Giải Khoa Học 4 trang 118

Mình thấy hai trang ảnh thực ra được đánh số là 116 và 117 (không phải 118–119), nên mình dùng đúng số trang trên ảnh nhé. Đây là phần "3. Cân bằng chuỗi thức ăn trong tự nhiên".

Tóm tắt lý thuyết

Các sinh vật trong một chuỗi thức ăn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Khi số lượng các sinh vật được duy trì tương đối ổn định thì chuỗi thức ăn ở trạng thái cân bằng. Nếu một mắt xích trong chuỗi thay đổi (tăng hoặc giảm mạnh) thì các sinh vật khác cũng bị ảnh hưởng theo.

Chuỗi thức ăn ví dụ ở Hình 5:

$$\text{Khoai tây} \rightarrow \text{Chuột} \rightarrow \text{Rắn}$$

• Khoai tây (thực vật): thức ăn cho chuột.
• Chuột (động vật ăn thực vật): thức ăn cho rắn.
• Rắn (động vật ăn thịt): khống chế số lượng chuột.

Bài 1: Tìm hiểu chuỗi thức ăn khoai tây – chuột – rắn (Hình 5)

Đề: Ở khu rừng trồng khoai tây có một số sinh vật như chuột, rắn,... cùng sinh sống và tạo thành chuỗi thức ăn. Trả lời các câu hỏi sau.

Câu a. Nếu khoai tây bị mất mùa, số lượng chuột và rắn sẽ thay đổi như thế nào?

• Khoai tây mất mùa → chuột thiếu thức ăn → số lượng chuột giảm.
• Chuột giảm → rắn thiếu mồi → số lượng rắn cũng giảm theo.

Lý do: chuột ăn khoai tây, rắn ăn chuột, nên thức ăn ở đầu chuỗi giảm sẽ kéo theo cả chuỗi giảm.

Câu b. Nếu số lượng rắn bị giảm mạnh do con người khai thác làm thuốc, làm thức ăn thì điều gì sẽ xảy ra với chuột và khoai tây?

• Rắn giảm mạnh → không còn kẻ săn mồi khống chế → chuột sinh sản nhanh, số lượng chuột tăng mạnh.
• Chuột tăng nhiều → ăn nhiều khoai tây hơn → khoai tây bị phá hoại, năng suất giảm.

Lý do: rắn giữ vai trò kiểm soát số lượng chuột. Mất rắn thì chuột bùng phát và gây hại cho cây trồng.

Câu c. Hãy nhận xét về vai trò của thực vật, động vật đối với sự cân bằng chuỗi thức ăn.

Thực vật và động vật đều quan trọng và liên kết chặt chẽ với nhau:

• Thực vật là nguồn thức ăn khởi đầu, nuôi sống động vật ăn thực vật.
• Động vật ăn thực vật là thức ăn cho động vật ăn thịt.
• Động vật ăn thịt giúp khống chế số lượng con mồi, tránh cho chúng phát triển quá mức.

Nếu số lượng các loài được giữ ổn định thì chuỗi thức ăn cân bằng. Chỉ cần một loài thay đổi mạnh, cả chuỗi sẽ mất cân bằng.

Mục "Em có biết?": Chuột tuy có hại với con người, nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng tự nhiên, vì chúng là nguồn thức ăn cho rắn và nhiều động vật khác.

Bài 2: Quan sát hình 6 và thực hiện các nhiệm vụ

Hình 6 mô tả ba hoạt động của con người ở khu vực hồ/ao:

• (1) Một bạn nhỏ ngồi câu cá bằng cần câu.
• (2) Một người dùng vợt/lưới bắt cá.
• (3) Một hoạt động đánh bắt với dụng cụ lớn hơn (cạnh bờ, gần chỗ nước nổi bọt "BÙM" – có thể là đánh bắt bằng chất nổ/điện).

Câu a. Trong ba hoạt động (1, 2 và 3), hoạt động nào ít gây tác động đến sinh vật? Hoạt động đánh bắt nào gây tác động xấu, ảnh hưởng lâu dài?

• Hoạt động (1) câu cá ít gây tác động nhất, vì chỉ bắt được một vài con, không hủy diệt cả đàn.
• Hoạt động (3) – đánh bắt bằng chất nổ (hoặc xung điện) gây tác động xấu và ảnh hưởng lâu dài, vì làm chết hàng loạt cá lớn, cá nhỏ, trứng cá và các sinh vật khác trong nước.

Câu b. Hoạt động nào trong ba hoạt động gây mất cân bằng chuỗi thức ăn? Vì sao?

Hoạt động (3) gây mất cân bằng chuỗi thức ăn. Vì nó tiêu diệt nhiều loài cùng lúc một cách bừa bãi, làm số lượng nhiều mắt xích trong chuỗi giảm đột ngột, sinh vật không kịp phục hồi, dẫn đến mất cân bằng.

Câu c. Hãy đặt tên cho bức tranh.

Gợi ý đặt tên:

• "Đánh bắt cá và bảo vệ nguồn lợi thủy sản"
• "Khai thác hợp lí để giữ cân bằng tự nhiên"

Bài 3: Thảo luận về cân bằng chuỗi thức ăn

Câu a. Thế nào là giữ cân bằng chuỗi thức ăn?

Giữ cân bằng chuỗi thức ăn là giữ cho số lượng các sinh vật trong chuỗi (thực vật, động vật ăn thực vật, động vật ăn thịt) luôn ổn định, không loài nào tăng quá nhiều hay giảm quá ít, để các mắt xích trong chuỗi tồn tại bền vững.

Câu b. Đưa ra một số việc làm để giữ cân bằng chuỗi thức ăn trong tự nhiên.

• Không săn bắn, đánh bắt bừa bãi, không dùng chất nổ, xung điện.
• Trồng cây gây rừng, bảo vệ rừng.
• Bảo vệ các loài động vật hoang dã, không phá tổ, không bắt thú non.
• Thả các loài về tự nhiên (như thả rùa con về biển).
• Không xả rác, hóa chất gây ô nhiễm môi trường sống của sinh vật.

Phần luyện tập / vận dụng (Trang 117)

Bài 1: Tìm hiểu ý nghĩa các hoạt động trong hình 7, 8 và 9

Đề: Tìm hiểu ý nghĩa của các hoạt động trong Hình 7, 8 và 9.

Ý nghĩa chung: tất cả các hoạt động đều nhằm bảo vệ sinh vật và môi trường, giúp giữ cân bằng chuỗi thức ăn trong tự nhiên.

Bài 2: Kể về những việc làm để giữ cân bằng chuỗi thức ăn

Đề: Hãy kể về những việc em hoặc người thân, người dân nơi em sống đã làm để giữ cân bằng chuỗi thức ăn.

Đây là câu liên hệ thực tế, em tự kể theo địa phương mình. Một số gợi ý:

• Em và gia đình trồng và chăm sóc cây xanh quanh nhà, ở trường.
• Không bắt chim, không phá tổ chim, không bắt cá con.
• Tham gia dọn vệ sinh, không vứt rác xuống ao, hồ, sông.
• Người dân nuôi cá, thả cá giống về sông để bổ sung nguồn lợi thủy sản.
• Tuyên truyền với mọi người không săn bắt động vật hoang dã.

Em nhớ chọn những việc có thật ở nơi em sống để câu trả lời thêm sinh động nhé.