Giải Ngữ Văn 7 - Tập 1 trang 10
Lời giải chi tiết SGK Lớp 7 · Môn Ngữ Văn · Trang 10–11
TRANG 10 — TRI THỨC NGỮ VĂN
Trang này không có bài tập, chỉ trình bày phần lý thuyết (kiến thức nền) cho bài học. Dưới đây là tóm tắt những ý chính em cần nắm.
1. Đề tài và chi tiết
- Đề tài là phạm vi đời sống được thể hiện trong tác phẩm. Muốn xác định đề tài, ta dựa vào: loại sự kiện (đề tài chiến tranh, trinh thám, phiêu lưu...), không gian được tái hiện (đề tài miền núi, nông thôn, thành thị...), loại nhân vật trung tâm (đề tài trẻ em, người nông dân, người lính...). Một tác phẩm có thể có nhiều đề tài, trong đó có một đề tài chính.
- Chi tiết là yếu tố nhỏ nhất tạo nên thế giới hình tượng (thiên nhiên, con người, sự kiện...) nhưng lại rất quan trọng vì làm cho tác phẩm sinh động, hấp dẫn.
2. Tính cách nhân vật
- Là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, bộc lộ qua hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ... Ngoài ra còn thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
3. Văn bản tóm tắt
- Là dạng rút gọn của văn bản gốc, dung lượng nhỏ nhưng vẫn phản ánh trung thành nội dung cơ bản của bản gốc.
4. Mở rộng thành phần chính và trạng ngữ của câu bằng cụm từ
- Việc mở rộng giúp câu cung cấp nhiều thông tin hơn. Thường mở rộng bằng cụm từ chính phụ như cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ.
💡 Mẹo nhớ: "Đề tài là khung, chi tiết là hồn" — đề tài cho biết tác phẩm nói về phạm vi đời sống nào, còn chi tiết làm cho phạm vi ấy sống động lên.
TRANG 11 — VĂN BẢN 1: BẦY CHIM CHÌA VÔI (Nguyễn Quang Thiều)
Câu 1 — TRƯỚC KHI ĐỌC
Đề bài: Hãy chia sẻ một trải nghiệm đẹp của tuổi thơ em. Ghi lại một số từ ngữ diễn tả cảm xúc của em khi nghĩ về trải nghiệm đó.
Cách giải
Đây là câu hỏi chia sẻ trải nghiệm cá nhân, nên không có một đáp án cố định. Em hãy nhớ lại một kỷ niệm thật của mình rồi kể theo các bước: kể việc gì, xảy ra khi nào, cùng ai, và em cảm thấy thế nào. Sau đây là một bài làm mẫu để em tham khảo.
Bài làm tham khảo: Mùa hè năm lớp 5, em được về quê chơi với ông bà. Một buổi sáng sớm, ông dẫn em ra cánh đồng thả diều. Chiếc diều giấy do ông tự làm bay cao vút lên nền trời xanh, tiếng sáo diều ngân nga theo gió. Em chạy theo dây diều trên bờ ruộng, chân lấm bùn mà miệng cười không ngớt. Đó là lần đầu tiên em tự tay điều khiển một con diều bay cao đến thế. Một số từ ngữ diễn tả cảm xúc của em: vui sướng, hân hoan, háo hức, thích thú, tự hào, bồi hồi, xao xuyến, ấm áp, khó quên.
💡 Mẹo nhớ: Khi kể trải nghiệm, hãy theo công thức "Ai – ở đâu – làm gì – cảm xúc ra sao". Đủ bốn ý là bài kể sẽ rõ ràng, không bị lan man.
Câu 2 — THEO DÕI (1)
Đề bài: Nội dung cuộc trò chuyện của hai anh em Mên và Mon lúc nửa đêm.
Cách giải
Đây là một chỉ dẫn "theo dõi", yêu cầu em vừa đọc vừa nắm bắt xem hai anh em đang nói chuyện gì. Em đọc đoạn đối thoại ở trang 11 rồi rút ra nội dung chính.
Trả lời: Khoảng hai giờ sáng, Mon tỉnh giấc và gọi anh là Mên dậy. Hai anh em trò chuyện về cơn mưa lớn đang đổ xuống và nước sông dâng cao. Mon lo lắng hỏi anh xem nước sông lên có to không, bãi cát giữa sông đã bị ngập chưa, vì em sợ những con chim chìa vôi non làm tổ ngoài bãi cát sẽ bị chết đuối. Mên cũng thừa nhận mình lo sợ giống em. Như vậy, cuộc trò chuyện xoay quanh nỗi lo về bầy chim chìa vôi non trước nguy cơ nước lũ dâng ngập bãi cát.
Câu 3 — THEO DÕI (2)
Đề bài: Chi tiết nào được lặp lại trong những lời nói của nhân vật Mon?
Cách giải
Em đọc kỹ các lời thoại của Mon, gạch chân những ý em thấy được nhắc đi nhắc lại. Mon nói nhiều câu, nhưng các câu ấy đều quay về một mối bận tâm duy nhất.
Trả lời: Chi tiết được lặp lại trong lời nói của Mon là nỗi lo về nước sông dâng lên và bãi cát giữa sông bị ngập, khiến bầy chim chìa vôi non có thể bị chết đuối. Điều này thể hiện qua các câu hỏi liên tiếp của Mon: - "Anh bảo mưa có to không?" - "Nhưng anh bảo nước sông lên có to không?" - "Thế cái bãi cát giữa sông đã ngập chưa?" - "Em sợ những con chim chìa vôi non bị chết đuối mất." - "Thế anh bảo chúng nó có bơi được không?" Tất cả những câu nói ấy đều xoay quanh mưa – nước sông – bãi cát – bầy chim chìa vôi non, cho thấy Mon hỏi đi hỏi lại vì quá lo lắng, không thể yên tâm ngủ.
💡 Mẹo nhớ: Khi tìm "chi tiết lặp lại", em đừng tìm câu giống hệt nhau, mà tìm ý chung được nhắc lại nhiều lần. Ở đây, ý chung là nỗi lo cho bầy chim non.
🎯 Ghi nhớ: Phần đầu văn bản "Bầy chim chìa vôi" mở ra bằng cuộc trò chuyện lúc nửa đêm của hai anh em Mên và Mon. Chỉ qua những lời hỏi han ngây thơ mà tha thiết, tác giả đã hé lộ tấm lòng nhân hậu, biết yêu thương loài vật của hai đứa trẻ làng quê. Chi tiết lặp lại về nỗi lo cho bầy chim non chính là sợi chỉ đỏ làm nổi bật chủ đề tình yêu thiên nhiên của tác phẩm.