Giải Ngữ Văn 6 - Tập 1 trang 67
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Ngữ Văn · Trang 67–68
Tóm tắt lý thuyết: Cụm danh từ
Trước khi làm bài, em cần nắm chắc phần lý thuyết trong khung màu hồng:
Tác dụng của việc mở rộng thành phần chính bằng cụm từ:
- So sánh hai câu: (1) Tuyết/ rơi. và (2) Tuyết trắng/ rơi đầy trên đường.
- Ở câu (1), mỗi thành phần chính chỉ là một từ. Ở câu (2), mỗi thành phần chính là một cụm từ.
- Cụm từ giúp câu văn cụ thể, chi tiết hơn (về màu sắc, mức độ, địa điểm...).
Cấu tạo cụm danh từ (3 phần):
| Phần phụ trước | Phần trung tâm | Phần phụ sau |
|---|---|---|
| chỉ số lượng | danh từ chính | nêu đặc điểm, xác định vị trí, thời gian |
| tất cả, những | học sinh | chăm chỉ |
Ví dụ: tất cả những học sinh chăm chỉ → "học sinh" là danh từ trung tâm; "tất cả, những" chỉ số lượng; "chăm chỉ" nêu đặc điểm.
Bài 8 (phần Cô bé bán diêm): Truyện có kết thúc có hậu không?
Đề: Những câu chuyện cổ tích thường kết thúc có hậu. Theo em, truyện Cô bé bán diêm có kết thúc giống như vậy không? Vì sao?
Trả lời:
Truyện Cô bé bán diêm không có kết thúc trọn vẹn theo kiểu cổ tích thông thường. Vì:
- Cô bé đã chết vì đói và rét trong đêm giao thừa, không được hưởng cuộc sống bình yên, hạnh phúc nơi trần gian.
- Tuy nhiên, kết thúc cũng có phần nhẹ nhàng, ấm áp: em ra đi với đôi má hồng và nụ cười, được về với bà trong một thế giới không còn đói khổ. Đây là cái kết vừa bi thương vừa nhân ái, thể hiện tấm lòng yêu thương của nhà văn dành cho những số phận bất hạnh.
Viết kết nối với đọc
Đề: Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) với nhan đề: Gửi tác giả truyện "Cô bé bán diêm".
Đoạn văn tham khảo:
Gửi tác giả truyện "Cô bé bán diêm" Kính gửi nhà văn An-đéc-xen! Khi đọc truyện "Cô bé bán diêm", cháu đã không cầm được nước mắt trước số phận đáng thương của em bé tội nghiệp. Cháu cảm ơn ông đã viết nên một câu chuyện thấm đẫm tình người, khiến cháu biết yêu thương và sẻ chia hơn với những người bất hạnh quanh mình. Hình ảnh những que diêm cháy sáng cùng những giấc mơ đẹp của cô bé mãi in sâu trong tâm trí cháu. Cháu mong rằng trong cuộc sống sẽ không còn em nhỏ nào phải chịu cảnh đói rét, cô đơn như cô bé bán diêm. Cảm ơn ông vì một tác phẩm tuyệt vời và đầy ý nghĩa!
Bài 1: Tìm cụm danh từ trong câu
Đề:
- a. Nhưng trời rét quá, khách qua đường đều rảo bước rất nhanh, chẳng ai đoái hoài đến lời chào hàng của em.
- b. Tất cả các ngọn nến bay lên, bay lên mãi rồi biến thành những ngôi sao trên trời.
Lời giải:
Câu a có các cụm danh từ:
- khách qua đường (danh từ trung tâm: khách)
- lời chào hàng của em (danh từ trung tâm: lời chào hàng)
Câu b có các cụm danh từ:
- Tất cả các ngọn nến (danh từ trung tâm: ngọn nến)
- những ngôi sao trên trời (danh từ trung tâm: ngôi sao)
Bài 2: Tạo ba cụm danh từ mới
Đề: Tìm một cụm danh từ trong truyện Cô bé bán diêm. Từ danh từ trung tâm trong cụm từ đó, hãy tạo ra ba cụm danh từ khác.
Lời giải:
Chọn cụm danh từ: một em bé (danh từ trung tâm: em bé).
Từ danh từ trung tâm "em bé", tạo ba cụm danh từ mới:
- một em bé ngoan ngoãn
- những em bé đáng yêu
- tất cả các em bé trong xóm
(Em có thể chọn danh từ trung tâm khác như "ngôi sao", "que diêm"... rồi mở rộng tương tự.)
Bài 3: So sánh tác dụng của cụm danh từ
Đề: So sánh các câu văn và rút ra nhận xét về tác dụng của việc dùng cụm danh từ làm thành phần chính.
a.
- Em bé vẫn lang thang trên đường.
- Em bé đáng thương, bụng đói rét vẫn lang thang trên đường.
b.
