Giải Ngữ Văn 6 - Tập 2 trang 85

Hai trang này thuộc văn bản thông tin "Các loài chung sống với nhau như thế nào?" (tác giả Ngọc Phú, báo điện tử Đất Việt, tháng 9/2020). Trang 84 và phần đầu trang 85 là nội dung văn bản; phần "Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi" mới là phần bài tập cần làm.

Tóm tắt nội dung văn bản

• Tính đa dạng ở mỗi quần xã phụ thuộc vào sự cạnh tranh giữa các loài, mối quan hệ con mồi – vật ăn thịt và sự thay đổi của các yếu tố vật lí – hóa học của môi trường.
• Dựa vào tính chất của loài, người ta phân thành: loài ưu thế, loài thứ yếu, loài ngẫu nhiên, loài chủ chốt, loài đặc trưng.
• Trong quần xã luôn tồn tại một trật tự, thể hiện qua sự phân bố các loài trong không gian (phân tầng theo chiều thẳng đứng, phân bố theo chiều ngang).
• Giữa các loài luôn có quan hệ hỗ trợ (chia sẻ cơ hội sống) và quan hệ đối kháng (cạnh tranh, kí sinh, ăn thịt nhau). Hai quan hệ này tồn tại song song tạo nên sự cân bằng tuyệt hảo.
• Con người cũng chỉ là một loài sinh vật, nhưng vì quá tự kiêu, tự coi mình là "chúa tể" nên đã phá vỡ trật tự của tự nhiên. Hiện nay con người bắt đầu tỉnh ngộ, biết chung sống hài hòa với muôn loài.
• Kết bài mượn câu nói của vua sư tử Mu-pha-sa với Xim-ba: "Tất cả chúng ta đều thuộc về vòng đời bất tận" để thể hiện cách ứng xử khôn ngoan với đời sống muôn loài.

---

Phần Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1

Đề: Những con số, dữ liệu nào trong đoạn (2) (Theo ước tính… lẫn nhau của muôn loài) thể hiện sự phong phú của các loài trên Trái Đất?

Trả lời:
Đoạn (2) đưa ra những con số, dữ liệu cụ thể để chứng minh sự phong phú của sinh giới:

• Số lượng loài trên Trái Đất được ước tính lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu loài.
• Có những loài đã được con người nhận biết, đặt tên, nhưng còn rất nhiều loài chưa được phát hiện, định danh.

Việc dùng các con số ước tính lớn như vậy giúp người đọc hình dung rõ sự đa dạng, phong phú đến mức khó đếm xuể của thế giới sinh vật.

Lưu ý: nội dung đoạn (2) nằm ở trang trước đó (không có trong ảnh), nên đây là hướng trả lời theo cấu trúc văn bản.

Câu 2

Đề: Đoạn (3) (Các loài động vật… riêng từng loài) đã nói gì về sự đa dạng của các quần xã sinh vật?

Trả lời:
Đoạn (3) cho thấy sự đa dạng của các quần xã sinh vật thể hiện ở chỗ:

• Mỗi quần xã có thành phần loài riêng, gồm nhiều loài động vật, thực vật cùng chung sống.
• Tính đa dạng của mỗi quần xã phụ thuộc vào sự cạnh tranh giữa các loài, mối quan hệ con mồi – vật ăn thịt và mức độ thay đổi của các yếu tố vật lí – hóa học của môi trường.
• Trong quần xã có nhiều loại loài với vai trò khác nhau: loài ưu thế, loài thứ yếu, loài ngẫu nhiên, loài chủ chốt, loài đặc trưng.

→ Mỗi quần xã là một thế giới riêng, phong phú về thành phần và mối quan hệ giữa các loài.

Câu 3

Đề: Nêu những căn cứ giúp ta hiểu được tính trật tự trong đời sống của muôn loài. Theo em, việc thiên nhiên duy trì trật tự ấy có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

Những căn cứ cho thấy tính trật tự:

• Sự tồn tại của các loài có vai trò khác nhau: loài ưu thế (như cây thông trong rừng thông) số lượng nhiều, hoạt động mạnh; loài chủ chốt (như sư tử ở đồng cỏ, cá sấu ở đầm nước châu Phi) giữ vai trò kiểm soát, khống chế các loài khác.
• Sự phân bố các loài trong không gian sống: theo chiều thẳng đứng (phân tầng thực vật trong rừng mưa nhiệt đới) và theo chiều ngang (trải ra theo bề rộng địa hình).
• Sự tồn tại song song của quan hệ hỗ trợ và quan hệ đối kháng giữa các loài.

Ý nghĩa của việc duy trì trật tự:

• Giúp giảm bớt sự cạnh tranh giữa các loài.
• Giúp từng loài sử dụng nguồn sống của môi trường một cách hiệu quả nhất.
• Tạo nên sự cân bằng, đảm bảo loài nào cũng có "chỗ đứng dưới mặt trời", có điều kiện sinh trưởng và phát triển ổn định.

→ Trật tự ấy chính là điều kiện để cả thế giới sinh vật cùng tồn tại bền vững, hài hòa.

Câu 4

Đề: Nếu chỉ tồn tại quan hệ đối kháng, sự cân bằng trong từng quần xã sinh vật sẽ bị ảnh hưởng ra sao?

Trả lời:
Nếu chỉ tồn tại quan hệ đối kháng (cạnh tranh, kí sinh, ăn thịt lẫn nhau) mà không có quan hệ hỗ trợ thì:

• Các loài sẽ liên tục tiêu diệt, loại trừ lẫn nhau, không còn sự chia sẻ cơ hội sống.
• Nhiều loài yếu thế sẽ bị suy giảm số lượng nhanh chóng, thậm chí bị diệt vong.
• Sự cân bằng sinh thái bị phá vỡ, quần xã không thể duy trì ổn định, dẫn đến rối loạn và suy thoái.

→ Chính sự tồn tại song song của cả hai quan hệ hỗ trợ và đối kháng mới tạo nên "sự cân bằng tuyệt hảo" của thiên nhiên. Thiếu một trong hai, cân bằng sẽ bị đe dọa.

Câu 5

Đề: Theo em, đoạn nào trong văn bản thể hiện rõ nhất cách trình bày văn bản thông tin theo quan hệ nhân quả?

Trả lời:

Đoạn thể hiện rõ nhất cách trình bày theo quan hệ nhân – quả là đoạn nói về con người tự coi mình là "chúa tể" (trang 85):

"Con người trở nên quá tự kiêu… Chính vì điều này mà sự cân bằng trong đời sống của muôn loài ít nhiều bị xáo trộn, phá vỡ, thêm vào đó, những yếu tố vô sinh của môi trường cũng phải chịu những tác động xấu."

• Nguyên nhân: con người tự kiêu, tự ý xếp đặt lại trật tự mà tạo hóa đã bền bỉ gây dựng.
• Kết quả: sự cân bằng trong đời sống muôn loài bị xáo trộn, phá vỡ; các yếu tố vô sinh của môi trường chịu tác động xấu.

Cách dùng từ "Chính vì điều này mà…" chính là dấu hiệu rõ ràng của lối trình bày theo quan hệ nhân quả.

---

Em lưu ý nhé: một số dữ liệu ở câu 1 và câu 2 nằm ở các đoạn (2), (3) thuộc trang trước (không có trong ảnh), nên thầy đã trả lời theo mạch nội dung chung của văn bản. Nếu em chụp thêm trang trước, thầy sẽ bổ sung con số chính xác cho câu 1 nha!