Giải Tiếng Việt 5 - Tập Hai trang 13
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 13–14
Bài 2: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ
Câu hỏi phần Đọc (trước bài thơ)
Đề bài: Nêu nội dung mỗi bức tranh dưới đây. Theo em, những bức tranh đó thể hiện điều gì?
Cách giải
Tranh 1: Một người mẹ đang ôm ấp, âu yếm em bé trong vòng tay. Tranh 2: Người mẹ địu con trên lưng, vừa làm việc đồng áng (gánh lúa) vừa chăm con. Tranh 3: Người mẹ địu con trên lưng trong khi đang làm việc nặng nhọc trên nương rẫy. Tranh 4: Một cô gái trưởng thành đang nhận bằng cử nhân trong lễ tốt nghiệp. Ý nghĩa của các bức tranh: Các bức tranh thể hiện tình yêu thương và sự hy sinh của người mẹ. Mẹ vất vả nuôi con từ nhỏ, địu con trên lưng khi làm việc. Nhờ công lao của mẹ, con lớn lên và thành đạt.
Câu 1 (phần câu hỏi đọc hiểu)
Đề bài: Bài thơ như lời ru ngọt ngào của người mẹ dành cho con. Những từ ngữ nào cho em biết điều đó?
Cách giải
Những từ ngữ cho thấy bài thơ là lời ru ngọt ngào: - "Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi" – cách gọi con âu yếm - "Em ngủ cho ngoan" – lời dặn dò dịu dàng - "Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi" – điệp khúc ru con - "Mẹ thương a-kay" – thể hiện tình yêu thương Các từ như "ơi", "hỡi", "ngoan", "thương" đều là những từ ngữ âu yếm, trìu mến mà mẹ dùng khi ru con ngủ.
Câu 2
Đề bài: Người mẹ làm những công việc gì? Những công việc đó có ý nghĩa như thế nào?
Cách giải
Những công việc người mẹ làm: - Giã gạo nuôi bộ đội - Tỉa bắp trên núi Ka-lưi Ý nghĩa của những công việc: - Giã gạo nuôi bộ đội: Mẹ góp phần vào công cuộc kháng chiến, giúp đỡ các chú bộ đội đánh giặc bảo vệ đất nước. - Tỉa bắp trên núi: Mẹ lao động vất vả để có lương thực nuôi gia đình. Những công việc này cho thấy mẹ vừa chăm lo cho gia đình, vừa đóng góp cho đất nước. Mẹ rất chăm chỉ và yêu nước.
Câu 3
Đề bài: Những mong ước gì của người mẹ được gửi gắm trong lời ru ở khổ thơ thứ hai?
Cách giải
Trong lời ru, người mẹ mong ước: - "Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần" – Mẹ mong có nhiều gạo trắng, cuộc sống no đủ. - "Mai sau con lớn vung chày lún sân" – Mẹ mong con lớn lên khỏe mạnh, giỏi giang, có thể giã gạo mạnh đến lún cả sân. Qua đó, mẹ mong con khỏe mạnh, trưởng thành và cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Câu 4
Đề bài: Em hiểu thế nào về hai dòng thơ "Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi/ Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng"?
Cách giải
Giải thích: - "Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi": Cây bắp cần ánh sáng mặt trời để sống và phát triển. Mặt trời là nguồn sống của cây bắp. - "Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng": Con chính là "mặt trời" của mẹ. Con là nguồn sống, là niềm vui, là tất cả đối với mẹ. Ý nghĩa: Tác giả so sánh con với mặt trời để cho thấy con quan trọng và quý giá biết bao với mẹ. Mẹ yêu con như cây cối cần ánh sáng mặt trời vậy.
Câu 5
Đề bài: Nêu chủ đề của bài thơ.
Cách giải
Chủ đề của bài thơ: Ca ngợi tình yêu thương bao la của người mẹ dân tộc Tà-ôi dành cho con. Bài thơ còn ca ngợi sự hy sinh, chịu khó của mẹ khi vừa nuôi con, vừa lao động, vừa góp sức cho kháng chiến.
Yêu cầu thêm (*)
Đề bài: Học thuộc lòng bài thơ.
Hướng dẫn: Em đọc bài thơ nhiều lần, chia thành từng khổ nhỏ để học. Vừa đọc vừa tưởng tượng hình ảnh người mẹ địu con trên lưng sẽ giúp em nhớ lâu hơn.
Câu 1 (phần luyện tập - biểu tượng bóng đèn)
Đề bài: Trong đoạn thơ dưới đây, những từ nào được dùng để xưng hô?
Đoạn thơ:
– Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân…
Cách giải
Những từ dùng để xưng hô: - "a-kay" – tiếng dân tộc Tà-ôi, nghĩa là "con" (mẹ gọi con) - "mẹ" – người mẹ tự xưng - "con" – mẹ gọi con Đây là cách xưng hô thân mật giữa mẹ và con trong gia đình.
Câu 2 (phần luyện tập)
Đề bài: Viết 2 – 3 câu về người mẹ trong bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, trong đó có sử dụng ít nhất một câu đơn và một câu ghép.
Cách giải
Bài viết mẫu: (1) Người mẹ trong bài thơ rất yêu thương con. (câu đơn) (2) Mẹ vừa địu con trên lưng, vừa giã gạo nuôi bộ đội. (câu ghép) (3) Mẹ mong con lớn lên khỏe mạnh và cuộc sống sẽ ấm no. (câu ghép)
Cách 2 (bài viết khác)
(1) Mẹ là người phụ nữ chăm chỉ. (câu đơn) (2) Dù công việc vất vả nhưng mẹ vẫn luôn yêu thương con. (câu ghép) (3) Mẹ hy vọng con sẽ lớn khôn, trở thành người có ích. (câu ghép)
🎯 Ghi nhớ: - Bài thơ ca ngợi tình mẹ bao la và sự hy sinh của người mẹ dân tộc Tà-ôi. - Câu đơn là câu chỉ có một cụm chủ ngữ - vị ngữ. - Câu ghép là câu có từ hai cụm chủ ngữ - vị ngữ trở lên, hoặc có các vế câu nối với nhau. - Từ xưng hô là những từ dùng để gọi nhau khi nói chuyện (mẹ, con, a-kay...).