Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 27

PHẦN 1: TRẢ LỜI CÂU HỎI (Trang 26)

Câu 1

Đề bài: Hoàng từ bé đến từ đầu và gặp cảo trong hoàn cảnh nào?

Cách giải

Bước 1: Đọc kỹ bài thơ, tìm các chi tiết về hoàng cảnh xuất hiện của hai nhân vật.

Bước 2: Xác định thời điểm và không gian trong bài thơ:

• Hoàng từ bé: là nhân vật chính, người kể chuyện
• Từ đầu: xuất hiện từ đầu bài thơ
• Cảo: xuất hiện sau, trong vai trò người bắt nạt

Bước 3: Phân tích hoàn cảnh gặp gỡ:

• Địa điểm: trên đường đi học (con đường làng, đồng ruộng)
• Thời gian: trong một ngày đi học
• Tình huống: các em học sinh đang đi học thì gặp nhóm trẻ bắt nạt

Đáp án: Hoàng từ bé và các bạn gặp cảo trong hoàn cảnh đang đi học trên con đường làng. Đây là lúc các em học sinh nhỏ tuổi, yếu thế gặp phải nhóm trẻ lớn tuổi hơn có hành vi bắt nạt, đe dọa.

---

Câu 2

Đề bài: Từ cảm hoá xuất hiện bao nhiêu lần trong đoạn trích? Qua những lời giải thích của cảo, em hiểu cảm hoá nghĩa là gì?

Cách giải

Bước 1: Đếm số lần từ "cảm hoá" xuất hiện trong bài thơ.

Bước 2: Phân tích cách cảo sử dụng từ này:

• Cảo dùng từ "cảm hoá" để biện minh cho hành vi bắt nạt
• Đây là cách nói trại, xuyên tạc ý nghĩa thật của từ

Bước 3: So sánh nghĩa thật và nghĩa mà cảo dùng:

• Nghĩa thật: giáo dục, cảm hóa bằng tình cảm, đạo lý
• Nghĩa cảo dùng: đánh đập, bắt nạt, uy hiếp

Đáp án: Từ "cảm hoá" xuất hiện nhiều lần trong đoạn trích (cần đếm chính xác trong bài). Qua lời giải thích của cảo, "cảm hoá" ở đây không phải là giáo dục bằng tình cảm mà là hành vi bắt nạt, đe dọa, đánh đập để bắt các em nhỏ phải nghe lời, sợ hãi.

💡 Mẹo nhớ: Cảo đã dùng sai nghĩa từ "cảm hoá" - biến một từ tốt đẹp thành cái cớ cho hành vi xấu!

---

Câu 3

Đề bài: Điều gì ở hoàng từ bé khiến cảo thiết tha mong được kết bạn với cậu?

Cách giải

Bước 1: Tìm các chi tiết miêu tả tính cách của hoàng từ bé.

Bước 2: Phân tích những điểm đặc biệt:

• Hoàng từ bé dũng cảm, không sợ hãi
• Biết phân biệt đúng sai
• Có lập trường vững vàng
• Không chịu khuất phục trước kẻ xấu

Bước 3: Giải thích lý do cảo muốn kết bạn:

• Cảo thấy hoàng từ bé khác với những đứa trẻ khác (không dễ bị đe dọa)
• Muốn lôi kéo hoàng từ bé vào nhóm của mình
• Hoặc muốn khuất phục để khẳng định quyền lực

Đáp án: Điều khiến cảo thiết tha muốn kết bạn với hoàng từ bé là tính cách dũng cảm, không chịu khuất phục của cậu. Hoàng từ bé dám đứng lên chống lại sự bắt nạt, không sợ hãi như những đứa trẻ khác. Điều này khiến cảo muốn chinh phục hoặc lôi kéo cậu vào nhóm của mình.

---

Câu 4

Đề bài: Nếu được hoàng từ bé "cảm hoá", cuộc sống của cảo sẽ thay đổi như thế nào? Qua đó, em cảm nhận được ý nghĩa gì của tình bạn?

