Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 181
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 181–182
⚠️ Lưu ý: Hình ảnh cung cấp là trang 180 và 181. Mình sẽ giải đầy đủ các câu hỏi trong cả hai trang này.
📘 Tóm tắt lý thuyết
Mục 2 – Giải thích chuyển động của Mặt Trời nhìn từ Trái Đất:
- Trái Đất tự quay quanh trục của nó từ Tây sang Đông
- Vì vậy người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời chuyển động từ Đông sang Tây
- Chuyển động của Mặt Trời nhìn từ Trái Đất không phải là chuyển động thực
- Trái Đất quay một vòng quanh trục hết 24 giờ (một ngày – đêm)
Mục III – Phân biệt các thiên thể:
- Sao: thiên thể tự phát sáng (ví dụ: Mặt Trời)
- Hành tinh: không tự phát sáng, quay quanh sao (ví dụ: Trái Đất)
- Vệ tinh: không tự phát sáng, quay quanh hành tinh (ví dụ: Mặt Trăng)
- Sao chổi: tiểu hành tinh có hình dáng giống cái chổi
- Chòm sao: tập hợp các sao nối với nhau tạo hình học xác định
💡 Mẹo nhớ: "Tây Đông – Đông Tây": Trái Đất quay Tây → Đông thì ta thấy Mặt Trời đi Đông → Tây. Hai chiều ngược nhau.
Câu 1 (Trang 180 – câu hỏi đầu tiên)
Đề bài: Theo em, có thể giải thích hiện tượng từ Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời chuyển động từ Đông sang Tây bằng cách khác được không? Hãy sử dụng nội dung đã học ở mục I để giải thích hiện tượng này.
Cách giải
Bước 1: Nhớ lại nội dung mục I
Ở mục I, ta đã học rằng: khi một vật đứng yên nhưng người quan sát chuyển động, thì người đó sẽ thấy vật chuyển động ngược chiều với mình. Đây là hiện tượng chuyển động tương đối.
Ví dụ: Khi ngồi trên ô tô chạy về phía trước, ta thấy hàng cây bên đường "chạy" về phía sau, dù thực ra cây đứng yên.
Bước 2: Áp dụng vào hiện tượng Mặt Trời
- Trái Đất tự quay quanh trục theo chiều Tây → Đông
- Người đứng trên Trái Đất cũng quay theo cùng chiều đó
- Vì Mặt Trời đứng yên (so với Trái Đất), nên người quan sát sẽ thấy Mặt Trời chuyển động ngược chiều, tức là từ Đông → Tây
✅ Trả lời: Có thể giải thích bằng cách khác. Do Trái Đất tự quay từ Tây sang Đông, nên người trên Trái Đất (cũng quay theo) nhìn thấy Mặt Trời chuyển động ngược lại, tức là từ Đông sang Tây. Đây là chuyển động nhìn thấy, không phải chuyển động thực.
Câu 2 (Trang 180 – Hình 52.2)
Đề bài: Hình 52.2 có mô tả đúng sự quay của Trái Đất quanh trục của nó không?
Cách giải
Bước 1: Quan sát Hình 52.2
Trên hình, các mũi tên màu đỏ chỉ chiều quay của Trái Đất đi từ phía Tây sang Đông (vòng qua mặt trước của quả địa cầu).
Bước 2: Đối chiếu với lý thuyết
Theo bài học, Trái Đất tự quay quanh trục theo chiều Tây → Đông.
Bước 3: Kết luận
Chiều mũi tên trên hình trùng với chiều quay thực của Trái Đất.
✅ Trả lời: Hình 52.2 đã mô tả đúng sự quay của Trái Đất quanh trục, vì các mũi tên chỉ chiều quay từ Tây sang Đông.
Câu 3 (Trang 180 – câu hỏi 1 phần thực hành)
Đề bài: Mặt Trời lúc nào cũng chiếu sáng Trái Đất. Tại sao trên Trái Đất lại có ngày và đêm liên tiếp? Hãy dùng quả địa cầu là mô hình của Trái Đất được chiếu sáng bởi ánh sáng Mặt Trời để minh hoạ câu trả lời của em.
Cách 1 — Giải thích bằng lý thuyết
Bước 1: Đặc điểm hình dạng Trái Đất
Trái Đất có dạng hình cầu. Vì vậy, ánh sáng Mặt Trời tại một thời điểm chỉ chiếu sáng được một nửa Trái Đất (nửa hướng về Mặt Trời).
Bước 2: Hai nửa khác nhau
- Nửa hướng về Mặt Trời: được chiếu sáng → là ban ngày
- Nửa còn lại (không được chiếu sáng): tối → là ban đêm
Bước 3: Trái Đất tự quay
Trái Đất tự quay quanh trục, nên các vị trí trên Trái Đất lần lượt được chiếu sáng rồi lại bị che khuất.
→ Cùng một địa điểm sẽ luân phiên có ngày rồi đêm, đêm rồi ngày, liên tục lặp lại.
Cách 2 — Minh hoạ bằng quả địa cầu
Dụng cụ: Quả địa cầu, một đèn pin (đóng vai trò Mặt Trời), phòng tối.
