Giải Ngữ Văn 8 - Tập 1 trang 37
Lời giải chi tiết SGK Lớp 8 · Môn Ngữ Văn · Trang 37–38
Đây là phần Thực hành đọc với văn bản Minh sư (trích tiểu thuyết của Thái Bá Lợi). Phần này không có bài tập trắc nghiệm hay câu hỏi đánh số, mà gồm: phần định hướng đọc, văn bản trích, và các chú thích. Mình sẽ tóm tắt, phân tích và hướng dẫn em đọc theo đúng yêu cầu của sách.
Phần định hướng đọc (Khi đọc văn bản cần chú ý)
Sách gợi ý ba điều cần lưu tâm khi đọc:
- Cái nhìn đa chiều về nhân vật Nguyễn Hoàng – người gắn với sự nghiệp mở cõi về phía Nam, khẳng định chủ quyền đất nước.
- Đặc sắc nghệ thuật của truyện lịch sử: tạo dựng bối cảnh, xây dựng cốt truyện, khắc họa nhân vật, sử dụng ngôn ngữ kể chuyện.
- Tình cảm, thái độ của em đối với các nhân vật, sự kiện lịch sử mà tác phẩm gợi lên.
Ba điều này chính là "chìa khóa" để em định hướng cảm nhận: vừa đọc nội dung lịch sử, vừa chú ý cách viết, vừa tự soi vào cảm xúc của bản thân.
Tóm tắt nội dung văn bản (trang 35 – 36)
Đoạn trích kể về chuyến đi của Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng – khi ấy đã gần tám mươi tuổi – lên đèo Hải Vân để vào Quảng Nam.
Các ý chính theo trình tự:
| Phần | Nội dung |
|---|---|
| Mở đầu | Nguyễn Hoàng gần 80 tuổi, vẫn lên đèo Hải Vân vào Quảng Nam. Đường mòn gập ghềnh, ông phải đổi ngựa hai lần, gần một ngày mới lên tới đỉnh. |
| Cảnh trên đỉnh | Trời nắng yếu, mây phủ, sương mù dày. Ông ngồi trên phiến đá chờ rất lâu; chiều xuống gió tây thổi mạnh, trời trở lạnh. Đoàn quyết định nghỉ đêm trên đỉnh núi. |
| Hồi tưởng | Bên đống lửa, ông nhớ về những người từng sống chết cùng mình nay đã mất (Nguyễn Ư Dĩ, Tống Phước Trị) và các con trai đã hi sinh. Chỉ còn con thứ sáu Nguyễn Phúc Nguyên theo cùng. |
| Lời dặn quần thần | Ông nói về việc sáng mai xuống vùng đất phía Nam; nhấn mạnh xứ Thuận Quảng được tiếng chính trị khoan hòa, pháp luật công bằng, dân an cư lạc nghiệp, nhưng ông vẫn dặn phải "biết rận trong chăn" – tức cảnh giác từ bên trong. |
| Đêm trên trại | Ông không ngủ, dạo quanh hạ trại, vô tình nghe hai người lính gác trò chuyện về mình. |
| Lời hai người lính | Họ thán phục ông đã gần 80 mà vẫn cầm quân, mỗi bước đi đều tính toán kỹ càng, lần này còn đưa công tử Nguyễn cùng đi để giao trấn thủ Quảng Nam. |
Phân tích nhân vật Nguyễn Hoàng (theo định hướng 1)
Cái nhìn đa chiều về nhân vật thể hiện ở chỗ:
- Qua hành động trực tiếp: một người già nhưng kiên cường, gần 80 tuổi vẫn vượt đèo, thích nghỉ nơi cao ráo, tận tụy việc nước.
- Qua suy nghĩ nội tâm: nỗi cô đơn của người lãnh đạo khi bạn bè, con cái lần lượt ra đi; sự sâu sát, lo xa cho vùng đất mình cai quản.
- Qua lời người khác (hai người lính): hình ảnh ông được nhìn từ bên ngoài – một bậc "kiệt hiệt", tài giỏi, tính toán kỹ lưỡng, được binh sĩ kính phục.
Cách kết hợp ba điểm nhìn này giúp nhân vật hiện lên vừa lớn lao vừa gần gũi, đời thường.
Đặc sắc nghệ thuật (theo định hướng 2)
- Tạo dựng bối cảnh: khung cảnh đèo Hải Vân với mây, sương, gió tây, ánh trăng hạ tuần được tả sinh động, vừa thực vừa gợi không khí trầm lắng, phù hợp với tâm trạng nhân vật.
- Xây dựng cốt truyện: chọn một lát cắt nhỏ (một đêm trên đỉnh đèo) để khắc họa cả cuộc đời và sự nghiệp nhân vật.
- Khắc họa nhân vật: kết hợp tả ngoại hình, hành động, lời nói, suy nghĩ và lời nhận xét của người khác.
- Ngôn ngữ kể chuyện: vừa trang trọng (hợp với truyện lịch sử), vừa giàu hình ảnh và cảm xúc.
Giải thích các chú thích trong bài
| Chú thích | Nghĩa |
|---|---|
| (1) Minh sư | Người thầy sáng suốt. Cũng là tên tiểu thuyết tái hiện cuộc đời, sự nghiệp Nguyễn Hoàng. |
| (2) Thái Bá Lợi | Sinh 1945, quê Nghệ An, nhà văn quân đội. Tác phẩm tiêu biểu: Vùng chân Hòn Tàu (1978), Họ cùng thời với những ai (1981), Minh sư (2010). |
| (3) Đoan Quốc công | Chính là Nguyễn Hoàng (gọi theo tước hiệu vua Lê phong). |
| Kiệt hiệt | Tài giỏi, xuất chúng. |
Gợi ý cảm nhận (theo định hướng 3)
Khi khép lại đoạn trích, em có thể thấy lòng kính trọng và xúc động trước một bậc lão tướng tận tụy: tuổi cao, sức yếu, người thân lần lượt ra đi, nhưng vẫn một lòng vì sự nghiệp mở mang bờ cõi, giữ gìn chủ quyền đất nước. Chi tiết ông lặng lẽ nghe hai người lính nói về mình cũng gợi cảm giác ấm áp về tình quân – dân, tướng – sĩ.
Vì đây là bài Thực hành đọc nên trọng tâm là em tự đọc và cảm nhận theo ba định hướng trên, chứ không có hệ thống câu hỏi cần giải như các bài đọc chính khác. Nếu em muốn, mình có thể soạn thêm vài câu hỏi luyện tập kèm đáp án để em tự kiểm tra mức độ hiểu bài.