- Em gái đang dò dẫm trong đêm tối.
- Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất, đang dò dẫm trong đêm tối.
Lời giải:
Ở cả hai cặp câu, câu thứ hai dùng cụm danh từ làm chủ ngữ:
- Câu a: chủ ngữ mở rộng thành Em bé đáng thương, bụng đói rét.
- Câu b: chủ ngữ mở rộng thành Một em gái nhỏ đầu trần, chân đi đất.
Nhận xét: Việc dùng cụm danh từ làm thành phần chính giúp câu văn cụ thể, sinh động và giàu sức gợi hơn. Người đọc không chỉ biết "em bé", "em gái" mà còn hình dung rõ hoàn cảnh đáng thương, tội nghiệp của nhân vật (đói rét, đầu trần, chân đi đất). Nhờ đó, câu văn khơi gợi sự đồng cảm, xúc động ở người đọc.
Bài 4: Mở rộng chủ ngữ thành cụm danh từ
Đề: Các câu sau có chủ ngữ là một danh từ. Hãy mở rộng chủ ngữ thành cụm danh từ.
a. Gió vẫn thổi rít vào trong nhà.
b. Lửa toả ra hơi nóng dịu dàng.
Lời giải:
a. Chủ ngữ "gió" → mở rộng:
Những cơn gió lạnh buốt vẫn thổi rít vào trong nhà.
b. Chủ ngữ "lửa" → mở rộng:
Ngọn lửa hồng trong bếp toả ra hơi nóng dịu dàng.
(Phần in đậm là cụm danh từ làm chủ ngữ. Em có thể thay bằng cụm danh từ khác miễn hợp lí.)
Bài 5: Viết đoạn văn cô bé bán diêm gặp lại bà
Đề: Hãy tưởng tượng và viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) về cảnh cô bé bán diêm gặp lại người bà của mình, trong đoạn văn có ít nhất một cụm danh từ làm thành phần chủ ngữ.
Đoạn văn tham khảo (cụm danh từ làm chủ ngữ được in đậm):
Khi que diêm cuối cùng bùng cháy, một luồng sáng ấm áp bao trùm lấy cô bé. Người bà hiền từ của em hiện ra, dang rộng vòng tay đón em vào lòng. Cô bé mừng rỡ chạy đến, nép vào ngực bà, quên hết cái đói và cái rét đang giày vò. Hai bà cháu đáng thương cùng nhau bay lên cao, bay mãi đến một nơi không còn buồn đau hay khổ cực. Ở đó, em được sống hạnh phúc bên người bà yêu dấu. Nụ cười rạng rỡ trên gương mặt em như xua tan đi bóng tối lạnh lẽo của đêm giao thừa. Cuối cùng, cô bé đã tìm được tổ ấm thật sự của mình.
Văn bản 2: Gió lạnh đầu mùa – Thạch Lam (Trước khi đọc)
Câu 1: Kể về một sự giúp đỡ, chia sẻ
Đề: Kể về một sự giúp đỡ, chia sẻ mà em đã từng dành cho ai đó hoặc từng được đón nhận.
Gợi ý trả lời:
Có một lần, trên đường đi học về, em gặp một cụ già đang loay hoay đẩy chiếc xe đạp bị tuột xích. Em liền dừng lại, giúp cụ lắp xích vào và lau sạch đôi tay lấm dầu. Cụ mỉm cười cảm ơn em, ánh mắt rất ấm áp. Khoảnh khắc ấy khiến em thấy vui và hiểu rằng cho đi cũng là một niềm hạnh phúc.
(Em hãy kể bằng một kỉ niệm thật của bản thân để bài viết chân thật, sinh động hơn nhé.)
Câu 2: Dự đoán nội dung từ nhan đề
Đề: Đọc nhan đề Gió lạnh đầu mùa, em dự đoán nhà văn sẽ kể câu chuyện gì?
Gợi ý trả lời:
Qua nhan đề Gió lạnh đầu mùa, em dự đoán nhà văn sẽ kể câu chuyện diễn ra vào những ngày đầu mùa đông, khi cái lạnh vừa đến. Có lẽ truyện nói về tình cảm ấm áp giữa con người với nhau trong cái giá rét, chẳng hạn sự quan tâm, sẻ chia, giúp đỡ những người nghèo khổ, thiếu thốn áo ấm. Cái "gió lạnh" của thiên nhiên có thể được làm dịu đi bởi hơi ấm của tình người.
Giải thích từ khó (chú thích trong văn bản):
- Hanh: thời tiết khô và hơi lạnh.
- Hoả lò: lò than nhỏ để đun nấu hoặc để sưởi ấm.
Em có thắc mắc nào về phần cụm danh từ hay văn bản "Gió lạnh đầu mùa" thì cứ hỏi cô nhé!