Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 93

Tóm tắt nội dung

Hai trang này nằm trong bài học về kiểu bài "Viết bài văn nghị luận về một vấn đề liên quan đến tuổi trẻ" (hoặc nghị luận xã hội). Trang 92 là phần cuối của bài viết tham khảo "Lắng nghe những tiếng thì thầm của cuộc sống" (bài làm của học sinh, có chỉnh sửa). Trang 93 gồm:

• 4 câu hỏi tìm hiểu bài viết tham khảo.
• Phần "Thực hành viết" với hai mục: Chuẩn bị viết và Tìm ý, lập dàn ý.

Trước hết mình tóm tắt nhanh bài viết tham khảo để bạn nắm trọn bố cục:

Bài viết bàn về việc lắng nghe những "tiếng thì thầm" nhỏ bé nhưng giàu ý nghĩa của cuộc sống. Tác giả triển khai theo 5 luận điểm:

1. Bàn về nghĩa của từ "lắng nghe".
2. Bàn về việc lắng nghe nỗi buồn vui của con người (kèm bằng chứng thực tế).
3. Bàn về việc lắng nghe tiếng nói của thiên nhiên qua trải nghiệm.
4. Phản bác ý kiến trái chiều.
5. Bàn về ý nghĩa của việc lắng nghe.

Cuối bài là phần kết luận khẳng định: con người sẽ trưởng thành hơn nhờ biết lắng nghe, thấu hiểu và đồng cảm.

---

Bài 1: Vấn đề bàn luận của bài viết

Đề: Bài viết đã tập trung bàn luận về vấn đề gì trong đời sống?

Trả lời:

Bài viết tập trung bàn luận về việc lắng nghe những "tiếng thì thầm" của cuộc sống, tức là biết chú ý, cảm nhận những điều nhỏ bé, bình dị nhưng giàu ý nghĩa xung quanh ta: tiếng nói của con người và tiếng nói của thiên nhiên.

Đây là một vấn đề mang tính nhân văn, gắn liền với đời sống tinh thần và cách con người kết nối với nhau, với thế giới. Tác giả khẳng định: biết lắng nghe sẽ giúp con người sống sâu sắc, tinh tế, nhân ái và trưởng thành hơn.

---

Bài 2: Các luận điểm và mối quan hệ giữa chúng

Đề: Các luận điểm nào đã được tác giả triển khai? Các luận điểm có mối quan hệ với nhau như thế nào?

Trả lời:

Tác giả triển khai 5 luận điểm:

Mối quan hệ giữa các luận điểm:

• Các luận điểm được sắp xếp theo trình tự logic, chặt chẽ: đi từ việc giải thích khái niệm (luận điểm 1) đến mở rộng phạm vi đối tượng cần lắng nghe (con người ở luận điểm 2, thiên nhiên ở luận điểm 3).
• Luận điểm 4 mang tính phản biện, lật lại vấn đề bằng cách phản bác ý kiến trái chiều, giúp lập luận thêm thuyết phục và khách quan.
• Luận điểm 5 khái quát, nâng cao, khẳng định ý nghĩa sâu sắc của việc lắng nghe.
• Như vậy, các luận điểm bổ sung, hỗ trợ cho nhau, cùng làm sáng tỏ vấn đề trung tâm. Chúng có quan hệ tăng tiến và bổ trợ: từ hẹp đến rộng, từ giải thích đến phản biện rồi khái quát.

---

Bài 3: Lí lẽ và bằng chứng cho từng luận điểm

Đề: Hãy cho biết những lí lẽ và bằng chứng mà người viết đã sử dụng khi triển khai từng luận điểm.

Trả lời:

Dựa vào phần bài viết (trong đó trang 92 thể hiện rõ luận điểm 3, 4, 5):

Luận điểm 3 (lắng nghe tiếng nói của thiên nhiên):

• Lí lẽ: Không chỉ con người mới cất lên tiếng nói, thiên nhiên cũng có tiếng nói riêng; lắng nghe giúp con người giao hòa với thiên nhiên, biết nhói đau khi thiên nhiên bị tổn thương.
• Bằng chứng: tiếng lá rơi khẽ khàng trước ngõ, giọt sương lăn trên tàu tiêu, tiếng chim lẩn khuất trong khóm cây, gió núi vọng vào thớ đá; tiếng thở dài bất lực của rừng cây, tiếng lá xạc xào run rẩy khi cây bị đốn hạ, tiếng kêu sợ hãi của loài thú trốn tránh con người.

