Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 105
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 105–106
🔍 Nhận xét về nội dung trang
Hai trang này là phần văn bản đọc hiểu - trích đoạn từ tác phẩm "Tiễn dặn người yêu - Xống chụ xon xao" (Mạc Phi dịch, NXB Văn học, Hà Nội, 1973). Đây là truyện thơ dân tộc Thái.
Trang 104-105 chứa:
- Các đoạn thơ trích từ tác phẩm
- Chú thích giải nghĩa từ ngữ (đánh số từ 1-9)
- Hai câu hỏi gợi ý bên lề (in nghiêng, màu hồng)
⚙️ Bài tập
Câu hỏi 1: Cảm nhận niềm thương xót của chàng trai khi chứng kiến tình cảnh của người yêu ở nhà chồng
Đề bài: Cảm nhận niềm thương xót của chàng trai khi chứng kiến tình cảnh của người yêu ở nhà chồng.
Cách 1 — Phân tích theo các chi tiết trong văn bản
Bước 1: Xác định ngữ cảnh
Đoạn thơ thể hiện cảnh chàng trai đến thăm người yêu cũ khi cô đã lấy chồng. Anh chứng kiến cảnh cô phải làm lụng vất vả, bị đối xử tệ bạc.
Bước 2: Phân tích các hành động thể hiện sự thương xót
- Lời gọi tha thiết: "Dậy đi em, dậy đi em ơi!" → Tiếng gọi đầy yêu thương, xót xa
- Sự chăm sóc ân cần:
- "Dậy rũ áo kẻo bọ" (rũ áo cho sạch sâu bọ)
- "Dậy phủi áo kẻo lấm"
- "Đầu bù anh chải cho"
- "Tóc rối đưa anh búi hộ"
- Hành động cụ thể giúp đỡ:
- Chặt tre về đốt gióng đầu
- Chặt tre dày, hun gióng giữa
- Lam ống thuốc cho em uống khỏi đau
- Tơ rối ta cùng gỡ
- Tơ vò ta vuốt lại quay guồng
Bước 3: Nhận xét về tình cảm
Niềm thương xót của chàng trai được thể hiện qua:
- Sự quan tâm tỉ mỉ: Từ việc nhỏ nhất như chải đầu, búi tóc đến việc làm thuốc chữa bệnh
- Tình yêu vẫn còn nguyên vẹn: Dù cô đã là vợ người khác, anh vẫn muốn chăm sóc, bảo vệ
- Nỗi đau khi thấy người yêu khổ: Hình ảnh cô gái đầu bù tóc rối, áo lấm bẩn cho thấy cuộc sống cơ cực
Cách 2 — Phân tích theo nghệ thuật biểu đạt
Nghệ thuật thể hiện niềm thương xót:
| Biện pháp | Ví dụ | Tác dụng |
|---|---|---|
| Điệp ngữ | "Dậy đi em, dậy đi em ơi" | Nhấn mạnh sự tha thiết, khẩn khoản |
| Liệt kê | Rũ áo, phủi áo, chải đầu, búi tóc... | Thể hiện sự chăm sóc toàn diện |
| Hình ảnh ẩn dụ | "Tơ rối ta cùng gỡ" | Tơ rối như cuộc đời rối ren, anh muốn cùng cô tháo gỡ |
| Ngôn ngữ dân gian | Các từ ngữ mộc mạc, gần gũi | Tình cảm chân thành, giản dị |
Kết luận: Niềm thương xót của chàng trai không chỉ là cảm xúc mà còn chuyển hóa thành hành động cụ thể. Anh muốn xoa dịu nỗi khổ của người yêu bằng tất cả những gì có thể làm được, thể hiện tình yêu sâu đậm và lòng nhân hậu.
Câu hỏi 2: Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả như thế nào?
Đề bài: Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả như thế nào?
