Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 127

Hai trang này nằm trong phần mở đầu của văn bản "Sống, hay không sống – đó là vấn đề" (trích bi kịch Hăm-lét của Sếch-xpia). Nội dung gồm phần lý thuyết về bi kịch, lời giới thiệu văn bản, câu hỏi chuẩn bị đọc và tóm tắt cốt truyện. Mình tóm tắt và giải đáp từng phần nhé.

Phần 1: Tóm tắt lý thuyết về bi kịch

Phần cuối kiến thức về thể loại bi kịch nêu hai khái niệm quan trọng:

Ngoài ra, sách lưu ý đặc trưng lời thoại bi kịch: thường căng thẳng, chứa biện luận, thể hiện suy tư trăn trở và ý chí của những nhân cách mạnh mẽ, không khuất phục.

Phần 2: Giới thiệu văn bản

• Tên văn bản: "Sống, hay không sống – đó là vấn đề" (To be, or not to be), trích từ cảnh 1, hồi III của bi kịch Hăm-lét.
• Tác giả: Uy-li-am Sếch-xpia (William Shakespeare) – đại văn hào người Anh thời Phục hưng.
• Nhan đề lấy theo sách giáo khoa Văn học 10, tập hai, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2000.

Phần 3: Câu hỏi "Trước khi đọc"

Đề bài:

Theo bạn, việc ý thức về tình trạng bi đát của hoàn cảnh có khi nào ngăn trở con người hành động quyết đoán trong cuộc đời?

Gợi ý trả lời:

Có. Khi con người nhận thức quá rõ và quá sâu về tính bi đát, bế tắc của hoàn cảnh, sự nhận thức ấy đôi khi lại trở thành rào cản cho hành động. Lý do:

• Càng suy nghĩ thấu đáo về mọi khía cạnh, con người càng thấy nhiều hậu quả, nhiều rủi ro, từ đó sinh ra do dự, trù trừ.
• Ý thức về sự bất lực của mình trước những thế lực lớn (định mệnh, xã hội, cái ác...) dễ khiến người ta hoài nghi giá trị của hành động: "Liệu làm có thay đổi được gì không?"
• Đây chính là bi kịch tinh thần của nhân vật Hăm-lét: chàng ý thức rất rõ sứ mệnh trả thù và "dẹp yên mọi sự bất bằng", nhưng cũng vì suy tư quá nhiều về lẽ sống – chết, về ý nghĩa hành động mà chàng chần chừ, trì hoãn.

Tuy nhiên ở chiều ngược lại, ý thức sâu sắc cũng có thể giúp hành động chín chắn, đúng đắn hơn thay vì manh động. Vấn đề nằm ở chỗ con người có vượt qua được nỗi sợ và sự hoài nghi để biến nhận thức thành hành động hay không.

Phần 4: Tóm tắt bi kịch Hăm-lét

Đây là phần tóm tắt cốt truyện để hỗ trợ đọc hiểu, mình tóm gọn theo các hồi:

• Hồi I – II: Vua Đan Mạch (cha Hăm-lét) đột ngột băng hà. Thái tử Hăm-lét từ Đức về chịu tang, biết mẹ là hoàng hậu Giéc-trút đã tái giá với Clô-đi-út – chú ruột, nay là vua mới. Hồn ma vua cha báo cho chàng biết chính Clô-đi-út đã mưu sát anh trai để chiếm ngai vàng. Hăm-lét quyết tâm trả thù, vạch mặt cái ác và giả điên để che giấu, đánh lạc hướng kẻ thù.
• Hồi III: Vua sai Rô-den-cran, Ghin-đơn-xtơn và Pô-lô-ni-út dò xét bệnh điên của Hăm-lét. Vua và Pô-lô-ni-út rình nghe trộm cuộc trò chuyện giữa Hăm-lét và Ô-phê-li-a. Hăm-lét dựng vở kịch Cái bẫy chuột ám chỉ vụ mưu sát khiến nhà vua hoảng hốt. Chàng định giết vua nhưng dừng tay vì thấy hắn đang cầu nguyện; sau đó lỡ tay đâm chết Pô-lô-ni-út tưởng là nhà vua nấp sau rèm.
• Hồi IV – V: Vua đẩy Hăm-lét sang Anh kèm mật thư nhờ vua Anh giết chàng. Hăm-lét phát hiện, tráo thư khiến hai kẻ đưa thư bị giết, rồi trở về Đan Mạch. Chàng đấu kiếm với La-ớc-tơ (con Pô-lô-ni-út). Trong cuộc đấu có gài độc: Hăm-lét trúng kiếm độc, La-ớc-tơ cũng bị đâm bằng kiếm độc, hoàng hậu uống nhầm rượu độc mà chết. Trước khi chết, La-ớc-tơ giảng hòa và vạch tội nhà vua; Hăm-lét giết Clô-đi-út. Chàng dặn bạn là Hô-ra-xi-ô kể lại sự thật và trao ngai vàng cho Pho-tin-brát. Thi hài Hăm-lét được an táng theo nghi thức của một chiến sĩ.

Phần 5: Mở đầu đoạn trích – HỒI III, CẢNH 1

Bối cảnh: Một gian phòng trong lâu đài. Vua, hoàng hậu, Pô-lô-ni-út, Ô-phê-li-a, Rô-den-cran và Ghin-đơn-xtơn ra sân khấu.

Lời thoại đầu là của Vua (Clô-đi-út) hỏi Rô-den-cran và Ghin-đơn-xtơn xem trong khi trò chuyện với thái tử, họ có tìm ra được nguyên nhân khiến Hăm-lét "rối loạn tâm thần" không.

Câu hỏi bên lề (box):

Lời thoại của các nhân vật trước khi Hăm-lét xuất hiện cho thấy điều gì về bầu không khí xã hội bao quanh chàng?

Gợi ý trả lời:

Bầu không khí xung quanh Hăm-lét ngột ngạt, đầy nghi kỵ và rình rập. Nhà vua không trực tiếp tìm hiểu mà sai người dò la, theo dõi chàng. Điều này cho thấy:

• Triều đình Đan Mạch là môi trường giả dối, đầy âm mưu, nơi con người bị giám sát, không có sự tin cậy thật lòng.
• Hăm-lét bị cô lập, vây bủa giữa những kẻ giả vờ quan tâm nhưng thực chất phục vụ mưu đồ của nhà vua.
• Bầu không khí này lý giải vì sao chàng phải giả điên và luôn cảnh giác – đây là một xã hội "đảo điên" như chính chàng nhận xét.

Chú thích: Rô-den-cran và Ghin-đơn-xtơn là hai người bạn học cũ của Hăm-lét, được vua sai dò xét xem chàng điên thật hay điên giả.

Hai trang này chủ yếu là phần dẫn nhập nên không có bài tập tính toán; trọng tâm là hai câu hỏi định hướng đọc mình đã giải ở trên. Nếu bạn gửi tiếp các trang sau (phần lời thoại độc thoại nổi tiếng và câu hỏi đọc hiểu), mình sẽ giải chi tiết từng câu giúp bạn.