Luận điểm 4 (phản bác ý kiến trái chiều):

• Lí lẽ: Có người cho rằng những tiếng "bé mọn" ấy có thể bỏ qua vì cuộc sống còn nhiều điều đáng quan tâm hơn. Người viết thừa nhận đó là quyền lựa chọn, nhưng phản bác rằng nếu không biết lắng nghe thì cuộc đời sẽ nhạt nhẽo, ồn ã, chát chúa, con người sẽ tẻ nhạt, cô đơn.
• Bằng chứng: hình ảnh "sẽ chẳng còn những ánh mắt sẻ chia, những bàn tay đan kết, những cử chỉ dịu dàng"; "suối nguồn yêu thương sẽ dần cạn kiệt".

Luận điểm 5 (ý nghĩa của việc lắng nghe):

• Lí lẽ: Lắng nghe là để hiểu, để hành động, hướng tới điều tốt đẹp; giúp con người cảm nhận chân thực và trân quý giá trị sống; là sợi dây vô hình kết nối con người với nhau và với thế giới.
• Bằng chứng: hình ảnh lắng nghe "từng tiếng tích tắc của đồng hồ trên vách" để hiểu thời gian, tuổi trẻ đang qua, những khát vọng dang dở, từ đó biết sống có ý nghĩa hơn.

(Với luận điểm 1 và 2 ở các trang trước, người viết giải thích nghĩa của từ "lắng nghe" và dùng bằng chứng thực tế về việc lắng nghe nỗi buồn vui của con người.)

---

Bài 4: Bổ sung cho bài viết

Đề: Bạn muốn bổ sung điều gì cho bài viết?

Trả lời:

Đây là câu hỏi mở, nêu ý kiến cá nhân. Gợi ý một số hướng bổ sung:

• Bổ sung dẫn chứng thực tế, cụ thể hơn: ví dụ những câu chuyện về người biết lắng nghe đã giúp đỡ, kết nối được người khác (chuyện một người bạn lắng nghe và an ủi đúng lúc, các đường dây tư vấn tâm lí...).
• Bổ sung mặt trái của việc "không biết lắng nghe" trong thời đại số: con người mải nhìn màn hình điện thoại, mạng xã hội nên ít lắng nghe nhau hơn.
• Bổ sung bài học hành động: gợi ý cách rèn luyện kĩ năng lắng nghe (lắng nghe không phán xét, lắng nghe chủ động, sống chậm lại...).
• Có thể bổ sung dẫn chứng từ văn học, danh ngôn để tăng sức thuyết phục.

Bạn nên chọn 1–2 ý mình tâm đắc và lí giải vì sao cần bổ sung.

---

Bài 5: Phần Thực hành viết – Chuẩn bị viết

Đây là phần hướng dẫn (không phải bài tập có đáp án cố định), mình tóm tắt để bạn dễ thực hiện:

Cách tìm đề tài: tìm vấn đề từ nhiều nguồn khác nhau như trải nghiệm, suy nghĩ của bản thân; sách báo, các phương tiện truyền thông; rồi chọn một vấn đề tâm đắc để làm đề tài.

Một số gợi ý đề tài trong SGK:

• Vì sao học sinh cần tham gia các hoạt động sinh hoạt cộng đồng ở địa phương?
• Cách tổ chức cuộc sống cá nhân có vai trò như thế nào trong việc hoàn thiện nhân cách?
• Việc tiếp thu ý kiến của người khác có mâu thuẫn với việc khẳng định tính tự chủ của bản thân?
• Ý nghĩa của phát ngôn có trách nhiệm trong giao tiếp xã hội là gì?

Lời khuyên: nên chọn đề tài gần gũi với tuổi trẻ, có nhiều dẫn chứng và bản thân thật sự có quan điểm rõ ràng.

---

Bài 6: Thực hành viết – Tìm ý, lập dàn ý

Phần này hướng dẫn cách tự đặt câu hỏi để tìm ý. Mình hệ thống lại bộ câu hỏi tìm ý:

Minh họa từ bài tham khảo: với vấn đề "Lắng nghe những tiếng thì thầm của cuộc sống", người viết đã hình thành 5 ý (5 luận điểm như bảng ở Bài 2).

Gợi ý lập dàn ý chung cho một bài nghị luận xã hội:

• Mở bài: giới thiệu và nêu vấn đề bàn luận (có thể dùng một câu hỏi gợi mở như bài tham khảo).
• Thân bài: triển khai các luận điểm, mỗi luận điểm có lí lẽ + bằng chứng; có một luận điểm phản bác ý kiến trái chiều để tăng tính thuyết phục.
• Kết bài: khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề, rút ra bài học/thông điệp.

---

Chúc bạn nắm vững cách phân tích bài viết tham khảo và tự tin triển khai bài nghị luận của riêng mình. Nếu bạn muốn, mình có thể giúp lập dàn ý chi tiết cho một trong các đề tài gợi ý ở trên.