Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 45
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Ngữ Văn · Trang 45–46
PHẦN 1: BIỆN PHÁP TU TỪ (tiếp theo)
Câu 1
Đề bài:
a. Giải thích nghĩa của từ nhỏ.
b. Trong đoạn thơ trên, có thể dùng từ lén để thay thế cho từ nhỏ được không? Hãy chỉ ra sự tinh tế của nhà thơ trong việc sử dụng từ nhỏ.
Cách giải
Câu a:
Đáp án: Từ nhỏ trong ngữ cảnh này có nghĩa là nói khẽ, nói thầm, nói với âm lượng nhỏ để chỉ có người nghe mới nghe được.
Câu b:
Phân tích từng bước:
Bước 1: Xét khả năng thay thế
- Từ lén có nghĩa là làm gì đó một cách kín đáo, trốn tránh, không muốn người khác biết
- Từ nhỏ có nghĩa là nói khẽ, âm lượng thấp
Bước 2: So sánh sắc thái
- Nếu dùng "nói lén" → mang ý nghĩa giấu giếm, lén lút, có tính tiêu cực
- Dùng "nói nhỏ" → thể hiện sự dịu dàng, thân mật, gần gũi
Bước 3: Đánh giá sự lựa chọn của nhà thơ
Đáp án: - Không nên thay thế từ nhỏ bằng từ lén - Sự tinh tế: Nhà thơ dùng từ nhỏ để thể hiện sự thân mật, dịu dàng trong cách mẹ gọi con. Đây là hành động tự nhiên, tràn đầy tình cảm, không có gì phải giấu giếm. Từ lén sẽ làm mất đi vẻ đẹp thuần khiết, trong sáng của tình mẫu tử.
💡 Mẹo nhớ: Nhỏ = nhẹ nhàng, thân mật | Lén = giấu giếm, trốn tránh
Câu 2
Đề bài: Trong bài thơ có các từ như trụi trần, bé bỏng,... Trong tiếng Việt cũng có những từ như trần trụi, bỏng bé,... Tìm thêm ở trong và ngoài văn bản những từ có thể đảo trật tự các thành tố để có từ khác đồng nghĩa.
Cách giải
Bước 1: Tìm trong văn bản
- trụi trần ↔ trần trụi
- bé bỏng ↔ bỏng bé
Bước 2: Tìm thêm các từ tương tự
Đáp án - Các cặp từ đảo trật tự đồng nghĩa: - đen đủi ↔ đủi đen - khổ cực ↔ cực khổ - lao động ↔ động lao - mỏi mệt ↔ mệt mỏi - nhỏ nhắn ↔ nhắn nhỏ - rộng lớn ↔ lớn rộng - sạch sẽ ↔ sẽ sạch - thơm tho ↔ tho thơm - vui vẻ ↔ vẻ vui - xa xôi ↔ xôi xa
💡 Mẹo nhớ: Đây là hiện tượng hoán vị từ tố - đặc trưng của tiếng Việt, giúp tạo sự phong phú, linh hoạt cho ngôn ngữ.
Câu 3
Đề bài: Hãy chỉ ra những dòng thơ có sử dụng biện pháp tu từ so sánh trong khổ hai của bài thơ. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh đó trong việc thể hiện nội dung khổ thơ.
Cách giải
Bước 1: Xác định khổ thơ thứ hai (cần xem lại văn bản gốc để trích dẫn chính xác)
Bước 2: Tìm các câu so sánh
- Tìm các từ ngữ có dấu hiệu so sánh: như, tựa, giống, bằng, hệt như...
Bước 3: Phân tích tác dụng
Đáp án: Các dòng thơ sử dụng so sánh trong khổ hai (cần bổ sung trích dẫn cụ thể từ văn bản) Tác dụng: - Giúp hình ảnh trở nên sinh động, cụ thể - Tạo sự gần gũi, dễ hình dung cho người đọc - Thể hiện tình cảm sâu sắc của tác giả với đối tượng miêu tả
Câu 4
Đề bài: Nhà thơ đã sử dụng biện pháp tu từ gì trong dòng thơ Những làn gió thơ ngây? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ ấy.
Cách giải
Bước 1: Nhận diện biện pháp tu từ
- "Những làn gió thơ ngây" → gió được gán cho tính chất của con người
Bước 2: Xác định tên biện pháp
Đáp án: - Biện pháp tu từ: Nhân hóa - Tác dụng: + Gió được nhân hóa với tính chất "thơ ngây" (ngây thơ) như một đứa trẻ + Tạo hình ảnh sinh động, gần gũi, đáng yêu + Thể hiện không khí trong lành, thuần khiết của thiên nhiên + Gợi cảm giác bình yên, nhẹ nhàng
💡 Mẹo nhớ: Nhân hóa = cho vật vô tri có tính chất, hành động của con người
Câu 5
Đề bài: Hãy ghi lại những dòng thơ sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ và nêu tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ đó trong đoạn thơ từ Những cơn cần cho trẻ đến Từ bãi sóng cát vàng.
Cách giải
Bước 1: Tìm các từ lặp lại trong đoạn thơ
Bước 2: Ghi lại các dòng có điệp ngữ
Đáp án - Các dòng thơ có điệp ngữ: - "Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ" - Các cụm từ lặp: lăn, lăn, lăn Tác dụng của điệp ngữ: - Nhấn mạnh hành động liên tục, kéo dài của con trẻ khi chơi đùa - Tạo nhịp điệu, âm hưởng cho câu thơ - Thể hiện niềm vui tràn đầy, sự hồn nhiên của trẻ thơ - Giúp người đọc cảm nhận rõ nét hình ảnh đứa trẻ đang vui chơi
💡 Mẹo nhớ: Điệp ngữ = lặp từ/cụm từ → tạo nhấn mạnh + nhịp điệu
PHẦN 2: VĂN BẢN 2 - MÂY VÀ SÓNG
Phần "Trước khi đọc"
Tình huống: Một lần, em được mẹ cho phép đến nhà bạn chơi. Trò chơi đang vui và em rất muốn chơi tiếp thì đến giờ mẹ dặn phải trở về nhà. Khi ấy, em sẽ làm gì?
Cách giải
Gợi ý trả lời: Em sẽ: - Nghe lời mẹ và xin phép bạn về nhà đúng giờ - Giải thích với bạn rằng mẹ đã dặn em phải về - Hẹn với bạn sẽ chơi tiếp vào dịp khác - Cảm ơn bạn và gia đình bạn đã mời em chơi Lý do: Vì em cần: - Tôn trọng lời dặn của mẹ - Giữ chữ tín với mẹ - Thể hiện sự lễ phép, có trách nhiệm
🎯 Ghi nhớ: Biết vâng lời cha mẹ là đức tính tốt của trẻ em. Khi hứa với ai điều gì, ta cần giữ lời hứa đó.
Lưu ý: Các câu hỏi về nội dung văn bản "Mây và sóng" sẽ được giải chi tiết sau khi học sinh đọc xong toàn bộ văn bản. Trang 45-46 chủ yếu giới thiệu văn bản và phần mở đầu của truyện.