Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 47
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Ngữ Văn · Trang 47–48
TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1
Đề bài: Đọc bài thơ Mây và sóng, ta như được nghe kể một câu chuyện. Theo em, ai đang kể chuyện với ai và kể về điều gì?
Cách giải
Bước 1: Xác định người kể chuyện
Trong bài thơ, người kể chuyện là tác giả Rabindranath Tagore. Ông đang kể lại cuộc trò chuyện giữa mây và sóng.
Bước 2: Xác định đối tượng nghe chuyện
Người nghe chuyện chính là độc giả, đặc biệt là các em thiếu nhi.
Bước 3: Xác định nội dung câu chuyện
Câu chuyện kể về:
- Cuộc đối thoại giữa mây (trên trời) và sóng (dưới biển)
- Mây và sóng mời gọi nhau đi chơi
- Cả hai đều từ chối vì bận rộn với công việc của mình
- Mây phải chăm sóc ruộng đồng, sóng phải ru em bé ngủ
Đáp án: Tác giả Rabindranath Tagore đang kể chuyện với độc giả (các em thiếu nhi) về cuộc trò chuyện thú vị giữa mây và sóng, hai hiện tượng thiên nhiên được nhân cách hóa như những người bạn thân thiết.
Câu 2
Đề bài: Qua lời trò chuyện của những người "trên mây" và "trong sóng", em thấy thế giới của họ hiện lên như thế nào?
Cách giải
Bước 1: Phân tích thế giới của mây
Mây sống trên cao, có nhiệm vụ:
- Chăm sóc ruộng đồng
- Mang nước tưới cho cây cối
- Bay lượn khắp nơi
Bước 2: Phân tích thế giới của sóng
Sóng sống dưới biển, có nhiệm vụ:
- Ru em bé ngủ
- Lăn tròn, vỗ về bờ biển
- Chăm sóc con người
Bước 3: Tổng hợp hình ảnh thế giới
Đáp án: Thế giới của mây và sóng hiện lên rất sinh động, gần gũi và đầy tính nhân văn. Đó là thế giới mà mọi vật đều có tình cảm, có trách nhiệm với cuộc sống. Mây và sóng không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn như những con người tốt bụng, chăm chỉ, luôn quan tâm đến người khác và thiên nhiên xung quanh.
Câu 3
Đề bài: Câu hỏi: "Nhưng làm thế nào mình lên đó được?", "Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?" thể hiện tâm trạng gì của em bé?
Cách giải
Bước 1: Phân tích ngữ cảnh
Em bé nghe mây và sóng mời chơi, nhưng đặt ra câu hỏi về khả năng thực hiện.
Bước 2: Phân tích tâm trạng qua câu hỏi
Câu hỏi thể hiện:
- Sự tò mò, muốn khám phá
- Sự băn khoăn, phân vân
- Nhận thức về giới hạn của bản thân
- Sự thật thà, ngây thơ của trẻ thơ
Bước 3: Kết luận
Đáp án: Câu hỏi thể hiện tâm trạng tò mò, háo hức muốn được đi chơi với mây và sóng của em bé. Đồng thời cũng cho thấy sự ngây thơ, thật thà khi em bé nhận ra mình không thể bay lên trời như mây hay lặn xuống biển sâu như sóng. Đó là tâm trạng vừa mong muốn vừa băn khoăn đáng yêu của trẻ thơ.
Câu 4
Đề bài: Vì sao em bé từ chối lời mời gọi của những người "trên mây" và "trong sóng"?
Cách giải
Bước 1: Tìm lý do từ chối trong bài thơ
Em bé nói: "Mẹ con đang đợi con ở nhà"
Bước 2: Phân tích ý nghĩa
Lý do từ chối cho thấy:
- Em bé có trách nhiệm với gia đình
- Tình yêu thương của con với mẹ
- Sự hiểu biết về bổn phận của mình
- Không thể bỏ mẹ để đi chơi
Bước 3: So sánh với mây và sóng
Giống như mây và sóng có trách nhiệm riêng, em bé cũng có trách nhiệm với mẹ.
