Giải Tiếng Việt 5 - Tập Hai trang 17
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 17–18
Tuần 20 – Bài 3: HẠT GẠO LÀNG TA
(Bài thơ của Trần Đăng Khoa)
Câu hỏi trước khi đọc
Đề bài: Trao đổi với bạn những điều em biết về công việc của người nông dân.
Cách trả lời
Người nông dân làm rất nhiều việc vất vả: - Cày ruộng, bừa đất để chuẩn bị trồng lúa. - Gieo mạ, cấy lúa ngoài đồng. - Chăm sóc lúa: tưới nước, bón phân, nhổ cỏ, diệt sâu. - Gặt lúa, phơi thóc, xay xát thành gạo. - Ngoài ra còn trồng rau, nuôi gà, nuôi cá... Công việc của người nông dân rất cực nhọc. Họ phải dầm mưa dãi nắng để làm ra hạt gạo nuôi sống mọi người.
Câu 1
Đề bài: Ở khổ thơ thứ nhất, chi tiết nào cho thấy hạt gạo được kết tinh từ những tinh tuý của thiên nhiên?
Cách 1: Liệt kê chi tiết
Ở khổ thơ thứ nhất, các chi tiết cho thấy hạt gạo kết tinh từ tinh tuý của thiên nhiên là: - "Có vị phù sa / Của sông Kinh Thầy" → hạt gạo mang vị ngọt của đất phù sa từ dòng sông. - "Có hương sen thơm / Trong hồ nước đầy" → hạt gạo mang hương thơm của hoa sen. Những chi tiết này cho thấy hạt gạo được thiên nhiên ban tặng những gì đẹp nhất: vị ngọt của đất, hương thơm của hoa.
Cách 2: Trả lời ngắn gọn
Hạt gạo làng ta có "vị phù sa của sông Kinh Thầy" và "hương sen thơm trong hồ nước đầy". Đó là những tinh tuý mà thiên nhiên góp vào hạt gạo.
Câu 2
Đề bài: Bài thơ cho thấy nét đẹp gì của người nông dân trong quá trình làm ra hạt gạo? Nét đẹp ấy được thể hiện qua những hình ảnh nào?
Cách 1: Trả lời đầy đủ
Nét đẹp của người nông dân: Sự chăm chỉ, chịu thương chịu khó, không ngại gian khổ. Những hình ảnh thể hiện: - "Giọt mồ hôi sa / Những trưa tháng Sáu" → người nông dân đổ mồ hôi giữa trưa nắng nóng. - "Nước như ai nấu / Chết cả cá cờ / Cua ngoi lên bờ" → trời nóng khủng khiếp mà người nông dân vẫn làm việc. - "Mẹ em xuống cấy" → mẹ vẫn lội ruộng cấy lúa dù thời tiết khắc nghiệt. Qua đó, ta thấy người nông dân rất cần cù, vất vả, hi sinh để làm ra hạt gạo.
Cách 2: Trả lời ngắn gọn
Bài thơ cho thấy người nông dân rất chăm chỉ, chịu khó. Họ làm việc giữa trưa tháng Sáu nóng bỏng ("giọt mồ hôi sa"), chịu bão tháng Bảy, mưa tháng Ba. Hình ảnh "mẹ em xuống cấy" giữa lúc nước nóng "chết cả cá cờ" cho thấy sự hi sinh lớn lao.
Câu 3
Đề bài: Hai dòng thơ "Bát cơm mùa gặt / Thơm hào giao thông" gợi cho em suy nghĩ gì? Em chọn ý nào dưới đây? Vì sao?
- A. Trong kháng chiến, người nông dân là hậu phương vững chắc.
- B. Người nông dân luôn kề vai sát cánh cùng các chiến sĩ bộ đội.
- C. Mối quan hệ gắn bó giữa hậu phương và tiền tuyến.
