Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 40

Tổng quan: Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện

Đây là kiểu bài tập trung vào việc phân tích Những đặc điểm trong cách kể của tác giả (nghệ thuật tự sự).

Điểm khác biệt giữa lớp 10 và lớp 11:

Muốn viết tốt, bạn cần ôn lại tri thức về nghệ thuật tự sự đã học ở Ngữ văn 10 và trong bài học này (ngôi kể, điểm nhìn, cốt truyện, người kể chuyện, lời trần thuật, giọng điệu...).

Yêu cầu của kiểu bài

Sách nêu 4 yêu cầu cốt lõi. Mình diễn giải lại cho dễ nhớ:

• Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện được chọn, trong đó khái quát các phương diện làm nên tính nghệ thuật mà bài viết sẽ đi sâu phân tích.
• Nêu và phân tích cụ thể, rõ ràng các phương diện nghệ thuật đặc sắc: nghệ thuật sáng tạo tình huống, xây dựng cốt truyện, hình tượng người kể chuyện, cách tổ chức trần thuật, lời văn và giọng điệu...
• Nêu nhận định, đánh giá dựa trên lí lẽ và bằng chứng thuyết phục, có chiều sâu hoặc góc nhìn mới mẻ.
• Khẳng định giá trị của tác phẩm được chọn để phân tích.

Mẹo nhỏ: yêu cầu 1 ứng với mở bài, yêu cầu 2 và 3 ứng với thân bài, yêu cầu 4 ứng với kết bài. Nắm cấu trúc này là bạn có dàn ý sẵn.

Bài viết tham khảo: Một vài nét về nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn "Đời thừa"

Bài tham khảo này là mẫu để bạn học cách triển khai. Các hộp chú thích màu xanh bên lề chính là "chỉ dẫn" cho từng phần. Mình phân tích theo trình tự đó.

Phần giới thiệu tác phẩm (ứng với chú thích "Giới thiệu tác phẩm và phương diện nghệ thuật..."):

• Đời thừa (1943) là truyện ngắn nổi bật của Nam Cao về đề tài người trí thức.
• Tác phẩm đánh dấu sự chín muồi trong tư tưởng nghệ thuật, được xem như tuyên ngôn của Nam Cao về văn học.
• Bài viết chốt vấn đề sẽ đi sâu: nghệ thuật tự sự, một phương diện chưa được chú ý nhiều.

Phần mô tả cách kiến tạo truyện kể (chú thích "Mô tả và đánh giá cách Nam Cao kiến tạo truyện kể"):

• Cấu trúc điển hình của truyện ngắn: chuyện chỉ diễn ra từ hôm trước đến sáng hôm sau, sự kiện chính là trận say rượu của nhà văn Hộ.
• Không thuật theo trình tự thời gian: mở đầu bằng cận cảnh Hộ đọc sách, rồi hồi cố về quá khứ nhân vật.
• Đánh giá: cách phá vỡ trật tự sự kiện chính là đặc trưng của nghệ thuật tự sự hiện đại so với truyền thống.

Phần chỉ ra đặc điểm người kể chuyện (chú thích "Chỉ ra đặc điểm của người kể chuyện – ngôi kể và điểm nhìn"):

• Truyện ít hành động, không kịch tính dồn dập, tập trung miêu tả dòng suy tưởng và xung đột trong thế giới tinh thần nhân vật.
• Người kể chuyện ở ngôi thứ ba, trần thuật theo điểm nhìn bên trong, gắn với ý thức nhân vật.
• Đánh giá: hình thức trần thuật hướng nội này phù hợp với việc khắc họa nhân vật như một con người có đời sống tư tưởng.

Phần phân tích vai trò ngôi kể, điểm nhìn, lời trần thuật trong khắc họa nhân vật:

• Liên hệ Hộ với nhân vật Điền trong Giăng sáng để làm nổi bật điểm khác biệt.
• Hộ ngay từ đầu được miêu tả là người có lí tưởng đáng trân trọng: nguyên tắc sống tình thương, coi kẻ mạnh phải "nâng người khác trên đôi vai của mình", và đã hiện thực hóa khi cưu mang Từ.
• Trong nghề nghiệp, Hộ ôm hoài bão văn chương chân chính. Nhưng vì cuộc sống khốn quẫn, các giá trị tốt đẹp lẽ ra phải cộng hưởng lại nảy sinh xung đột, khiến cuộc đấu tranh nội tâm mang tính bi kịch.

Bài học rút ra cho bạn khi viết

Qua bài tham khảo, bạn có thể học theo cách triển khai sau:

1. Mở bài: giới thiệu tác phẩm và nêu rõ phương diện nghệ thuật sẽ phân tích.
2. Thân bài: tách thành các luận điểm theo từng phương diện nghệ thuật (cách kiến tạo truyện kể, ngôi kể và điểm nhìn, lời trần thuật...). Mỗi luận điểm đều có mô tả + đánh giá + dẫn chứng.
3. Biết kết hợp so sánh (như liên hệ Đời thừa với Giăng sáng) để làm nổi bật nét riêng.
4. Hướng tới khẳng định giá trị tác phẩm ở kết bài.

Nếu bạn gửi tiếp trang 41 (phần còn lại của bài viết tham khảo và phần thực hành), mình sẽ phân tích tiếp và giải các câu hỏi luyện tập nếu có nhé.