nhìn trần thuật: Vị trí mà từ đó người kể chuyện quan sát và kể lại câu chuyện
• Ngôn ngữ nửa trực tiếp: Lời văn của người kể chuyện nhưng mang giọng điệu, suy nghĩ của nhân vật
• Chi tiết nghệ thuật: Những yếu tố nhỏ nhưng có sức gợi lớn, mang ý nghĩa biểu tượng

---

⚙️ Bài tập

Trong đoạn trích có 3 câu hỏi được đặt ở lề phải (in nghiêng). Dưới đây là phần giải chi tiết:

---

Câu 1

Đề bài: Lòng trắc ẩn của thị Nở dành cho Chí Phèo được thể hiện qua ý nghĩ và hành động nào?

Cách 1 — Phân tích theo trình tự văn bản

Bước 1: Xác định hoàn cảnh

Thị Nở chứng kiến Chí Phèo sau đêm say rượu, đang ốm yếu, mệt mỏi. Đây là lần đầu tiên có người quan tâm đến Chí Phèo một cách chân thành.

Bước 2: Phân tích ý nghĩ của thị Nở

• Thị nghĩ về Chí Phèo với sự thương cảm: "Thổ trận ấy thật là phải biết. Cứ gọi là hôm nay nhọc đừ"
• Thị lo lắng cho sức khỏe của Chí: "Đang ốm thế thì chỉ ăn cháo hành"
• Thị chủ động nghĩ cách chăm sóc: "Ra được mồ hôi thì là nhẹ nhõm người ngay đó mà"

Bước 3: Phân tích hành động của thị Nở

• Chạy đi tìm gạo: "Thế là vừa sáng thị đã chạy đi tìm gạo"
• Nấu cháo hành: "Hành thì nhà thị may lại còn. Thị nấu bỏ vào cái rổ, mang ra cho Chí Phèo"
• Giục Chí ăn nóng: "Thị Nở giục hắn ăn nóng"
• Đổ thêm bát nữa: "thị Nở đỗ lấy bát cháo và múc thêm bát nữa"

Kết luận: Lòng trắc ẩn của thị Nở thể hiện qua sự quan tâm tự nhiên, mộc mạc - từ suy nghĩ lo lắng đến hành động cụ thể là nấu cháo hành chăm sóc Chí Phèo.

Cách 2 — Phân tích theo tầng ý nghĩa

💡 Mẹo nhớ: Lòng trắc ẩn = Ý nghĩ (lo lắng) + Hành động (nấu cháo) + Thái độ (quan tâm). Ba yếu tố này tạo nên sự chân thành trong tình cảm của thị Nở.

---

Câu 2

Đề bài: Người kể chuyện đặt điểm nhìn ở đâu khi miêu tả những cảm xúc của Chí Phèo lúc đón nhận bát cháo hành của thị Nở?

Cách 1 — Phân tích điểm nhìn trần thuật

Bước 1: Xác định khái niệm điểm nhìn

Điểm nhìn trần thuật là vị trí mà người kể chuyện đứng để quan sát, cảm nhận và kể lại câu chuyện. Có thể là điểm nhìn bên ngoài (khách quan) hoặc bên trong (đi sâu vào nội tâm nhân vật).

Bước 2: Phân tích các dấu hiệu trong văn bản

Người kể chuyện đặt điểm nhìn bên trong nhân vật Chí Phèo, thể hiện qua:

• Miêu tả cảm xúc nội tâm: "Hắn thấy mắt hình như ươn ướt", "Hắn thấy vừa vui vừa buồn", "một cái gì nữa, giống như là ăn năn"
• Sử dụng ngôn ngữ nửa trực tiếp: "Trời ơi cháo mới thơm sao!", "những người suốt đời không ăn cháo hành không biết rằng cháo ăn rất ngon"
• Đi sâu vào dòng suy nghĩ: "Hắn tự hỏi rồi lại tự trả lời: Và có ai nấu cho ăn đâu? Mà còn ai nấu cho mà ăn nữa!"
• Hồi tưởng quá khứ: Hắn nhớ đến "bà ba", thời hai mươi tuổi

Bước 3: Kết luận

Người kể chuyện đặt điểm nhìn bên trong tâm hồn Chí Phèo, hòa nhập vào dòng ý thức của nhân vật để thể hiện những cảm xúc phức tạp: ngạc nhiên → xúc động → ăn năn → khao khát được yêu thương.

Cách 2 — Phân tích qua bảng đối chiếu

⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi về nghệ thuật trần thuật - thường xuất hiện trong đề thi. Cần phân biệt rõ điểm nhìn bên ngoài và bên trong, đồng thời chỉ ra dẫn chứng cụ thể từ văn bản.

---

Câu 3

Đề bài: Lời và điểm nhìn của người kể chuyện thể hiện thái độ như thế nào đối với Chí Phèo?

Cách 1 — Phân tích thái độ qua ngôn ngữ trần thuật

Bước 1: Nhận diện giọng điệu

Giọng điệu của người kể chuyện trong đoạn này mang tính đồng cảm, thấu hiểu chứ không phải phê phán hay lên án.

Bước 2: Phân tích các biểu hiện cụ thể

a) Thái độ thương cảm, xót xa:

• Kể về quá khứ đau khổ của Chí: "Đời hắn chưa bao giờ được săn sóc bởi một bàn tay đàn bà"
• Nhấn mạnh sự thiếu thốn tình cảm: "Hai mươi tuổi, người ta không là đá, nhưng cũng không hoàn toàn là xác thịt"

b) Thái độ trân trọng sự thức tỉnh:

• Miêu tả chi tiết những cảm xúc tích cực: "Hắn thấy lòng thành trẻ con. Hắn muốn làm nũng với thị như với mẹ"
• Ghi nhận khao khát lương thiện: "Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hoà với mọi người"

c) Thái độ tin tưởng vào bản chất con người:

• Khẳng định Chí vẫn còn nhân tính: "Hay trận ốm thay đổi hắn về sinh lí, cũng thay đổi cả tâm lí nữa?"
• Thể hiện niềm tin: "Thị Nở sẽ mở đường cho hắn"

Bước 3: Kết luận

Người kể chuyện thể hiện thái độ đồng cảm sâu sắc, thấu hiểu và trân trọng đối với Chí Phèo. Đây chính là tinh thần nhân đạo của Nam Cao - nhìn thấy phần người trong những kẻ bị coi là "quỷ dữ".

Cách 2 — Phân tích theo quan điểm nhân đạo của Nam Cao

💡 Mẹo nhớ: Thái độ của người kể chuyện = Thấu hiểu + Xót thương + Tin tưởng + Bênh vực. Đây là biểu hiện của chủ nghĩa nhân đạo trong văn học hiện thực phê phán.

---

🎯 Ghi nhớ

1. Bát cháo hành là chi tiết nghệ thuật đặc sắc, biểu tượng cho tình người và sự thức tỉnh nhân tính của Chí Phèo.

1. Điểm nhìn bên trong giúp Nam Cao đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, thể hiện những cảm xúc phức tạp mà điểm nhìn bên ngoài không thể làm được.

1. Thái độ nhân đạo của Nam Cao thể hiện qua việc: không phán xét, thấu hiểu hoàn cảnh, tin tưởng vào bản chất tốt đẹp của con người.

1. Khi phân tích tác phẩm tự sự, cần chú ý đến: điểm nhìn trần thuật, giọng điệu, ngôn ngữ nửa trực tiếp - đây là những yếu tố nghệ thuật quan trọng thường được hỏi trong các kỳ thi.