Cách 1 — Phân tích theo nội dung lời thề
Bước 1: Nhận diện các hình ảnh thể hiện lời thề
Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả qua nhiều hình ảnh so sánh, ẩn dụ đặc sắc:
a) Thề nguyện gắn bó dù chết:
- "Chết ba năm hình còn treo đó"
- "Chết thành sông, vực nước uống mát lòng"
- "Chết thành đất, mọc dây trầu xanh thắm"
- "Chết thành bèo, ta trôi nổi ao chung"
- "Chết thành muôi, ta múc xuống cùng bát"
- "Chết thành hồn, chung một mái, song song"
→ Dù chết đi, họ vẫn muốn ở bên nhau dưới mọi hình thức
b) Thề nguyện tình yêu bền vững:
- "Đôi ta yêu nhau, tình Lú - Ủa mặn nồng" (so sánh với tình yêu trong truyện cổ)
- "Lời đã trao thương không lạc mất"
- "Như bán trâu ngoài chợ, như thu lúa muôn bông" (lời yêu đã trao như vật đã bán, lúa đã thu - không thể lấy lại)
c) Thề nguyện vượt qua mọi thử thách:
- "Lòng ta thương nhau trăm lớp nghìn trùng"
- "Bền chắc như vàng, như đá"
- "Yêu nhau, yêu trọn đời gỗ cứng"
- "Yêu nhau, yêu trọn kiếp đến già"
- "Ta yêu nhau tàn đời gió, không rung không chuyển"
- "Người xiểm xui không ngoảnh, không nghe"
Cách 2 — Phân tích theo nghệ thuật biểu đạt
Các biện pháp nghệ thuật đặc sắc:
| Biện pháp | Dẫn chứng | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Điệp cấu trúc | "Chết thành sông... Chết thành đất... Chết thành bèo... Chết thành muôi... Chết thành hồn..." | Nhấn mạnh sự gắn bó vĩnh cửu, dù chết vẫn không rời |
| So sánh | "Bền chắc như vàng, như đá" | Khẳng định tình yêu kiên định, không gì phá vỡ |
| Ẩn dụ | "Như bán trâu ngoài chợ, như thu lúa muôn bông" | Lời yêu đã trao là vĩnh viễn, không thể thu hồi |
| Điệp ngữ | "Yêu nhau, yêu trọn đời... Yêu nhau, yêu trọn kiếp..." | Khẳng định tình yêu trọn vẹn, suốt đời |
| Phủ định kép | "Không rung không chuyển", "Không ngoảnh, không nghe" | Nhấn mạnh sự kiên định tuyệt đối |
Đặc điểm nghệ thuật nổi bật:
- Sử dụng hình ảnh thiên nhiên gần gũi với đời sống người Thái (sông, đất, bèo, trầu, lúa, trâu...)
- Lối diễn đạt trùng điệp tạo nhịp điệu tha thiết
- Kết hợp giữa cái cụ thể (vật chất) và cái trừu tượng (tình cảm)
Kết luận: Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả bằng:
- Hình ảnh phong phú: Từ thiên nhiên đến đồ vật quen thuộc
- Cường độ mạnh mẽ: Vượt qua cả cái chết, vượt qua thời gian
- Nghệ thuật điệp trùng: Tạo âm hưởng da diết, khắc sâu lời thề
- Thái độ kiên quyết: Không lay chuyển trước mọi thử thách, lời xiểm xui
🎯 Ghi nhớ: - Truyện thơ "Tiễn dặn người yêu" là tác phẩm tiêu biểu của văn học dân tộc Thái, thể hiện tình yêu chung thủy vượt qua mọi rào cản xã hội. - Nghệ thuật đặc sắc: điệp cấu trúc, so sánh với hình ảnh thiên nhiên, lối diễn đạt trùng điệp tạo nhịp điệu tha thiết. - Giá trị nhân văn: Ca ngợi tình yêu chân thành, thủy chung; phê phán hủ tục ép duyên trong xã hội cũ.
⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích truyện thơ dân tộc thiểu số, cần chú ý đến đặc trưng văn hóa vùng miền thể hiện qua hình ảnh, ngôn ngữ và cách diễn đạt.