Giải Ngữ Văn 7 - Tập 2 trang 50
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngữ Văn · Trang 50–51
Phần "Củng cố, mở rộng"
Câu 1
Đề bài: Vì sao các văn bản Cuộc chạm trán trên đại dương và Đường vào trung tâm vũ trụ được coi là truyện khoa học viễn tưởng?
Cách giải
Bước 1: Nhắc lại đặc điểm của truyện khoa học viễn tưởng
Truyện khoa học viễn tưởng là thể loại văn học có các đặc điểm:
- Dựa trên những giả thuyết, tưởng tượng về khoa học và công nghệ
- Có yếu tố kỳ ảo nhưng được giải thích bằng logic khoa học
- Thường đề cập đến tương lai, vũ trụ, sinh vật ngoài Trái Đất, máy móc tiên tiến...
Bước 2: Phân tích văn bản "Cuộc chạm trán trên đại dương"
- Đề tài: Khám phá đại dương, sinh vật biển bí ẩn
- Yếu tố khoa học viễn tưởng: Tàu ngầm Nau-ti-lớt với công nghệ vượt thời đại
- Nhân vật: Thuyền trưởng Nê-mô – nhà khoa học thiên tài
- Bối cảnh: Thế giới dưới đáy biển với những điều kỳ diệu
Bước 3: Phân tích văn bản "Đường vào trung tâm vũ trụ"
- Đề tài: Du hành vũ trụ, khám phá không gian
- Yếu tố khoa học viễn tưởng: Công nghệ du hành không gian, tàu vũ trụ
- Bối cảnh: Không gian ngoài Trái Đất
Đáp án: Hai văn bản Cuộc chạm trán trên đại dương và Đường vào trung tâm vũ trụ được coi là truyện khoa học viễn tưởng vì: - Đề tài khoa học: Cả hai đều xoay quanh việc khám phá thế giới tự nhiên (đại dương, vũ trụ) bằng công nghệ tiên tiến. - Yếu tố tưởng tượng dựa trên khoa học: Các phương tiện, thiết bị trong truyện (tàu ngầm, tàu vũ trụ) được mô tả với nguyên lý khoa học, dù vượt xa trình độ kỹ thuật thời điểm sáng tác. - Nhân vật là nhà khoa học/nhà thám hiểm: Họ dùng tri thức khoa học để giải quyết vấn đề. - Khơi gợi trí tưởng tượng về tương lai: Tác phẩm đặt ra những giả thuyết về khả năng của con người trong việc chinh phục thiên nhiên.
Câu 2
Đề bài: Theo em, điều gì tạo nên sức hấp dẫn của truyện khoa học viễn tưởng?
Cách giải
Bước 1: Liệt kê các yếu tố hấp dẫn
Suy nghĩ về những gì khiến người đọc thích thú khi đọc truyện khoa học viễn tưởng.
Bước 2: Phân tích từng yếu tố
Đáp án: Theo em, sức hấp dẫn của truyện khoa học viễn tưởng đến từ nhiều yếu tố: 1. Kích thích trí tưởng tượng: - Đưa người đọc đến những thế giới chưa từng biết: vũ trụ xa xôi, đáy đại dương, tương lai xa... - Giúp ta hình dung những điều chưa xảy ra nhưng có thể xảy ra 2. Kết hợp khoa học và nghệ thuật: - Những ý tưởng khoa học được trình bày hấp dẫn qua câu chuyện - Vừa học hỏi kiến thức, vừa được giải trí 3. Tình huống gay cấn, kịch tính: - Nhân vật thường đối mặt với thử thách lớn, nguy hiểm - Cách giải quyết bất ngờ, thông minh 4. Khơi gợi ước mơ, khát vọng: - Thể hiện mong muốn chinh phục thiên nhiên của con người - Truyền cảm hứng về sức mạnh của trí tuệ và khoa học 5. Tính dự báo: - Nhiều phát minh trong truyện sau này trở thành hiện thực (tàu ngầm, tên lửa, điện thoại di động...)
💡 Mẹo nhớ: Truyện khoa học viễn tưởng hấp dẫn nhờ công thức: Khoa học + Tưởng tượng + Phiêu lưu = Kỳ thú
Câu 3
Đề bài: Tìm hiểu thêm về hệ sinh quyển trên Trái Đất, từ đó liên hệ để dự đoán có hành tinh nào có sự sống nữa hay không. Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) về dự đoán của em.
