Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 75

Hai trang này thuộc Bài 15 – Năng lượng ánh sáng. Tia sáng, vùng tối. Có 4 câu hỏi nằm trong các ô hỏi (?). Mình giải đầy đủ từng câu dưới đây.

---

Câu 1

Đề bài: Hãy tìm thêm ví dụ về chùm sáng song song, chùm sáng hội tụ và chùm sáng phân kì trong thực tế.

Cách giải

Trước hết nhớ lại đặc điểm của ba loại chùm sáng:

• Chùm sáng song song: các tia sáng đi gần như song song với nhau, không gặp nhau và cũng không loe rộng ra.
• Chùm sáng hội tụ: các tia sáng cùng đi về phía nhau rồi gặp nhau (tụ lại) tại một điểm.
• Chùm sáng phân kì: các tia sáng loe rộng ra, càng đi xa càng tách xa nhau.

Từ đó tìm ví dụ thực tế:

a) Chùm sáng song song

• Ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống mặt đất (vì Mặt Trời ở rất xa nên coi như các tia song song).
• Tia sáng phát ra từ bút laser.
• Đèn pha ô tô, xe máy đã được lắp gương phản xạ để cho chùm sáng song song chiếu xa.

b) Chùm sáng hội tụ

• Ánh sáng Mặt Trời đi qua một chiếc kính lúp (thấu kính hội tụ) sẽ tụ lại tại một điểm nhỏ và có thể đốt cháy mảnh giấy.
• Ánh sáng đi qua thấu kính hội tụ trong máy ảnh, kính hiển vi.

c) Chùm sáng phân kì

• Ánh sáng từ ngọn nến đang cháy tỏa ra mọi phía.
• Ánh sáng từ bóng đèn dây tóc trong nhà loe rộng ra xung quanh.
• Chùm sáng từ đèn pin loe rộng dần khi chiếu ra xa.

Đáp án: - Song song: ánh sáng Mặt Trời, tia laser, đèn pha ô tô. - Hội tụ: ánh sáng qua kính lúp tụ lại đốt giấy, ánh sáng qua thấu kính máy ảnh. - Phân kì: ánh sáng từ ngọn nến, bóng đèn dây tóc, đèn pin.

💡 Mẹo nhớ: "Song thẳng – Hội chụm – Phân loe". Song song thì đi thẳng đều, hội tụ thì chụm về một điểm, phân kì thì loe rộng ra.

---

Câu 2

Đề bài: Chùm sáng phát ra từ một bút laser có thể coi là mô hình tia sáng không? Tại sao?

Cách giải

Ta nhớ lại: một chùm sáng song song rất hẹp thì được coi là mô hình của một tia sáng.

Xét chùm sáng của bút laser:

• Chùm sáng laser rất hẹp (gần như một vạch nhỏ).
• Các tia trong chùm gần như song song và truyền theo đường thẳng, hầu như không loe rộng ra.

Vì đáp ứng đủ điều kiện "hẹp và song song" nên chùm sáng laser được coi là mô hình của một tia sáng.

Đáp án: Có, chùm sáng từ bút laser có thể coi là mô hình tia sáng, vì nó rất hẹp, gần như song song và truyền theo đường thẳng.

---

Câu 3

Đề bài: Chùm sáng phát ra từ một đèn pin có thể coi là mô hình tia sáng không? Tại sao?

Cách giải

Quan sát chùm sáng từ đèn pin:

• Chùm sáng loe rộng dần ra khi chiếu đi xa (là chùm sáng phân kì), không hẹp.
• Vì chùm sáng rộng nên không thỏa mãn điều kiện "chùm sáng song song rất hẹp".

Do đó, chùm sáng đèn pin không được coi là mô hình của một tia sáng.

(Lưu ý: nếu ta che kính đèn pin bằng một miếng bìa khoét lỗ nhỏ, như thí nghiệm Hình 15.6, thì vệt sáng hẹp đi ra mới được coi là một tia sáng.)

Đáp án: Không, vì chùm sáng từ đèn pin loe rộng (phân kì), không đủ hẹp nên không thể coi là một tia sáng. Chỉ khi chắn bớt bằng lỗ nhỏ để tạo vệt sáng hẹp thì mới coi được là tia sáng.

💡 Mẹo nhớ: "Hẹp và thẳng mới là tia". Laser hẹp nên là tia, đèn pin loe rộng nên không phải tia.

---

Câu 4

Đề bài: Hãy mô tả bóng của vật cản sáng trên màn chắn ở Hình 15.8a và giải thích tại sao có bóng đó.

Cách giải

Mô tả bóng:

Trên màn chắn xuất hiện một vùng tối có hình dạng giống vật cản sáng. Vì vật cản trong hình là một quả bóng nhỏ hình tròn nên bóng của nó trên màn là một vùng tối tròn, tối đều, nằm ngay phía sau vật cản theo hướng ánh sáng truyền tới.

Giải thích vì sao có bóng:

• Ánh sáng truyền đi theo đường thẳng.
• Vật cản sáng không cho ánh sáng truyền qua (nó chắn lại).
• Vì vậy, phần màn chắn nằm phía sau vật cản hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng hẹp truyền tới.
• Vùng không nhận được ánh sáng đó chính là bóng tối (vùng tối) của vật cản.

Đáp án: Bóng của vật cản là một vùng tối tròn (giống hình quả bóng), nằm phía sau vật cản trên màn chắn. Có bóng đó vì ánh sáng truyền theo đường thẳng, bị vật cản chặn lại nên phần màn sau vật cản không nhận được ánh sáng, tạo thành vùng tối.

💡 Mẹo nhớ: "Sáng đi thẳng – vật chắn ngang – sau lưng tối". Ánh sáng không vòng qua vật được nên sau vật luôn có bóng.

---

🎯 Ghi nhớ: - Có ba loại chùm sáng: song song, hội tụ, phân kì. - Tia sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng có mũi tên chỉ chiều truyền của ánh sáng. Một chùm sáng song song rất hẹp được coi là mô hình của một tia sáng. - Ánh sáng truyền theo đường thẳng, gặp vật cản không trong suốt sẽ tạo ra vùng tối (bóng) ở phía sau vật.