Cách thực hiện:
- Đặt quả địa cầu trên bàn, bật đèn pin chiếu thẳng vào nó từ một phía
- Quan sát: chỉ một nửa quả địa cầu sáng, nửa kia tối
- Từ từ xoay quả địa cầu quanh trục theo chiều Tây → Đông
- Quan sát một điểm bất kì (ví dụ Việt Nam): điểm đó lần lượt đi từ vùng sáng sang vùng tối, rồi lại từ vùng tối sang vùng sáng
✅ Kết luận: Trên Trái Đất có ngày và đêm liên tiếp vì Trái Đất hình cầu nên Mặt Trời chỉ chiếu sáng được một nửa, đồng thời Trái Đất tự quay quanh trục nên các vùng lần lượt thay nhau ở phía sáng (ngày) và phía tối (đêm).
Câu 4 (Trang 180 – câu hỏi 2 phần thực hành)
Đề bài: Hình 52.3 là ảnh chụp Trái Đất từ vệ tinh nhân tạo. Mỗi ảnh chỉ ghi được các vùng lãnh thổ của một nửa phần Trái Đất. Tại sao? Hai ảnh này được chụp cách nhau ít nhất là bao nhiêu giờ?
Cách giải
Bước 1: Vì sao mỗi ảnh chỉ ghi được một nửa Trái Đất?
- Trái Đất có dạng hình cầu
- Vệ tinh chụp ảnh từ một phía nên chỉ "nhìn thấy" được nửa Trái Đất hướng về phía nó
- Nửa còn lại bị chính Trái Đất che khuất
→ Mỗi ảnh chỉ ghi được một nửa Trái Đất.
Bước 2: Tính thời gian giữa hai ảnh
- Trái Đất quay một vòng quanh trục hết 24 giờ
- Để chụp được nửa Trái Đất còn lại (đối diện), nửa đó phải quay đến vị trí hướng về vệ tinh
- Nửa Trái Đất tương ứng với nửa vòng quay
Thời gian quay nửa vòng:
24 ÷ 2 = 12 giờ
✅ Trả lời: - Mỗi ảnh chỉ ghi được một nửa Trái Đất vì Trái Đất hình cầu, vệ tinh chỉ chụp được phía hướng về mình. - Hai ảnh chụp hai nửa khác nhau phải cách nhau ít nhất 12 giờ (thời gian Trái Đất quay nửa vòng).
Câu 5 (Trang 181 – câu hỏi về Spút-nhích)
Đề bài: Spút-nhích là vệ tinh nhân tạo đầu tiên được Liên Xô (cũ) phóng lên bầu trời vào năm 1957, bay được 1440 vòng quanh Trái Đất, mỗi vòng hết 96 phút 17 giây. Spút-nhích có phải là một thiên thể không? Tại sao?
Cách giải
Bước 1: Nhớ lại định nghĩa thiên thể
Theo bài học: Thiên thể là tên gọi chung của các vật thể tự nhiên tồn tại trong không gian vũ trụ.
Bước 2: Xét Spút-nhích
- Spút-nhích là vệ tinh nhân tạo
- Tức là do con người chế tạo ra rồi phóng lên không gian
- Nó không phải là vật thể tự nhiên
Bước 3: Kết luận
Vì không phải vật thể tự nhiên, nên Spút-nhích không thoả mãn định nghĩa thiên thể.
✅ Trả lời: Spút-nhích không phải là một thiên thể. Vì thiên thể là vật thể tự nhiên trong vũ trụ, còn Spút-nhích là vệ tinh nhân tạo do con người chế tạo và phóng lên.
💡 Mẹo nhớ: "Thiên thể = tự nhiên". Hễ vật do con người làm ra (vệ tinh nhân tạo, tàu vũ trụ, trạm không gian...) thì không phải thiên thể.
🎓 Em có thể (Trang 181)
Đề bài: Với một chiếc ghế quay mượn ở văn phòng nhà trường, hãy thiết kế một hoạt động đóng vai nhằm chứng minh chuyển động người ta nhìn thấy được của Mặt Trời, của các sao không phải chuyển động thực, chuyển động quay của Trái Đất mới là chuyển động thực.
Cách thực hiện
Chuẩn bị:
- 1 chiếc ghế xoay
- 1 bạn ngồi trên ghế (đóng vai Trái Đất)
- Vài bạn khác đứng yên xung quanh (đóng vai Mặt Trời, các ngôi sao)
Tiến hành:
- Các bạn đóng vai Mặt Trời và sao đứng yên tại chỗ
- Bạn ngồi trên ghế quay từ từ (quay từ phải sang trái, tương ứng Tây sang Đông)
- Bạn ngồi ghế quan sát: thấy Mặt Trời và các sao "chuyển động" quanh mình theo chiều ngược lại (Đông sang Tây)
Nhận xét:
- Mặt Trời và các sao không hề di chuyển thật sự
- Người ngồi ghế (Trái Đất) mới là người đang quay
- Cảm giác Mặt Trời di chuyển chỉ là chuyển động nhìn thấy, không phải chuyển động thực
✅ Kết luận: Hoạt động này chứng minh được rằng chuyển động của Mặt Trời và các sao mà ta thấy chỉ là ảo giác do Trái Đất tự quay quanh trục từ Tây sang Đông.
🎯 Ghi nhớ: - Trái Đất tự quay quanh trục theo chiều Tây → Đông, hết 24 giờ một vòng (một ngày đêm). - Vì vậy ta thấy Mặt Trời mọc ở Đông, lặn ở Tây — đây chỉ là chuyển động nhìn thấy. - Sao tự phát sáng, hành tinh quay quanh sao, vệ tinh quay quanh hành tinh. - Thiên thể = vật thể tự nhiên trong vũ trụ. Vệ tinh nhân tạo không phải thiên thể.