Giải Ngữ Văn 8 - Tập 2 trang 27

Hai trang này thuộc phần cuối bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt và mở đầu phần Viết (Viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện). Mình sẽ cùng các em đi qua từng phần nhé.

Phần lý thuyết – Giới thiệu tác giả, tác phẩm

Tóm tắt thông tin quan trọng cần ghi nhớ:

Đoạn thơ in trên trang là khổ cuối, thể hiện hình ảnh ngọn lửa bà nhen, sự tảo tần của bà và nỗi nhớ của người cháu khi đã đi xa.

---

Bài 1: Lời của nhân vật và cảm xúc

Đề: Bài thơ là lời của nhân vật nào, thể hiện cảm xúc về ai? Cảm xúc đó được gợi lên từ điều gì?

Lời giải:

• Bài thơ là lời của người cháu – nhân vật trữ tình đang sống xa quê hương (đi học ở nước ngoài).
• Cháu thể hiện cảm xúc nhớ thương, biết ơn sâu nặng đối với người bà kính yêu.
• Cảm xúc đó được gợi lên từ hình ảnh bếp lửa. Ngọn lửa quen thuộc trong những buổi sớm chiều đã đánh thức dòng hồi tưởng về bà và tuổi thơ bên bà.

Vì sao chọn như vậy: Các từ ngữ "cháu", "bà", câu hỏi cuối bài "Sớm mai này, bà nhóm bếp lên chưa?" cho thấy rõ người nói là cháu, đối tượng cảm xúc là bà, còn bếp lửa chính là hình ảnh khơi nguồn cảm xúc.

Bài 2: Bố cục của bài thơ

Đề: Hãy xác định bố cục của bài thơ.

Lời giải: Bài thơ Bếp lửa có thể chia thành 4 phần:

1. Khổ 1 (3 dòng đầu): Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng về bà.
2. Bốn khổ tiếp theo: Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà gắn với bếp lửa.
3. Hai khổ sau đó: Suy ngẫm của cháu về bà và hình ảnh bếp lửa (đoạn "Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa...").
4. Khổ cuối: Nỗi nhớ của người cháu khi đã trưởng thành, đi xa nhưng vẫn không nguôi nhớ về bà và bếp lửa.

Bài 3: Hình ảnh người bà và tình cảm của cháu

Đề: Nêu cảm nhận của em về hình ảnh người bà và tình cảm người cháu dành cho bà. Những từ ngữ, chi tiết nào trong bài thơ giúp em có cảm nhận như vậy?

Lời giải:

Về hình ảnh người bà:

• Bà là người tảo tần, chịu thương chịu khó, suốt đời lận đận vì con cháu: "Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa", "Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ / Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm".
• Bà giàu tình yêu thương và đức hi sinh, là người nhóm lên ngọn lửa của niềm tin, tình thương: "Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm", "Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi".
• Bà còn là biểu tượng thiêng liêng, kì diệu: "Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!".

Về tình cảm của cháu dành cho bà:

• Đó là tình cảm kính trọng, biết ơn và nhớ thương sâu sắc. Dù đã đi xa, sống giữa "khói trăm tàu", "lửa trăm nhà" nhưng cháu "vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở" về bà.
• Câu hỏi cuối bài "Sớm mai này, bà nhóm bếp lên chưa?" cho thấy nỗi nhớ thường trực, da diết và tình cảm gắn bó không bao giờ phai.

Bài 4: Tác dụng của việc lặp lại hình ảnh bếp lửa

Đề: Trong bài thơ, hình ảnh bếp lửa được lặp lại nhiều lần. Theo em, việc lặp lại như vậy có tác dụng gì?

Lời giải:

Việc lặp lại hình ảnh bếp lửa có những tác dụng sau:

• Nhấn mạnh, khắc sâu hình ảnh trung tâm của bài thơ, tạo nên mạch cảm xúc xuyên suốt từ đầu đến cuối.
• Bếp lửa trở thành biểu tượng đa nghĩa: vừa là hình ảnh thực gắn với cuộc sống hằng ngày, vừa tượng trưng cho tình bà cháu, cho cội nguồn, quê hương và những giá trị tinh thần thiêng liêng.
• Tạo nên kết cấu chặt chẽ, sự liên kết giữa các đoạn thơ, đồng thời làm cho cảm xúc ngày càng được dồn nén, lắng sâu.
• Từ bếp lửa thực dẫn đến "ngọn lửa" mang ý nghĩa biểu tượng ("Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn / Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng"), thể hiện sức sống bền bỉ của tình thương và niềm tin mà bà truyền lại cho cháu.

Bài 5: Bức "chân dung cuộc sống" trong bài thơ

Đề: Bài thơ đã "vẽ" nên bức "chân dung cuộc sống" nào? Điều gì trong bức chân dung ấy gây ấn tượng sâu sắc nhất với em? Vì sao?

Lời giải (gợi ý, các em có thể trình bày theo cảm nhận riêng):

• Bài thơ vẽ nên bức chân dung cuộc sống về tình bà cháu ấm áp giữa những năm tháng gian khó của đất nước – một cuộc sống tuy nghèo nhưng đầy tình yêu thương, sự cưu mang và niềm tin vào ngày mai.
• Điều gây ấn tượng sâu sắc nhất có thể là hình ảnh người bà tần tảo nhóm lửa mỗi sớm mai. Hình ảnh ấy giản dị mà thiêng liêng, gợi lên đức hi sinh thầm lặng của bà và đại diện cho biết bao người bà, người mẹ Việt Nam.
• Vì sao: vì hình ảnh đó vừa chân thực, gần gũi, vừa làm ta thấm thía giá trị của tình cảm gia đình, của cội nguồn – những điều nâng đỡ con người trên mỗi bước đường đời.

---

Phần Viết: Viết bài văn phân tích một tác phẩm (truyện)

Đây là phần giới thiệu kiểu bài mới, chưa có bài tập cần giải. Các em cần nắm các yêu cầu sau:

• Giới thiệu tác phẩm truyện (nhan đề, tác giả) và nêu ý kiến khái quát về tác phẩm.
• Nêu ngắn gọn nội dung chính của tác phẩm.
• Nêu được chủ đề của tác phẩm.
• Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về nghệ thuật (cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôi kể, ngôn ngữ...).
• Sử dụng bằng chứng từ tác phẩm để làm sáng tỏ ý kiến.
• Nêu được ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.

Bài viết tham khảo được giới thiệu là "Hãy 'vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ' để cảm nhận vẻ đẹp diệu kì của cuộc sống", phân tích tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần – một truyện dài gồm 19 thiên truyện nhỏ, kể về niềm vui, nỗi buồn của cậu bé mười tuổi.

Phần này chỉ dùng để minh họa cách viết, các em đọc kĩ các ô chú thích bên phải (in nghiêng) để hiểu chức năng của từng đoạn trong bài văn phân tích nhé.

Nếu em muốn, mình có thể hướng dẫn em viết dàn ý chi tiết cho bài văn phân tích một tác phẩm truyện ở phần tiếp theo.