Đáp án: Em bé từ chối vì mẹ đang đợi con ở nhà. Điều này thể hiện tình cảm sâu sắc của con với mẹ và ý thức trách nhiệm của em bé. Dù rất muốn đi chơi với mây và sóng, nhưng em bé biết mình không thể bỏ mẹ một mình. Đây là hình ảnh đẹp về tình mẫu tử và đạo đức gia đình.
Câu 5
Đề bài: Em bé đã sáng tạo ra những trò chơi gì? Em cảm nhận được gì về tình cảm mẹ con được thể hiện qua những trò chơi ấy?
Cách giải
Bước 1: Liệt kê các trò chơi em bé sáng tạo
Từ bài thơ, em bé sáng tạo ra các trò chơi:
- Tưởng tượng mây là những hình ảnh quen thuộc
- Tưởng tượng sóng biển như tiếng ru của mẹ
- Chơi với ánh nắng, bóng râm
- Quan sát thiên nhiên xung quanh
Bước 2: Phân tích tình cảm mẹ con
Qua các trò chơi, ta thấy:
- Em bé luôn nghĩ đến mẹ
- Mọi thứ xung quanh đều gắn với hình ảnh mẹ
- Tình yêu thương sâu sắc, gắn bó
- Sự an toàn, ấm áp trong vòng tay mẹ
Đáp án: Em bé sáng tạo ra những trò chơi từ thiên nhiên xung quanh: tưởng tượng về mây, sóng, ánh nắng... Qua đó, em cảm nhận được tình cảm mẹ con thật sâu đậm và ấm áp. Em bé luôn gắn mọi trò chơi với hình ảnh người mẹ yêu thương. Dù thiên nhiên có đẹp đến đâu, thì niềm vui lớn nhất của em vẫn là được ở bên mẹ.
Câu 6
Đề bài: Văn bản Mây và sóng có hình thức khác với văn bản Chuyện cổ tích về loài người (số tiếng trong các dòng không bằng nhau, không vần,...). Vì sao nó vẫn được coi là văn bản thơ?
Cách giải
Bước 1: So sánh hình thức
- Chuyện cổ tích về loài người: thơ lục bát, có vần điệu đều đặn
- Mây và sóng: thơ tự do, số tiếng không đều, vần không đều
Bước 2: Xác định đặc điểm của thơ
Một văn bản được coi là thơ khi có:
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu tượng
- Tính chất trữ tình, cảm xúc
- Nhịp điệu riêng (dù không đều)
- Cách sắp xếp dòng thơ đặc biệt
*Bước 3: Phân tích Mây và sóng***
Bài thơ có:
- Hình ảnh mây, sóng được nhân cách hóa sinh động
- Ngôn ngữ giàu cảm xúc, trữ tình
- Nhịp điệu tự nhiên như lời nói
- Cách ngắt dòng tạo nhịp thơ riêng
Đáp án: Mây và sóng vẫn là văn bản thơ vì nó có đầy đủ đặc điểm của thơ: ngôn ngữ giàu hình ảnh, tính trữ tình cao, có nhịp điệu riêng. Đây là thể thơ tự do, không bị ràng buộc bởi số tiếng hay vần điệu cố định như thơ truyền thống, nhưng vẫn mang đầy đủ giá trị nghệ thuật của thơ ca.
💡 Mẹo nhớ: Thơ không nhất thiết phải có vần điệu đều đặn. Thơ tự do vẫn là thơ nếu có ngôn ngữ đẹp, hình ảnh sinh động và cảm xúc sâu sắc.
VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Đề bài: Hãy tưởng tượng em là người đang trò chuyện với mây và sóng. Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) về cuộc trò chuyện ấy.