Cách 1 — Phân tích thay đổi tích cực

Bước 1: Tưởng tượng nếu cảo được giáo dục đúng đắn:

• Cảo sẽ nhận ra hành vi bắt nạt là sai trái
• Học cách tôn trọng, yêu thương bạn bè
• Trở thành người tốt hơn

Bước 2: Phân tích ý nghĩa của tình bạn:

• Bạn bè giúp nhau tiến bộ
• Tình bạn chân chính là sự quan tâm, chia sẻ
• Bạn tốt giúp ta sửa đổi khuyết điểm

Đáp án: Nếu được hoàng từ bé "cảm hoá" đúng nghĩa, cuộc sống của cảo sẽ thay đổi tích cực: cảo sẽ bỏ thói bắt nạt, học cách tôn trọng người khác, trở thành người bạn tốt. Qua đó, em hiểu rằng tình bạn chân chính là giúp đỡ nhau tiến bộ, sửa đổi khuyết điểm, cùng nhau trở thành người tốt hơn.

Cách 2 — Đối chiếu hai kiểu "cảm hoá"

So sánh:

• "Cảm hoá" của cảo: dùng bạo lực, đe dọa → tạo ra sợ hãi, thù hận
• "Cảm hoá" thật sự: dùng tình cảm, đạo lý → tạo ra sự thay đổi tích cực

Đáp án bổ sung: Tình bạn thật sự không phải là uy hiếp, bắt ép mà là sự cảm thông, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau. Một người bạn tốt sẽ giúp ta nhận ra lỗi lầm và sửa đổi, không phải bằng bạo lực mà bằng tấm lòng chân thành.

---

Câu 5

Đề bài: Khi chia tay hoàng từ bé, cảo đã có những cảm xúc gì? Những cảm xúc ấy có khiến cảo hối tiếc về việc kết bạn với hoàng từ bé không? Vì sao?

Cách giải

Bước 1: Tìm các chi tiết thể hiện cảm xúc của cảo khi chia tay.

Bước 2: Phân tích cảm xúc:

• Có thể là tiếc nuối
• Có thể là bối rối, không hiểu
• Có thể vẫn cố chấp với suy nghĩ sai lầm

Bước 3: Đánh giá xem cảo có hối tiếc không:

• Dựa vào thái độ cuối cùng của cảo
• Xem cảo có thay đổi suy nghĩ không

Đáp án: Khi chia tay, cảo có những cảm xúc lẫn lộn: có thể là tiếc nuối vì không thuyết phục được hoàng từ bé, hoặc bối rối vì lần đầu gặp người không chịu khuất phục. Tuy nhiên, cảo chưa thật sự hối tiếc về việc muốn kết bạn với hoàng từ bé, vì cảo vẫn chưa nhận ra hành vi của mình là sai. Cảo chỉ tiếc vì không "chinh phục" được hoàng từ bé.

---

Câu 6

Đề bài: Hoàng từ bé đã nhắc lại những lời nói nào của cảo "để cho nhớ"? Nếu cảm nhận của em về ý nghĩa của một trong những nói đó.

Cách giải

Bước 1: Tìm các câu nói của cảo được nhắc lại trong bài thơ.

Bước 2: Phân tích ý nghĩa của những câu nói đó:

• Tại sao hoàng từ bé nhớ những câu này?
• Ý nghĩa thật sự là gì?
• Bài học rút ra là gì?

Đáp án: Hoàng từ bé nhắc lại câu nói "Cảm hoá nghĩa là gì?" và các lời giải thích sai lệch của cảo về "cảm hoá". Em nhớ những lời này "để cho nhớ" nghĩa là ghi nhớ bài học: không được dùng từ ngữ đẹp đẽ để che đậy hành vi xấu xa. Đây là cách hoàng từ bé cảnh tỉnh bản thân và mọi người về sự nguy hiểm của việc xuyên tạc ngôn ngữ.

---

Câu 7

Đề bài: Cảo đã chia sẻ với hoàng từ bé nhiều bài học về tình bạn. Em thấy bài học nào gần gũi và có ý nghĩa nhất với chính mình?

Cách giải

Đây là câu hỏi mở, em cần:

Bước 1: Nhớ lại các "bài học" mà cảo đã nói (dù là sai lầm).

Bước 2: Rút ra bài học đúng đắn từ những sai lầm đó:

• Tình bạn không phải là uy hiếp
• Bạn bè phải tôn trọng lẫn nhau
• Không được dùng bạo lực với bạn bè

Bước 3: Liên hệ với bản thân.

