Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 129

Tóm tắt nội dung đoạn trích

Đoạn này nằm trong vở bi kịch Hăm-lét. Các nhân vật xuất hiện gồm: Vua (chú ruột, kẻ giết cha Hăm-lét rồi cướp ngôi), Hoàng hậu (mẹ Hăm-lét), Pô-lô-ni-út (đại thần), Ô-phê-li-a (con gái Pô-lô-ni-út, người Hăm-lét yêu), cùng hai cận thần Rô-den-cran và Ghin-đơn-xtơn.

Mạch sự việc:

• Hai cận thần báo cáo về tình trạng "mất trí" khó dò của thái tử Hăm-lét: chàng khôn khéo "đánh trống lảng" bằng những cơn điên, không để ai tìm hiểu sâu tâm hồn mình.
• Vua và Pô-lô-ni-út bày mưu: cho Hăm-lét tình cờ gặp Ô-phê-li-a, còn họ thì nấp một chỗ rình xem có phải Hăm-lét điên vì tương tư hay không.
• Pô-lô-ni-út dặn Ô-phê-li-a cầm sách giả vờ đọc cho tự nhiên. Lời y vô tình lại tự tố cáo bản chất giả dối ("khoác cái vẻ trầm mặc thành kính... đánh lừa được cả ma quỷ"), khiến Vua giật mình thấy lương tâm cắn rứt ("gánh nặng của tội ác").
• Còn lại một mình, Hăm-lét cất lên màn độc thoại nổi tiếng "Sống, hay không sống – đó là vấn đề", suy tư về sự sống – cái chết, về việc nên cam chịu hay vùng lên chống lại nghịch cảnh.
• Khi Ô-phê-li-a xuất hiện, hai người đối thoại: nàng muốn trả lại kỉ vật, nhưng Hăm-lét chối phắt ("tôi nào có hề tặng cô em cái gì bao giờ"), lời lẽ lạnh lùng, gay gắt khác hẳn giọng độc thoại trước đó.

Câu hỏi bên lề 1: Sự xung đột với cả thời đại đã để lại dấu ấn như thế nào trong nội tâm Hăm-lét?

Đề (in trong khung màu): "Sự xung đột với cả thời đại đã để lại dấu ấn như thế nào trong nội tâm Hăm-lét?"

Trả lời:

Dấu ấn rõ nhất là màn độc thoại "Sống, hay không sống" – nơi nỗi đau cá nhân của Hăm-lét được nâng lên thành nỗi đau của cả thời đại.

• Hăm-lét không chỉ buồn vì bi kịch riêng (cha chết, mẹ tái giá vội với kẻ thù) mà còn nhìn thấy cả một xã hội đầy bất công. Chàng liệt kê hàng loạt cái xấu của thời đại: "sự áp bức của kẻ bạo ngược, hống hách của kẻ kiêu căng... sự trì chậm của công lí, hỗn xược của cường quyền, sự miệt thị của kẻ bất tài đối với đức tài nhẫn nhục".
• Chính sự xung đột giữa lí tưởng nhân văn (con người phải sống cao quý, công bằng) với hiện thực đen tối ấy đã đẩy Hăm-lét vào bi kịch tinh thần: dằn vặt giữa sống và chết, giữa cam chịu và vùng lên đấu tranh.
• Dấu ấn để lại là một nội tâm đầy mâu thuẫn, trăn trở, hoài nghi: chàng do dự, suy tính, nhận ra "nỗi vướng mắc của tâm tư" làm con người hèn yếu đi, khiến "ngọn lửa của quyết tâm" bị "ánh leo lét của ý nghĩ" làm mờ nhạt, và "bao dự kiến lớn lao, cao quý" không thể biến thành hành động.

Tóm lại, xung đột với cả thời đại biến Hăm-lét thành con người suy tư, day dứt mang tầm vóc triết học – tiêu biểu cho bi kịch của con người thời Phục hưng trước hiện thực phũ phàng.

Câu hỏi bên lề 2: Sự khác biệt giữa lời Hăm-lét nói với Ô-phê-li-a trong độc thoại và đối thoại

Đề (in trong khung màu): "Chú ý sự khác biệt giữa lời Hăm-lét nói với Ô-phê-li-a trong độc thoại và đối thoại."

Trả lời:

Có sự đối lập rất rõ giữa hai phần lời thoại:

Lý giải sự khác biệt:

• Lời độc thoại là tiếng nói thật của lòng Hăm-lét, không có ai nghe, nên chàng để lộ tình yêu thật sự dành cho Ô-phê-li-a.
• Lời đối thoại lại được nói khi Hăm-lét biết (hoặc nghi ngờ) mình đang bị rình rập (Vua và Pô-lô-ni-út nấp gần đó). Vì thế chàng cố tình giả điên, nói năng lạnh nhạt, chối bỏ để che giấu kế hoạch và bảo vệ bản thân.
• Sự đối lập này cho thấy bi kịch của Hăm-lét: chàng buộc phải đeo mặt nạ, hi sinh cả tình yêu để thực hiện sứ mệnh trả thù và phơi bày tội ác. Đồng thời nó thể hiện tài năng khắc họa tâm lí nhân vật của Sếch-xpia – cùng một con người mà bên trong và bên ngoài, lời thật và lời giả luôn giằng xé.

Nếu em cần, thầy có thể giải tiếp phần câu hỏi luyện tập (Sau khi đọc) nằm ở các trang sau của bài này nhé.