Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 39
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 39–40
🔍 Tổng quan nội dung
Trang 38 chứa Câu hỏi số 2 thuộc phần luyện tập về ngôn ngữ văn học, yêu cầu phân tích đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết trong các đoạn trích.
Trang 39 là phần VIẾT - hướng dẫn viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (tập trung vào những đặc điểm trong cách kể của tác giả). Đây chủ yếu là nội dung lý thuyết và bài viết tham khảo, không phải bài tập.
⚙️ Bài tập
Câu 2
Đề bài: Phân tích các đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết trong đoạn trích sau:
Đề bài cung cấp hai đoạn trích:
- Đoạn 1: Trích từ "Vợ nhặt" của Kim Lân
- Đoạn 2: Trích từ "Chữ người tử tù" của Nguyễn Tuân
Cách 1 — Phân tích theo từng đặc điểm của ngôn ngữ viết
Bước 1: Nhắc lại các đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ viết
Ngôn ngữ viết có các đặc điểm chính:
- Được ghi lại bằng chữ viết, có thời gian trau chuốt, gọt giũa
- Sử dụng hệ thống từ ngữ phong phú, đa dạng
- Câu văn có cấu trúc chặt chẽ, logic
- Có thể sử dụng các biện pháp tu từ, hình ảnh nghệ thuật
- Tuân thủ quy tắc chính tả, ngữ pháp
Bước 2: Phân tích đoạn trích từ "Vợ nhặt" (Kim Lân)
| Đặc điểm | Biểu hiện trong đoạn trích |
|---|---|
| Từ ngữ được chọn lọc | Các từ gợi hình, gợi cảm: "xác xơ, heo hút", "úp súp, tối om", "lặng lẽ như những bóng ma", "hồi thê thiết" |
| Hình ảnh so sánh | "Người chết như ngả rạ", "đi lại lặng lẽ như những bóng ma" → tạo ấn tượng mạnh về cái chết, sự tang thương |
| Câu văn có nhịp điệu | Câu văn dài, nhiều vế, tạo nhịp chậm rãi, nặng nề phù hợp với không khí ảm đạm của nạn đói |
| Cấu trúc đoạn văn | Mạch lạc, logic: từ cảnh xóm chợ → cảnh đường làng → âm thanh tiếng quạ |
Bước 3: Phân tích đoạn trích từ "Chữ người tử tù" (Nguyễn Tuân)
| Đặc điểm | Biểu hiện trong đoạn trích |
|---|---|
| Từ ngữ trau chuốt, cổ kính | "thăm thẳm", "tinh tú", "từ biệt vũ trụ" → tạo không khí trang trọng, cổ xưa |
| Câu văn dài, nhịp điệu chậm rãi | Nhiều vế câu nối tiếp, tạo cảm giác thời gian trôi chậm, chuẩn bị cho sự kiện đặc biệt |
| Hình ảnh giàu tính tạo hình | "những nét đen thẳng lên nền trời lốm đốm tinh tú", "ngôi sao Hôm nhấp nháy" → như một cảnh trong phim |
| Âm thanh hòa quyện | Tiếng chó sủa, tiếng trống, tiếng kiểng, tiếng mõ → tạo bản hòa âm phức tạp |
Cách 2 — Phân tích đối sánh hai đoạn trích
Điểm chung (đặc điểm của ngôn ngữ viết):
- Tính trau chuốt: Cả hai đoạn đều thể hiện sự chọn lọc từ ngữ kỹ lưỡng, không có từ thừa, mỗi từ đều mang giá trị biểu đạt cao.
- Tính hình tượng: Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh, ẩn dụ giúp người đọc hình dung rõ nét cảnh vật, con người.
- Tính logic, mạch lạc: Các câu văn được sắp xếp theo trình tự hợp lý, tạo thành đoạn văn hoàn chỉnh.
Điểm riêng (phong cách tác giả):
| Tiêu chí | Kim Lân (Vợ nhặt) | Nguyễn Tuân (Chữ người tử tù) |
|---|---|---|
| Giọng văn | Chân thực, giản dị, xót xa | Trang trọng, cổ kính, trữ tình |
| Từ ngữ | Gần gũi đời thường | Chọn lọc, cầu kỳ, nhiều từ Hán Việt |
| Không khí | Ảm đạm, tang thương | Thiêng liêng, trang nghiêm |
| Mục đích | Tái hiện hiện thực nạn đói | Tạo không khí cho cảnh cho chữ |
💡 Mẹo nhớ: Khi phân tích ngôn ngữ viết, nhớ công thức T-C-H-L: - Từ ngữ (chọn lọc, trau chuốt) - Câu (cấu trúc, nhịp điệu) - Hình ảnh (so sánh, ẩn dụ) - Logic (mạch lạc, liên kết)
⚠️ Lưu ý thi: Dạng bài phân tích đặc điểm ngôn ngữ viết thường xuất hiện trong phần Đọc hiểu hoặc Nghị luận văn học. Cần chỉ ra được biểu hiện cụ thể trong văn bản, không chỉ nêu lý thuyết chung chung.
📝 Phần VIẾT (Trang 39) - Tóm tắt nội dung lý thuyết
Trang 39 trình bày hướng dẫn Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện với trọng tâm là những đặc điểm trong cách kể của tác giả.
Yêu cầu của kiểu bài:
- Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện được chọn để phân tích (nêu khái quát các phương diện nghệ thuật sẽ đi sâu phân tích)
- Nêu được và phân tích cụ thể, rõ ràng về các phương diện nghệ thuật đặc sắc:
- Nghệ thuật sáng tạo tình huống
- Xây dựng cốt truyện
- Những nét đặc sắc của hình tượng người kể chuyện
- Cách tổ chức trần thuật
- Lời văn và giọng điệu
- Nêu nhận định, đánh giá về tác phẩm truyện dựa trên các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục
- Khẳng định giá trị của tác phẩm được chọn để phân tích
Bài viết tham khảo:
Sách cung cấp bài viết mẫu: "Một vài nét về nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa" - đây là bài tham khảo để học sinh học cách triển khai kiểu bài nghị luận về nghệ thuật tự sự.
🎯 Ghi nhớ: - Ngôn ngữ viết có đặc điểm: trau chuốt, chọn lọc, có cấu trúc chặt chẽ, giàu hình ảnh - Mỗi nhà văn có phong cách ngôn ngữ riêng: Kim Lân giản dị, chân thực; Nguyễn Tuân cầu kỳ, trang trọng - Khi viết nghị luận về tác phẩm truyện, cần chú ý phân tích các phương diện nghệ thuật tự sự của tác giả