Giải Ngữ Văn 8 - Tập 1 trang 111

Hai trang này thuộc bài đọc về truyện cười dân gian trong sách Ngữ văn 8 – Tập 1 (bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), gồm hai văn bản truyện cười và phần câu hỏi Sau khi đọc.

Tóm tắt nội dung hai văn bản

Truyện Treo biển: Một cửa hàng treo biển "Ở ĐÂY CÓ BÁN CÁ TƯƠI". Cứ mỗi người qua góp ý chê một chữ, nhà hàng lại nghe theo và bỏ bớt: bỏ "tươi", bỏ "ở đây", bỏ "có bán", cuối cùng chỉ còn chữ "cá". Đến khi có người bảo nhìn cá là biết rồi, treo biển làm gì, nhà hàng liền cất luôn cái biển. Truyện chê những người không có chính kiến, ai nói gì cũng nghe.

Truyện Nói dóc gặp nhau: Một anh đi xa về kể chuyện một chiếc ghe dài đến mức người hai mươi tuổi đi từ đầu mũi đến lái thì già và chết vẫn chưa tới nơi. Một anh nói dóc khác kể chuyện một cây cao có hột đa nảy thành bảy đời cây đa. Anh đi xa chê là bịa, anh kia liền vặn lại: không có cây cao thế thì lấy đâu gỗ đóng chiếc ghe của anh. Hai lời nói dóc "ăn khớp" với nhau tạo tiếng cười bất ngờ.

---

Câu 1: Các truyện phê phán những tính xấu nào của con người?

Đề: Các truyện Lợn cưới, áo mới; Treo biển; Nói dóc gặp nhau phê phán những tính xấu nào của con người?

Trả lời:

Cả ba truyện đều dùng tiếng cười để nhẹ nhàng chế giễu, phê phán những thói tật phổ biến trong đời sống, qua đó nhắc người đọc tự sửa mình.

Câu 2: Đối thoại trong Lợn cưới, áo mới có gì đặc biệt?

Đề: Đối thoại của hai nhân vật trong truyện Lợn cưới, áo mới có gì đặc biệt? Trong tình huống đó, cách hỏi và trả lời thông thường sẽ như thế nào?

Trả lời:

Điều đặc biệt là cả câu hỏi lẫn câu trả lời đều bị "nhét" thêm thông tin khoe khoang không cần thiết:

• Anh đi tìm lợn hỏi: "Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?" → cố tình thêm chữ "cưới" để khoe nhà có cỗ cưới.
• Anh có áo mới trả lời: "Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!" → cố tình thêm "cái áo mới này" để khoe áo.

Cách hỏi – trả lời thông thường sẽ ngắn gọn, chỉ tập trung vào việc cần biết:

• Hỏi: "Bác có thấy con lợn nào chạy qua đây không?"
• Đáp: "Tôi không thấy con lợn nào chạy qua cả."

Sự đối lập giữa cách nói lố bịch và cách nói bình thường chính là chỗ làm bật lên tiếng cười.

Câu 3: Tính cách anh chàng có áo mới thể hiện qua chi tiết nào?

Đề: Tính cách anh chàng có áo mới trong truyện Lợn cưới, áo mới được thể hiện qua những chi tiết nào?

Trả lời:

Tính khoe khoang của anh được bộc lộ qua hàng loạt chi tiết:

• May được áo mới liền đứng hóng ở cửa, đợi có người đi qua để khoe.
• Đứng đợi từ sáng đến chiều mà chẳng ai hỏi đến, "tức lắm".
• Khi được hỏi về con lợn, đáng lẽ chỉ cần trả lời có hoặc không, anh lại giơ vạt áo ra, khoe: "Từ lúc tôi mặc cái áo mới này..."

Những chi tiết này cho thấy anh là người háo danh, thích phô trương đến mức lố bịch, chỉ chăm chăm tìm cơ hội khoe của.

Câu 4: Nhà hàng bán cá đã hành động thế nào? Nếu là em thì sao?

Đề: Nhà hàng bán cá trong truyện Treo biển đã hành động như thế nào trước những lời nhận xét của mọi người? Nếu là chủ của nhà hàng thì em sẽ làm gì trước những lời nhận xét đó?