Gợi ý đáp án: Em thấy bài học "tình bạn thật sự là gì" gần gũi nhất. Qua những sai lầm của cảo, em hiểu rằng bạn bè phải tôn trọng, yêu thương nhau, không được dùng bạo lực hay đe dọa. Tình bạn chân chính là khi hai người cùng nhau tiến bộ, chia sẻ niềm vui nỗi buồn, chứ không phải một bên bắt ép bên kia phải nghe lời.

---

Câu 8

Đề bài: Theo em, nhân vật cảo có phải là một nhân vật của truyện đồng thoại không? Vì sao?

Cách giải

Bước 1: Hiểu khái niệm "truyện đồng thoại":

• Là thể loại văn học dành cho thiếu nhi
• Có nhân vật là trẻ em
• Phản ánh tâm lý, cuộc sống của trẻ em
• Có tính giáo dục

Bước 2: Phân tích nhân vật cảo:

• Là trẻ em
• Có hành vi, tâm lý của trẻ em
• Phản ánh vấn đề xã hội (bắt nạt học đường)

Bước 3: Kết luận.

Đáp án: Có, nhân vật cảo là một nhân vật của văn học đồng thoại vì: - Cảo là một em nhỏ, có tâm lý và hành vi của trẻ em - Câu chuyện phản ánh vấn đề thực tế trong đời sống học đường của các em - Qua nhân vật cảo, tác giả muốn giáo dục các em về tình bạn đúng đắn, về việc phân biệt đúng sai - Bài thơ có giọng điệu gần gũi, dễ hiểu với lứa tuổi thiếu nhi

---

PHẦN 2: VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC (Trang 26)

Đề bài: Tưởng tượng và viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) miêu tả cảm xúc của nhân vật cảo sau khi từ biệt hoàng từ bé.

Cách giải

Bước 1: Xác định yêu cầu:

• Độ dài: 5-7 câu
• Nội dung: cảm xúc của cảo
• Thời điểm: sau khi chia tay hoàng từ bé

Bước 2: Lập dàn ý:

• Câu mở đầu: tình huống
• Các câu giữa: miêu tả cảm xúc (bối rối, tiếc nuối, tức giận...)
• Câu kết: suy nghĩ của cảo

Bước 3: Viết đoạn văn, chú ý:

• Dùng từ ngữ miêu tả cảm xúc
• Thể hiện tâm lý nhân vật
• Có ít nhất 2 từ ghép và 2 từ láy (theo yêu cầu bài 5)

Đoạn văn mẫu: Cảo đứng nhìn theo bóng dáng hoàng từ bé, lòng bỗng thấy trống trải. Cậu không hiểu tại sao hoàng từ bé lại không chịu làm bạn với mình. "Mình đã cảm hoá cậu ấy rồi mà!" - cảo nghĩ thầm, vẫn tin vào cách làm của mình. Nhưng sâu thẳm trong lòng, cảo cảm thấy bồn chồn, như có điều gì đó không đúng. Những lời từ chối kiên quyết của hoàng từ bé cứ vang vọng trong đầu cảo. Có lẽ, lần đầu tiên trong đời, cảo gặp phải một người bạn không sợ mình. Cảo quay lưng bước đi, nhưng trong lòng vẫn còn đọng lại một chút tiếc nuối khó tả.

---

PHẦN 3: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT (Trang 26)

Bài 1: Nghĩa của từ ngữ

Đề bài: Hoá trong cảm hoá là yếu tố thường đi sau một yếu tố khác, có nghĩa là "trở thành, làm cho trở thành hay làm cho có tính chất mà trước đó chưa có". Hãy tìm một số từ có yếu tố hoá được dùng theo cách như vậy và giải thích nghĩa của những từ đó.

Cách giải

Bước 1: Hiểu cấu trúc: [từ gốc] + hoá = làm cho có tính chất của [từ gốc]

Bước 2: Liệt kê các từ có "hoá":

💡 Mẹo nhớ: Từ "hoá" = "biến thành" → [A] + hoá = biến thành [A]

---

Bài 2: Đặt câu với từ mới

Đề bài: Hãy đặt một câu với mỗi từ sau: đơn điệu, kiên nhẫn, cố lỗi.