Cách giải
Em chọn ý C. Mối quan hệ gắn bó giữa hậu phương và tiền tuyến. Vì sao: - "Bát cơm mùa gặt" là thành quả lao động của người nông dân ở hậu phương. - "Thơm hào giao thông" nghĩa là bát cơm ấy được gửi ra chiến trường, đến tận hào giao thông nơi bộ đội chiến đấu. - Điều này cho thấy hậu phương (người nông dân) và tiền tuyến (bộ đội) gắn bó chặt chẽ với nhau. Người nông dân làm ra gạo nuôi bộ đội đánh giặc. (Các ý A và B cũng đúng, nhưng ý C bao gồm cả hai ý trên và đầy đủ nhất.)
Câu 4
Đề bài: Các bạn nhỏ đã đóng góp những gì để làm ra hạt gạo?
Cách 1: Trả lời chi tiết
Theo khổ thơ thứ tư, các bạn nhỏ đã đóng góp: - "Sớm nào chống hạn" → dậy sớm giúp chống hạn (tưới nước cho ruộng). - "Vực mẻ miệng gàu" → múc nước bằng gàu đến mẻ cả miệng gàu. - "Trưa nào bắt sâu" → bắt sâu cho lúa giữa trưa nắng. - "Lúa cao rát mặt" → lội vào ruộng lúa cao, lá lúa cứa rát mặt. - "Chiều nào gánh phân" → gánh phân bón ruộng. - "Quang trành quét đất" → dùng quang trành (giành) để quét đất, vận chuyển đất. Các bạn nhỏ đã góp sức lao động cùng người lớn để làm ra hạt gạo.
Cách 2: Trả lời ngắn gọn
Các bạn nhỏ đã giúp chống hạn, bắt sâu, gánh phân, quét đất. Dù còn nhỏ tuổi nhưng các bạn không ngại khó, cùng cha mẹ chăm sóc đồng ruộng.
Câu 5
Đề bài: Trong bài thơ, vì sao hạt gạo được gọi là "hạt vàng" (ý nói quý như vàng)? Chọn câu trả lời dưới đây hoặc nêu ý kiến của em.
- A. Vì hạt gạo nuôi sống con người từ bao đời nay.
- B. Vì hạt gạo kết tinh từ những tinh tuý của đất trời.
- C. Vì hạt gạo chứa đựng bao mồ hôi, công sức của người nông dân.
Cách 1: Chọn một đáp án
Em chọn ý C. Vì hạt gạo chứa đựng bao mồ hôi, công sức của người nông dân. Vì sao: Bài thơ nhấn mạnh sự vất vả của người nông dân: chịu bão, chịu mưa, đổ mồ hôi giữa trưa nắng, cấy lúa trong nước nóng. Hạt gạo quý như vàng vì nó được làm ra từ biết bao công sức, mồ hôi và cả nước mắt của người nông dân.
Cách 2: Nêu ý kiến đầy đủ hơn
Thực ra cả ba ý A, B, C đều đúng. Hạt gạo được gọi là "hạt vàng" vì: - Nó kết tinh tinh tuý của thiên nhiên (phù sa, hương sen). - Nó thấm đẫm mồ hôi, công sức của người nông dân và cả các bạn nhỏ. - Nó nuôi sống con người, lại còn được gửi ra tiền tuyến nuôi bộ đội đánh giặc. Nhưng ý C phù hợp nhất với nội dung chính của bài thơ, vì tác giả dành nhiều khổ thơ để nói về sự vất vả khi làm ra hạt gạo.
🎯 Ghi nhớ: Bài thơ "Hạt gạo làng ta" của Trần Đăng Khoa ca ngợi hạt gạo quý giá – kết tinh từ tinh tuý thiên nhiên và mồ hôi, công sức của người nông dân. Hạt gạo còn gắn liền với cuộc kháng chiến, thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa hậu phương và tiền tuyến. Qua bài thơ, em cần biết trân trọng hạt gạo và yêu quý người nông dân.