Cách giải
Bước 1: Tìm hiểu về hệ sinh quyển Trái Đất
Hệ sinh quyển là lớp vỏ của Trái Đất có sự sống tồn tại, bao gồm:
- Phần dưới của khí quyển
- Toàn bộ thủy quyển (nước)
- Phần trên của thạch quyển (đất đá)
Điều kiện để có sự sống:
- Nước ở dạng lỏng
- Nhiệt độ phù hợp (không quá nóng, không quá lạnh)
- Khí quyển bảo vệ
- Nguồn năng lượng (ánh sáng mặt trời)
Bước 2: Viết đoạn văn dự đoán
Đáp án mẫu: Trái Đất có sự sống nhờ những điều kiện đặc biệt: nước lỏng, nhiệt độ ôn hòa, khí quyển và khoảng cách vừa phải với Mặt Trời. Dựa vào những điều kiện này, em dự đoán rằng có thể tồn tại sự sống ở các hành tinh khác trong vũ trụ. Các nhà khoa học đã phát hiện nhiều hành tinh nằm trong "vùng có thể ở được" – nơi có thể có nước lỏng. Ví dụ, sao Hỏa từng có nước và có thể từng có sự sống đơn giản. Các mặt trăng như Europa (của sao Mộc) hay Enceladus (của sao Thổ) có đại dương ngầm dưới lớp băng, có thể chứa vi sinh vật. Với hàng tỷ ngôi sao và hành tinh trong vũ trụ, khả năng Trái Đất là nơi duy nhất có sự sống là rất nhỏ. Em tin rằng trong tương lai, con người sẽ tìm thấy bằng chứng về sự sống ngoài Trái Đất.
Câu 4
Đề bài: "Mỗi người sinh ra đều là thiên tài" (An-be Anh-xtanh). Em hiểu câu nói này như thế nào? Hãy trình bày cách hiểu của mình cho các bạn cùng nghe.
Cách giải
Bước 1: Phân tích câu nói
- Người nói: Albert Einstein – nhà vật lý thiên tài
- Ý nghĩa từ "thiên tài": Người có khả năng đặc biệt, xuất sắc
Bước 2: Giải thích ý nghĩa sâu xa
Đáp án: Cách hiểu về câu nói của Einstein: 1. Mỗi người đều có tiềm năng riêng: - Ai cũng được sinh ra với những khả năng, năng khiếu nhất định - Có người giỏi toán, có người giỏi vẽ, có người giỏi thể thao, có người giỏi giao tiếp... - Không ai là "vô dụng" – chỉ là chưa tìm ra thế mạnh của mình 2. "Thiên tài" không chỉ là người thông minh xuất chúng: - Thiên tài là người phát huy được hết khả năng của bản thân - Mỗi người đều có thể trở nên xuất sắc trong lĩnh vực phù hợp với mình 3. Vấn đề là cách nuôi dưỡng và phát triển: - Nếu được giáo dục đúng cách, ai cũng có thể tỏa sáng - Einstein từng bị coi là học sinh kém, nhưng sau này trở thành nhà khoa học vĩ đại 4. Bài học cho bản thân: - Không nên tự ti hay so sánh mình với người khác - Hãy tìm ra điểm mạnh của mình và phát triển nó - Kiên trì, nỗ lực sẽ giúp ta phát huy tiềm năng Kết luận: Câu nói của Einstein khuyến khích mỗi người tin vào bản thân, tìm kiếm và phát triển năng lực riêng. Đừng bao giờ nghĩ mình tầm thường – hãy khám phá "thiên tài" bên trong mình!
💡 Mẹo nhớ: "Ai cũng là thiên tài – chỉ cần tìm đúng sân chơi của mình!"
Phần "Thực hành đọc" – Văn bản "Chiếc đũa thần"
Lưu ý: Trang 51 giới thiệu văn bản đọc thêm "Chiếc đũa thần" (trích Tinh vân Tiên Nữ của I-van An-tô-nô-vích E-phơ-rê-mốp). Đây là phần văn bản để đọc, không phải bài tập.
Tóm tắt nội dung văn bản:
- Tác giả: I-van An-tô-nô-vích E-phơ-rê-mốp (Ivan Antonovich Efremov, 1908 – 1972) – nhà cổ sinh vật học, tiểu thuyết gia khoa học viễn tưởng nổi tiếng người Nga
- Tác phẩm: Trích từ tiểu thuyết Tinh vân Tiên Nữ (1957), gồm 15 chương, nói về tương lai của Trái Đất
- Nội dung đoạn trích: Mô tả thiên hà M-51 (NGC 5194) trong chòm Đại Cầu – một thiên hà xoắn ốc cách ta hàng triệu pác-xéc, với hàng triệu ngôi sao và những vực thẳm đen ngòm
Các thuật ngữ cần biết:
- Pác-xéc: Đơn vị đo khoảng cách thiên văn, bằng 3,26 năm ánh sáng (khoảng 30.800 tỷ km)
- Tua-bin: Động cơ quay nhờ sức đẩy của dòng nước hoặc khí
Những vấn đề cần chú ý khi đọc:
- Đề tài du hành vũ trụ
- Không gian ngoài Trái Đất
- Nhân vật chính là một nhà khoa học
- Thông điệp về khát vọng làm chủ vũ trụ của các nhà khoa học
🎯 Ghi nhớ: - Truyện khoa học viễn tưởng kết hợp khoa học + tưởng tượng, đưa người đọc đến những thế giới kỳ diệu - Sức hấp dẫn của thể loại này nằm ở việc kích thích trí tưởng tượng và khơi gợi ước mơ khám phá - Câu nói của Einstein nhắc nhở: Mỗi người đều có tiềm năng riêng – hãy tin vào bản thân và phát triển thế mạnh của mình!