Giải Khoa Học Tự nhiên 7 trang 139
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 139–140
Chào các em! Đây là phần mở đầu Chương VIII – Bài 33 "Cảm ứng ở sinh vật và tập tính ở động vật". Cô sẽ tóm tắt lý thuyết và giải tất cả câu hỏi nhé.
Tóm tắt lý thuyết
I – Cảm ứng và vai trò của cảm ứng ở sinh vật
- Cảm ứng là phản ứng của sinh vật đối với các kích thích đến từ môi trường.
- Vai trò: giúp sinh vật thích ứng với những thay đổi của môi trường để tồn tại và phát triển.
II – Tập tính ở động vật
- Tập tính là một chuỗi những phản ứng trả lời các kích thích đến từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài cơ thể, đảm bảo cho động vật tồn tại và phát triển.
- Tập tính bẩm sinh: sinh ra đã có, đặc trưng cho loài.
- Tập tính học được: hình thành trong quá trình sống của cá thể, qua học tập và rút kinh nghiệm.
- Các tập tính thường gặp: kiếm ăn, bảo vệ lãnh thổ, sinh sản, chăm sóc con non, di cư...
Câu hỏi mở đầu
Đề: Khi ta chạm tay vào lá cây trinh nữ (xấu hổ), lá cây sẽ cụp lại. Đây là hiện tượng gì? Hiện tượng này có ý nghĩa như thế nào đối với sinh vật?
Trả lời:
- Đây là hiện tượng cảm ứng ở thực vật (phản ứng của cây trước kích thích cơ học là sự va chạm).
- Ý nghĩa: giúp cây tự bảo vệ, tránh tác động bất lợi từ môi trường (như va chạm, gió mạnh, động vật ăn lá), nhờ đó cây tồn tại và phát triển tốt hơn.
Hoạt động 1: Quan sát Hình 33.1 và hoàn thành Bảng 33.1
Đề: Quan sát Hình 33.1 và hoàn thành theo mẫu Bảng 33.1.
Lời giải:
| Hình | Kích thích | Phản ứng |
|---|---|---|
| a | Ánh sáng | Ngọn cây hướng về phía có ánh sáng |
| b | Nguồn nước | Rễ cây mọc hướng về phía có nguồn nước |
| c | Nhiệt độ (lạnh/nóng) | Trời lạnh thì run, co người lại; trời nóng thì toát mồ hôi, cởi bớt áo |
| d | Tiếng kêu của gà mẹ | Gà con chạy lại theo, tập trung quanh gà mẹ |
| e | Giá thể (cọc, vật bám) | Thân cây trầu bà vươn, bám và leo lên giá thể |
Giải thích: Mỗi hiện tượng đều là sinh vật trả lời một kích thích cụ thể từ môi trường, nên đều là cảm ứng.
Hoạt động 2: Ví dụ thêm về cảm ứng
Đề: Nêu thêm một số ví dụ về hiện tượng cảm ứng ở thực vật và động vật. Chỉ rõ tác nhân kích thích và phản ứng của sinh vật.
Trả lời:
Ở thực vật:
- Cây bắt mồi (cây nắp ấm, cây bắt ruồi): kích thích là con mồi chạm vào → lá khép lại bắt mồi.
- Hoa hướng dương: kích thích là ánh sáng → hoa quay theo hướng Mặt Trời.
- Rễ cây: kích thích là trọng lực → rễ luôn mọc hướng xuống đất.
Ở động vật:
- Khi gặp ánh sáng mạnh: kích thích là ánh sáng → đồng tử mắt co lại.
- Khi chạm tay vào vật nóng: kích thích là nhiệt độ cao → rụt tay lại.
- Giun đất: kích thích là ánh sáng/đụng chạm → chui xuống đất.
Hoạt động 3: Đặt tên tập tính trong Hình 33.2
Đề: Đặt tên tập tính của các động vật thể hiện trong Hình 33.2 a, b, c, d.
Lời giải:
| Hình | Hình ảnh | Tập tính |
|---|---|---|
| a | Đàn chim bay thành đàn | Tập tính di cư |
| b | Đàn trâu rừng tụ lại thành nhóm | Tập tính bảo vệ lãnh thổ (sống bầy đàn, tự vệ) |
| c | Mèo rình bắt chuột | Tập tính kiếm ăn (săn mồi) |
| d | Chim bố/mẹ mớm mồi cho con trong tổ | Tập tính chăm sóc con non |
Hoạt động 4: Ví dụ về tập tính ở người và động vật
Đề: Lấy thêm ví dụ về tập tính ở người và động vật.
Trả lời:
Ở người:
- Dừng lại khi gặp đèn đỏ, đi khi đèn xanh (tập tính học được).
- Đánh răng, rửa mặt mỗi sáng (tập tính học được, thói quen).
- Trẻ sơ sinh biết bú mẹ (tập tính bẩm sinh).
Ở động vật:
- Ong xây tổ, kiến đi kiếm ăn theo đàn (tập tính bẩm sinh).
- Chó vẫy đuôi mừng chủ, biết nghe lệnh (tập tính học được).
- Chim làm tổ vào mùa sinh sản (tập tính sinh sản).