Hướng dẫn viết
Bước 1: Lập dàn ý
- Mở bài: Giới thiệu bối cảnh cuộc trò chuyện
- Thân bài:
- Mây/sóng mời em đi chơi
- Em trả lời (đồng ý hoặc từ chối)
- Lý do của em
- Kết bài: Cảm xúc, suy nghĩ của em
Bước 2: Lưu ý khi viết
- Dùng lời thoại trực tiếp
- Thể hiện tính cách, suy nghĩ của em
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu cảm xúc
- Độ dài 5-7 câu
Bước 3: Ví dụ mẫu
Hôm nay, khi đang ngồi bên bờ biển, em nghe sóng vỗ rì rào như đang gọi: "Này bạn nhỏ, xuống đây chơi với mình đi!". Em cười và đáp: "Mình rất muốn, nhưng mình không biết bơi lặn như bạn đâu!". Lúc ấy, đám mây trắng trên trời cũng lên tiếng: "Vậy thì bay lên đây với mình đi, chúng mình sẽ cùng nhau ngắm cảnh đẹp!". Em ngước nhìn và nói: "Cảm ơn các bạn, nhưng em phải về nhà giúp mẹ nấu cơm rồi". Sóng và mây cùng cười, họ hiểu em cũng có trách nhiệm riêng như họ vậy. Dù không thể đi chơi cùng, nhưng em vẫn cảm thấy vui vì được trò chuyện với những người bạn thiên nhiên tốt bụng.
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Bài 1: Biện pháp tu từ
Đề bài: Trong bài thơ Mây và sóng, "mây" và "sóng" là những hình ảnh ẩn dụ. Hai hình ảnh ấy có thể gợi cho em liên tưởng tới những đối tượng nào?
Cách giải
Phân tích hình ảnh "mây":
- Mây bay cao, tự do
- Mây mang nước đến cho đất
- Mây thay đổi hình dạng liên tục
Liên tưởng:
- Người mẹ chăm sóc con cái
- Người nông dân chăm ruộng
- Ước mơ, khát vọng bay cao
Phân tích hình ảnh "sóng":
- Sóng ru êm dịu
- Sóng vỗ về bờ biển
- Sóng lăn tròn, mềm mại
Liên tưởng:
- Người mẹ ru con ngủ
- Tình yêu thương ấm áp
- Sự kiên trì, bền bỉ
Đáp án: Hình ảnh "mây" gợi liên tưởng đến người mẹ, người nông dân chăm sóc ruộng đồng, hoặc những ước mơ bay cao. Hình ảnh "sóng" gợi liên tưởng đến người mẹ ru con, tình yêu thương dịu dàng, hoặc sự kiên trì không ngừng nghỉ.
Bài 2: Biện pháp tu từ - Nhận biết ẩn dụ
Đề bài: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong hình ảnh "bình minh vàng", "vầng trăng bạc" và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Cách giải
Bước 1: Xác định biện pháp tu từ
"Bình minh vàng" và "vầng trăng bạc" sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ.
Bước 2: Phân tích cách dùng
- "Bình minh vàng": So sánh ánh sáng bình minh với màu vàng kim loại
- "Vầng trăng bạc": So sánh mặt trăng với màu bạc sáng
Bước 3: Nêu tác dụng
Đáp án: Hai hình ảnh "bình minh vàng" và "vầng trăng bạc" sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ. Tác dụng: Làm cho hình ảnh thiên nhiên trở nên sinh động, gần gũi và dễ hình dung hơn. Màu vàng và bạc gợi lên vẻ đẹp quý giá, lung linh của bình minh và trăng, giúp người đọc cảm nhận rõ nét vẻ đẹp thiên nhiên.
Bài 3: Xác định và nêu tác dụng biện pháp tu từ
Đề bài: Xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ trong đoạn thơ sau:
Nhưng con biết trò chơi khác hay hơn.
Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ,
Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ.
Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào.
Cách giải
Bước 1: Xác định điệp ngữ
Điệp ngữ trong đoạn thơ: "lăn, lăn, lăn mãi"
Bước 2: Phân tích cách sử dụng
- Lặp lại động từ "lăn" ba lần
- Thêm từ "mãi" để nhấn mạnh sự liên tục
Bước 3: Nêu tác dụng
Đáp án: Điệp ngữ "lăn, lăn, lăn mãi" có tác dụng nhấn mạnh chuyển động liên tục, không ngừng của sóng (em bé). Qua đó thể hiện sự háo hức, vui vẻ và khao khát được hòa mình vào vòng tay mẹ của em bé. Điệp ngữ tạo nhịp điệu sinh động, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn tình cảm mẹ con thắm thiết.
💡 Mẹo nhớ: Điệp ngữ = lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh ý nghĩa và tạo nhịp điệu.