Trả lời:

Hành động của nhà hàng: Mỗi lần có người góp ý, nhà hàng đều răm rắp nghe theo mà không hề suy xét:

• Nghe chê chữ "tươi" → bỏ ngay chữ "tươi".
• Nghe chê hai chữ "ở đây" → bỏ ngay "ở đây".
• Nghe chê chữ "có bán" → bỏ luôn "có bán", chỉ còn chữ "cá".
• Nghe chê nốt → cất luôn cái biển.

Đây là kiểu hành động ba phải, hoàn toàn không có chủ kiến.

Nếu là em: Em sẽ bình tĩnh lắng nghe các ý kiến, nhưng phải cân nhắc, chọn lọc xem góp ý nào hợp lý thì sửa, góp ý nào không cần thiết thì bỏ qua. Tấm biển "Ở ĐÂY CÓ BÁN CÁ TƯƠI" thực ra đã đầy đủ và rõ ràng, nên em sẽ giữ nguyên, không thay đổi chỉ vì lời người khác. Người làm việc cần có lập trường riêng.

Câu 5: Sự lặp lại tình huống "bị chê – gỡ biển" có tác dụng gì?

Đề: Ở truyện Treo biển, sự lặp lại tình huống bị chê – gỡ biển nhiều lần có tác dụng gì?

Trả lời:

Sự lặp lại này có nhiều tác dụng:

• Tô đậm, khắc sâu tính cách ba phải, thiếu chủ kiến của nhà hàng: lần nào cũng nghe theo, càng lúc càng vô lí.
• Tăng dần kịch tính và sự buồn cười: tấm biển cứ ngắn dần qua mỗi lần, đẩy đến kết cục phi lí là cất biển luôn.
• Làm tiếng cười bật ra mạnh hơn ở phần kết, đồng thời nhấn mạnh bài học phê phán: phải biết suy nghĩ, có lập trường, không ai nói gì cũng làm theo.

Đây là nghệ thuật gây cười quen thuộc của truyện dân gian: lặp lại tăng tiến để dồn nén tiếng cười.

Câu 6: Có điều gì khác thường ở lời nói hai nhân vật trong Nói dóc gặp nhau?

Đề: Có điều gì khác thường ở lời nói của hai nhân vật trong truyện Nói dóc gặp nhau?

Trả lời:

Lời nói của cả hai nhân vật đều phóng đại đến mức phi lí, không thể có thật:

• Anh thứ nhất kể chiếc ghe dài đến mức người hai mươi tuổi đi từ đầu mũi đến lái thì già rồi chết mà vẫn chưa tới lái.
• Anh thứ hai kể cây cao đến mức hột đa rơi xuống nảy mầm thành cây, rồi sinh ra đời này đời khác đến tận bảy đời mới rơi tới đất.

Cái khác thường là cả hai đều nói khoác, bịa đặt một cách vô lí nhưng lại nói rất tự tin, tỉnh bơ như thật. Đó chính là tật "nói dóc" mà truyện muốn phê phán.

Câu 7: Chi tiết nào tạo ra sự bất ngờ cho truyện?

Đề: Theo em, trong Nói dóc gặp nhau, chi tiết nào tạo ra sự bất ngờ cho truyện?

Trả lời:

Chi tiết tạo bất ngờ chính là câu nói cuối cùng của anh nói dóc thứ hai: "Nếu không có cây cao như thế thì lấy đâu ra gỗ để đóng chiếc ghe của anh?"

Đây là chỗ thú vị nhất:

• Anh đi xa về vừa chê chuyện cây cao là bịa, không tin được, thì lập tức bị "bắt bài" bằng chính lời nói dóc của mình.
• Hai chuyện nói khoác tưởng chẳng liên quan bỗng được nối khớp với nhau: phải có cây cao khổng lồ thì mới có gỗ đóng được chiếc ghe khổng lồ.

Cú "phản đòn" thông minh này khiến người chê hóa ra cũng là kẻ nói dóc, tạo tiếng cười bất ngờ và sảng khoái, đồng thời chế giễu thói nói khoác: nói dóc gặp nhau thì "vạch mặt" lẫn nhau.

---

Bạn cần mình mở rộng thêm phần Lợn cưới, áo mới (vì truyện này nằm ở trang trước, không có trong ảnh) hay phân tích sâu nghệ thuật gây cười của truyện dân gian thì nhắn mình nhé.