Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 60
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 60–61
Trang này chủ yếu là lý thuyết về dao động, sóng, nguồn âm và sóng âm. Xen kẽ có các câu hỏi thảo luận (đánh dấu bằng biểu tượng ❓ và 👋). Dưới đây là lời giải cho tất cả các câu hỏi xuất hiện trong hai trang.
Câu 1 (Câu hỏi mở đầu bài)
Đề bài: Trong lịch sử, khi phương tiện truyền thông còn chưa phát triển, để phát hiện quân địch đang di chuyển bằng ngựa, người ta lại áp tai xuống đất và có thể nghe được tiếng vó ngựa cách xa vài kilômét. Tại sao?
Cách 1 — Giải thích dựa vào môi trường truyền âm
Bước 1: Âm thanh (sóng âm) có thể truyền được trong chất rắn, chất lỏng và chất khí.
Bước 2: Tốc độ truyền âm trong chất rắn lớn hơn nhiều so với trong không khí. Đồng thời, âm truyền trong chất rắn bị hao hụt (giảm) ít hơn so với trong không khí.
Bước 3: Khi ngựa phi, vó ngựa va vào mặt đất tạo ra dao động. Dao động này truyền qua đất (chất rắn) đi xa và rõ hơn so với truyền qua không khí.
Bước 4: Vì vậy, khi áp tai xuống đất, người ta nghe được tiếng vó ngựa từ khoảng cách xa vài kilômét mà nếu chỉ nghe qua không khí thì không nghe thấy.
Đáp án: Vì đất là chất rắn, truyền âm nhanh hơn và xa hơn không khí. Áp tai xuống đất giúp nhận được sóng âm truyền qua đất từ khoảng cách rất xa.
Cách 2 — Giải thích ngắn gọn bằng so sánh
- Không khí: truyền âm chậm, âm yếu dần nhanh → không nghe thấy ở xa.
- Đất (chất rắn): truyền âm nhanh, âm yếu dần chậm → nghe thấy ở xa hơn.
Kết luận: Áp tai xuống đất là tận dụng khả năng truyền âm tốt của chất rắn.
💡 Mẹo nhớ: "Rắn nhanh – Khí chậm" — Âm truyền trong chất rắn nhanh nhất, chất khí chậm nhất.
Câu 2 (Câu hỏi trong mục I.1)
Đề bài: Tìm thêm ví dụ về dao động.
Cách giải
Dao động là chuyển động qua lại quanh một vị trí cân bằng. Một số ví dụ:
- Dây đàn guitar khi gảy — dây rung qua lại quanh vị trí ban đầu.
- Cành cây khi có gió thổi — đung đưa qua lại.
- Mặt trống khi bị gõ — rung lên xuống quanh vị trí cân bằng.
- Con lắc đồng hồ — lắc qua lại quanh vị trí thấp nhất.
- Mặt nước khi ta thả hòn đá — dao động lên xuống.
Đáp án: Dây đàn rung, con lắc đồng hồ, cành cây đung đưa, mặt trống rung khi gõ, v.v.
Câu 3 (Câu hỏi trong mục I.2)
Đề bài: Hãy tìm thêm ví dụ về sự truyền dao động tạo thành sóng.
Cách giải
Sóng là sự lan truyền dao động trong môi trường. Ví dụ:
- Sóng trên mặt hồ khi ném hòn đá — dao động lan ra thành các vòng tròn đồng tâm.
- Sóng trên sợi dây — cầm một đầu dây, tay giật lên xuống, dao động truyền dọc theo dây.
- Sóng âm khi nói chuyện — dao động của dây thanh quản lan truyền trong không khí đến tai người nghe.
- Sóng trên cánh đồng lúa khi gió thổi — các cây lúa dao động, truyền lần lượt tạo hình ảnh giống sóng.
Đáp án: Sóng nước khi ném đá, sóng trên sợi dây khi giật tay, sóng âm khi nói, sóng lúa khi gió thổi.
Câu 4 (Câu hỏi trong mục II)
Đề bài: Tìm thêm ví dụ về vật dao động phát ra âm thanh.
Cách giải
Nguồn âm là vật dao động phát ra âm. Ví dụ:
- Dây thanh quản của người — dao động khi ta nói hoặc hát.
- Cánh của côn trùng (ong, muỗi) — vỗ nhanh tạo tiếng vo vo.
- Màng loa — dao động phát ra nhạc, giọng nói.
- Mặt trống — rung khi bị gõ, phát ra tiếng trống.
- Cột không khí trong ống sáo — dao động khi ta thổi, phát ra tiếng sáo.
- Chiếc chuông — rung khi bị gõ, phát ra tiếng kêu.
Đáp án: Dây thanh quản khi nói, cánh côn trùng khi bay, màng loa, mặt trống khi gõ, cột khí trong sáo khi thổi, v.v.
Câu 5 (Thí nghiệm trong mục II)
Đề bài: Hãy thực hiện thí nghiệm đơn giản sau: gảy đàn (Hình 12.4b), gõ vào âm thoa (Hình 12.4d) để chứng tỏ âm truyền được trong không khí.
Cách giải — Mô tả thí nghiệm và giải thích
Thí nghiệm 1: Gảy đàn
- Bước 1: Gảy vào dây đàn guitar.
- Bước 2: Ta đứng cách đàn một khoảng, tai vẫn nghe thấy tiếng đàn.
- Giải thích: Dây đàn dao động → tạo sóng âm → sóng âm truyền qua không khí → đến tai ta.
Thí nghiệm 2: Gõ âm thoa
- Bước 1: Dùng búa nhỏ gõ vào âm thoa.
- Bước 2: Đưa âm thoa lên gần tai, ta nghe thấy âm thanh phát ra.
- Bước 3: Có thể nhúng đầu âm thoa vào nước → thấy nước bắn tung tóe (chứng tỏ âm thoa đang dao động).
Kết luận: Cả hai thí nghiệm đều cho thấy: vật dao động phát ra âm, âm truyền qua không khí đến tai người nghe.
Đáp án: Khi gảy đàn hoặc gõ âm thoa, ta nghe được âm thanh dù không chạm trực tiếp vào vật. Điều đó chứng tỏ âm đã truyền qua không khí từ nguồn âm đến tai ta.
🎯 Ghi nhớ: - Dao động = chuyển động qua lại quanh vị trí cân bằng. - Sóng = sự lan truyền dao động trong môi trường. - Nguồn âm = vật dao động phát ra âm thanh. - Sóng âm = sự lan truyền dao động của nguồn âm trong môi trường. - Âm truyền được trong chất rắn, lỏng, khí. Tốc độ: rắn > lỏng > khí.