Bài 4: Dấu câu
Đề bài: Trong bài thơ Mây và sóng có nhiều đoạn dẫn lời nói trực tiếp của các nhân vật. Hãy cho biết dấu câu nào được dùng để đánh dấu những lời nói trực tiếp đó.
Cách giải
Bước 1: Quan sát các lời nói trực tiếp trong bài
Ví dụ: "Này bạn nhỏ, xuống đây chơi với mình đi!"
Bước 2: Xác định dấu câu
Dấu câu được sử dụng là: dấu ngoặc kép " "
Bước 3: Nêu công dụng
Đáp án: Dấu ngoặc kép (" ") được dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp của các nhân vật trong bài thơ Mây và sóng. Dấu này giúp phân biệt rõ lời nói của nhân vật với lời kể của tác giả, làm cho bài thơ sinh động như một cuộc đối thoại thực sự.
Bài 5: Đại từ "bọn tớ"
Đề bài: Bọn tớ trong những lời nói trực tiếp ở bài Mây và sóng dùng để chỉ những ai?
Cách giải
Bước 1: Tìm ngữ cảnh sử dụng "bọn tớ"
Trong bài thơ, "bọn tớ" xuất hiện trong lời nói của mây hoặc sóng.
Bước 2: Xác định người nói
- Khi mây nói "bọn tớ" → chỉ mây và những đám mây khác
- Khi sóng nói "bọn tớ" → chỉ sóng và những con sóng khác
Bước 3: Phân tích ý nghĩa
Đáp án: "Bọn tớ" trong bài thơ dùng để chỉ nhóm mây (khi mây nói) hoặc nhóm sóng (khi sóng nói). Đại từ này thể hiện tính tập thể, cho thấy mây và sóng không đơn độc mà là một cộng đồng, một nhóm bạn cùng sinh hoạt với nhau.
Bài 6: Đại từ nhân xưng trong tiếng Việt
Đề bài: Trong tiếng Việt, ngoài bọn tớ còn có một số đại từ nhân xưng khác cũng thuộc ngôi thứ nhất số nhiều như chúng ta, chúng tôi, bọn mình, chúng tớ,... Có thể dùng một từ nào trong số đó để thay cho bọn tớ trong bản dịch không? Vì sao?
Cách giải
Bước 1: Phân tích các đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất số nhiều
- Chúng ta: bao gồm cả người nói và người nghe
- Chúng tôi: chỉ nhóm người nói, không bao gồm người nghe
- Bọn mình: thân mật, bình dân
- Chúng tớ: khiêm tốn, lịch sự
- Bọn tớ: thân mật, có tính đồng đội
Bước 2: Xem xét ngữ cảnh trong bài thơ
- Mây và sóng đang nói chuyện với em bé
- Không bao gồm em bé trong nhóm của mình
- Giọng điệu thân thiện, gần gũi
Bước 3: Đánh giá khả năng thay thế
- "Chúng ta" → Không phù hợp (vì bao gồm cả người nghe)
- "Chúng tôi" → Có thể dùng nhưng hơi trang trọng
- "Bọn mình" → Có thể dùng, tương đương
- "Chúng tớ" → Có thể dùng nhưng ít thân mật hơn
Đáp án: Có thể thay "bọn tớ" bằng "bọn mình" hoặc "chúng tôi", nhưng không nên thay bằng "chúng ta" vì "chúng ta" bao gồm cả người nghe (em bé), trong khi mây và sóng chỉ nói về nhóm của riêng mình. "Bọn tớ" là lựa chọn tốt nhất vì vừa thân mật, vừa rõ ràng về ranh giới giữa người nói và người nghe, phù hợp với giọng điệu của bài thơ dành cho thiếu nhi.
💡 Mẹo nhớ: - "Chúng ta" = tôi + bạn (bao gồm người nghe) - "Chúng tôi" = tôi + người khác (không bao gồm người nghe)
🎯 Ghi nhớ: Bài thơ Mây và sóng của Rabindranath Tagore là một tác phẩm thơ tự do dành cho thiếu nhi, sử dụng biện pháp nhân hóa để tạo nên cuộc đối thoại sinh động giữa thiên nhiên và con người. Qua đó, tác giả thể hiện tình cảm mẹ con thiêng liêng và ý thức trách nhiệm của mỗi người với công việc của mình.