Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 63

Hai trang này thuộc văn bản đọc bài thơ "Con đường mùa đông" của Pu-skin (bản dịch của Thúy Toàn). Trang đầu là phần cuối bài thơ kèm bản "Dịch thơ", trang sau là khổ thơ kết và phần giới thiệu tác giả. Bên lề có các hộp chỉ dẫn đọc (câu hỏi gợi ý). Mình sẽ tóm tắt nội dung và trả lời lần lượt các câu hỏi đó.

Tóm tắt nội dung bài thơ

Bài thơ vẽ ra hành trình của nhân vật trữ tình trên con đường mùa đông nước Nga: tuyết trắng mênh mông, vầng trăng mờ ảo, cỗ xe tam mã lăn bánh đều đều cùng tiếng nhạc ngựa buồn tẻ. Trong khung cảnh hoang vắng, lạnh lẽo và cô đơn ấy, tâm tưởng nhân vật hướng về Nhi-na – người thương yêu – và mái ấm bên lò lửa. Nỗi buồn và niềm khao khát sum họp đan xen, tạo nên giọng điệu vừa u sầu vừa tha thiết hi vọng.

---

Hộp chỉ dẫn 1: Hình ảnh và âm thanh trong bài thơ

Đây là phần "Lưu ý" định hướng cách đọc, không phải câu hỏi. Nội dung nhắc ta chú ý: mỗi hình ảnh (trăng mờ, cánh đồng buồn, tuyết trắng, cột cây số) và mỗi âm thanh (nhạc ngựa đều đều, lục lạc đơn điệu) đều mang hai lớp ý nghĩa:

• Vừa tô đậm nỗi buồn, sự cô đơn, đơn điệu của con đường.
• Vừa thể hiện sự vận động không ngừng – cỗ xe vẫn lăn bánh, con người vẫn kiên trì vượt qua trở ngại, hướng về phía trước.

Hai lớp nghĩa này cho thấy nỗi buồn không phải là sự buông xuôi mà song hành cùng nghị lực sống.

Hộp chỉ dẫn 2: Sự tương phản giữa ngoại cảnh và hình ảnh trong tâm tưởng

Câu hỏi: "Giữa ngoại cảnh và những hình ảnh xuất hiện trong tâm tưởng có sự tương phản như thế nào?"

Sự tương phản nổi bật là giữa cái lạnh lẽo, cô đơn, tĩnh lặng của thực tại với cái ấm áp, gần gũi, tràn đầy yêu thương trong tưởng tượng. Chính niềm mong nhớ ở tâm tưởng giúp nhân vật trữ tình vượt qua cảm giác cô đơn nơi con đường mùa đông giá rét.

Hộp chỉ dẫn 3: Lời than "Ôi buồn đau, ôi cô lẻ..."

Câu hỏi: "Lời than 'Ôi buồn đau, ôi cô lẻ...' kết nối tâm tưởng nhân vật trữ tình với ai? Ở đâu?"

• Kết nối với: Nhi-na – người yêu thương của nhân vật trữ tình ("Trở về với em ngày mai / Nhi-na, bên lò lửa đỏ").
• Ở đâu: bên lò lửa đỏ, tức mái ấm gia đình, không gian sum họp ấm cúng trong tương lai ("ngày mai").

Lời than thể hiện nỗi cô đơn ở hiện tại, đồng thời mở ra niềm khao khát trở về đoàn tụ. Nỗi buồn hiện tại được xoa dịu bằng hi vọng về ngày mai ấm áp bên người thương.

Hộp chỉ dẫn 4: Những hình tượng thơ được điểm lại

Câu hỏi: "Những hình tượng thơ đã xuất hiện trong bài được điểm lại như thế nào?"

Ở khổ kết, nhà thơ điểm lại (nhắc lại) hầu hết các hình tượng đã xuất hiện trong bài, tạo kết cấu vòng tròn, đầu cuối tương ứng:

• "đường xa vắng" – nhắc lại con đường mùa đông hoang vắng.
• "bác xà ích lặng im" – nhắc lại người đánh xe.
• "Nhạc ngựa đều đều buông xa thẳm" – nhắc lại âm thanh nhạc ngựa đơn điệu.
• "Sương mờ che lấp ánh trăng nghiêng" – nhắc lại vầng trăng và làn sương mờ ảo ở đầu bài.

Cách điểm lại này khép kín mạch cảm xúc: các hình tượng quay trở lại nhưng nhuốm đậm hơn nỗi buồn và sự tĩnh lặng. Nó cho thấy hành trình vẫn tiếp diễn, nỗi cô đơn vẫn còn đó, song mạch ngầm hi vọng về Nhi-na, về mái ấm vẫn nâng đỡ tâm hồn nhân vật trữ tình.

---

Phần giới thiệu tác giả Pu-skin

Cuối trang 63 là thông tin về tác giả – những ý cần ghi nhớ:

• A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin (1799 – 1837), người đặt nền móng cho văn học hiện thực Nga thế kỉ XIX.
• Sinh trong gia đình trí thức quý tộc, sớm bộc lộ tài năng văn chương (làm thơ từ năm bảy, tám tuổi).
• Được Đốt-xtôi-ép-xki ca ngợi là "người duy nhất nói tiếng nói mới" – tiếng nói "toàn nhân loại".
• Vì những vần thơ ca ngợi tự do, chống chế độ nông nô chuyên chế của Nga hoàng, ông bị đày xuống Phương Nam (1820 – 1823), rồi đày lên Phương Bắc (1824 – 1826).
• Bài thơ "Con đường mùa đông" sáng tác năm 1826, trong thời kì bị lưu đày này – điều giúp ta hiểu sâu hơn nỗi cô đơn, buồn bã thấm trong từng câu chữ.
• Ông mất năm 1837 sau một cuộc đấu súng.

Một mẹo nhỏ khi học: hãy gắn hoàn cảnh bị lưu đày của Pu-skin với cảm xúc trong bài. Hiểu được tác giả viết bài thơ giữa những ngày tháng cô đơn nơi đất khách, em sẽ cảm nhận rõ hơn vì sao nỗi buồn và niềm khao khát sum họp lại tha thiết đến vậy.