Cách giải

Bước 1: Hiểu nghĩa từng từ:

• Đơn điệu: nhàm chán, lặp đi lặp lại, không thay đổi
• Kiên nhẫn: kiên trì, nhẫn nại, không nản lòng
• Cố lỗi: cố tình làm sai, biết sai mà vẫn làm

Bước 2: Đặt câu có ngữ cảnh rõ ràng.

Đáp án: 1. Đơn điệu: Cuộc sống ở vùng quê tuy đơn điệu nhưng rất bình yên. 2. Kiên nhẫn: Cô giáo kiên nhẫn giải thích bài cho em nhiều lần cho đến khi em hiểu. 3. Cố lỗi: Bạn ấy đã cố lỗi khi cố tình làm mất sách của bạn.

---

PHẦN 4: BIỆN PHÁP TU TỪ (Trang 26)

Bài 3: Nhận biết biện pháp tu từ so sánh

Đề bài: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong đoạn văn sau:

"Mình sẽ biết thêm một tiếng chân khác hẳn mọi bước chân khác. Những bước chân khác khiến mình trốn vào lòng đất. Còn bước chân của bạn sẽ gọi mình ra khỏi hang, như tiếng nhạc."

Cách giải

Bước 1: Tìm câu có so sánh:

• "Còn bước chân của bạn sẽ gọi mình ra khỏi hang, như tiếng nhạc"

Bước 2: Phân tích biện pháp so sánh:

• Vật được so sánh (A): bước chân của bạn
• Vật dùng để so sánh (B): tiếng nhạc
• Từ nối: như

Bước 3: Nêu tác dụng:

• Làm rõ hình ảnh
• Thể hiện cảm xúc
• Tạo ấn tượng

Đáp án: Biện pháp tu từ: So sánh "bước chân của bạn" với "tiếng nhạc" (dùng từ nối "như") Tác dụng: - Làm nổi bật sự khác biệt giữa bước chân của người bạn với những bước chân khác - Thể hiện bước chân của người bạn mang lại niềm vui, sự thoải mái (như tiếng nhạc du dương, êm tai) - Tạo hình ảnh sinh động, giúp người đọc cảm nhận được tình cảm thân thiết, gần gũi giữa hai người bạn

---

PHẦN 5: TỪ GHÉP VÀ TỪ LÁY (Trang 26)

Bài 4: Tìm lời thoại có từ ghép và từ láy

Đề bài: Trong văn bản Nếu cậu muốn có một người bạn..., nhiều lời thoại của nhân vật được lặp lại, chẳng hạn: "Cảm hoá nghĩa là gì?, cảm hoá mình đi,... Hãy tìm thêm những lời thoại được lặp lại trong văn bản này và cho biết tác dụng của chúng.

Cách giải

Bước 1: Tìm các lời thoại lặp lại trong văn bản.

Bước 2: Phân tích tác dụng của việc lặp lại:

• Nhấn mạnh ý nghĩa
• Thể hiện tâm trạng nhân vật
• Tạo ấn tượng với người đọc

Đáp án: Các lời thoại được lặp lại: - "Cảm hoá nghĩa là gì?" - "Cảm hoá mình đi" - Các câu hỏi về việc học hát, ăn mù tạt, trèu mù tạt Tác dụng: - Nhấn mạnh sự cố chấp, sai lầm trong suy nghĩ của cảo về "cảm hoá" - Thể hiện sự kiên trì của hoàng từ bé trong việc tìm hiểu ý nghĩa thật của từ "cảm hoá" - Tạo hiệu quả hài hước, châm biếm cách hiểu sai lệch của cảo - Giúp người đọc ghi nhớ bài học về tình bạn đúng đắn

---

Bài 5: Viết đoạn văn có từ ghép và từ láy

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) trình bày cảm nhận của em về nhân vật hoàng từ bé hoặc nhân vật cảo, trong đoạn văn có sử dụng ít nhất 2 từ ghép và 2 từ láy.

(Đã giải trong phần "Viết kết nối với đọc" ở trên)

---

🎯 Ghi nhớ: Qua bài thơ "Bắt nạt", các em học được: - Tình bạn thật sự là tôn trọng, yêu thương, không phải uy hiếp hay bắt ép - Không được dùng từ ngữ đẹp để che đậy hành vi xấu - Phải dũng cảm đứng lên chống lại sự bắt nạt - Biện pháp tu từ so sánh giúp diễn đạt sinh động hơn - Từ "hoá" có nghĩa "làm cho trở thành"