Giải Ngữ Văn 8 - Tập 1 trang 121

Tóm tắt lý thuyết (Trang 119)

Trang này thuộc phần Nói và nghe, hướng dẫn cách trình bày ý kiến về một vấn đề (gắn với chủ đề tiếng cười/trào phúng). Có ba bước:

Bước 2 – Trình bày bài nói:

• Về phía người nói: giới thiệu vấn đề (đi thẳng hoặc kể tình huống dẫn dắt), trình bày lần lượt theo dàn ý, nêu ý kiến phê phán đúng mực, có thể thêm chút hài hước, chú ý phản ứng của người nghe.
• Về phía người nghe: lắng nghe nắm bắt ý chính, chú ý từ khoá và chỗ nhấn mạnh; ghi tóm tắt đầy đủ, chính xác, ngắn gọn bằng các kí hiệu (gạch đầu dòng, mũi tên…); ghi chú thắc mắc để chuẩn bị trao đổi.

Bước 3 – Sau khi nói: người nói và người nghe trao đổi dựa trên các gợi ý:

• Vấn đề có sát hợp với cuộc sống hiện nay không?
• Ý nghĩa thiết thực của vấn đề là gì?
• Cách trình bày của người nói có thuyết phục không?
• Ý kiến trao đổi của người nghe có làm rõ/bổ sung được vấn đề không?

Trang này chỉ là phần lý thuyết, không có bài tập cần giải.

---

Củng cố, mở rộng (Trang 120)

Bài 1: Các thủ pháp trào phúng

Đề: Nêu các thủ pháp trào phúng của thể loại hài kịch, truyện cười qua các văn bản đã học trong bài.

Lời giải:

Qua các văn bản trong bài (ví dụ trích đoạn hài kịch của Mô-li-e và các truyện cười dân gian), những thủ pháp trào phúng tiêu biểu gồm:

Vì sao đáp án như vậy: trào phúng luôn dựa trên việc làm lộ ra mâu thuẫn giữa bản chất thật và vẻ bề ngoài. Các thủ pháp trên đều phục vụ mục đích "phơi bày" đó.

Bài 2: Sức mạnh của tiếng cười

Đề: Từ các văn bản đã học, em nhận thấy tiếng cười có sức mạnh như thế nào đối với đời sống con người?

Lời giải:

Tiếng cười không chỉ để mua vui mà còn có sức mạnh lớn:

• Phê phán, chế giễu thói hư tật xấu (khoe khoang, đạo đức giả, đua đòi, sĩ diện…), giúp con người nhận ra và sửa chữa.
• "Chế ngự cái xấu": dùng cái cười để hạ bệ cái lố bịch, khiến nó không còn đáng sợ mà trở nên đáng cười.
• Giải toả căng thẳng, mang lại niềm vui, sự lạc quan trong cuộc sống.
• Gắn kết cộng đồng qua những giá trị chung mà mọi người cùng đồng tình chê cười.

Nói gọn: tiếng cười vừa mang tính giải trí, vừa mang tính giáo dục và thanh lọc xã hội.

Bài 3: Tìm đọc một tác phẩm hài kịch/truyện cười

Đề: Tìm đọc một số vở hài kịch và truyện cười viết về thói xấu của con người. Chọn một tác phẩm em thích nhất và trả lời:

• a. Tác phẩm phê phán thói xấu nào?
• b. Thủ pháp trào phúng là gì?
• c. Chi tiết nào em thấy thú vị nhất?

Đây là bài thực hành cá nhân, mình gợi ý một mẫu với truyện cười "Tam đại con gà" để em tham khảo và làm tương tự:

a. Thói xấu bị phê phán:

• Thói giấu dốt, sĩ diện: anh học trò dốt nhưng cứ làm thầy đồ, dạy sai mà vẫn cố che giấu, gỡ gạc.

b. Thủ pháp trào phúng:

• Tạo tình huống gây cười: thầy dốt dạy chữ "kê" thành "dủ dỉ là con dù dì".
• Để nhân vật tự bộc lộ cái dốt: thầy tự bào chữa, càng chống chế càng lộ rõ cái dốt và lì lợm.
• Tăng tiến: cái dốt bị đẩy lên đỉnh điểm qua lời lí giải "Dủ dỉ là con dù dì, dù dì là chị con công, con công là ông con gà".

c. Chi tiết thú vị nhất (tự chọn, ví dụ):

• Chi tiết thầy đồ ngồi khấn Thổ công xin keo để biết chữ rồi đắc ý dạy to cho học trò đọc — vừa buồn cười vừa bóc trần sự dốt nát mà lại tự tin một cách lố bịch.

Em nên thay bằng tác phẩm em thật sự đã đọc và thích để bài làm chân thực hơn.

Bài 4: Viết đoạn văn về ý kiến "Cười là một hình thức chế ngự cái xấu"

Đề: "Cười là một hình thức chế ngự cái xấu." (Phương Lựu – Trần Đình Sử – Lê Ngọc Trà, Lí luận văn học, tập 1, NXB Giáo dục, 1986, tr. 241). Hãy viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trình bày suy nghĩ của em về ý kiến trên.

Đoạn văn tham khảo:

Ý kiến "Cười là một hình thức chế ngự cái xấu" đã chỉ ra một sức mạnh đặc biệt của tiếng cười trong đời sống. Khi đối diện với những thói hư tật xấu như khoe khoang, đạo đức giả hay sĩ diện hão, tiếng cười giúp ta nhìn thấy sự lố bịch ẩn sau vẻ ngoài của chúng. Cái xấu vốn thường tự che giấu bằng những lớp vỏ trang trọng, nhưng tiếng cười lại lột trần và hạ bệ nó. Một khi đã bị đem ra cười nhạo, cái xấu không còn giữ được vẻ uy nghiêm hay đáng sợ nữa. Nhờ vậy, người ta dễ nhận ra sai lầm và tự điều chỉnh bản thân. Trong văn học, các tác giả trào phúng như Mô-li-e hay A-dít Ne-xin đã dùng tiếng cười để phê phán thói tật của con người một cách nhẹ nhàng mà sâu cay. Tiếng cười ấy vừa giải trí, vừa cảnh tỉnh, vừa góp phần làm xã hội tốt đẹp hơn. Bởi thế, cười không chỉ là niềm vui mà còn là một vũ khí tinh thần lợi hại để chế ngự cái xấu. Em hoàn toàn đồng tình với nhận định trên.

(Đoạn trên khoảng 9 câu, có mở – thân – kết, nêu rõ quan điểm và dẫn chứng.)

---

Thực hành đọc (Trang 120)

Phần này giới thiệu yêu cầu khi đọc và mở đầu văn bản "Giá không có ruồi!" (trích, của A-dít Ne-xin – nhà văn trào phúng nổi tiếng người Thổ Nhĩ Kỳ, 1915–1995).

Khi đọc văn bản, cần chú ý:

• Những đặc điểm của thể loại truyện cười.
• Vấn đề bị đem ra phê phán.
• Thủ pháp trào phúng của truyện.

Phần mở đầu truyện: nhân vật "nó" lúc lên mười tuổi luôn đổ lỗi cho hoàn cảnh — không có cặp sách đẹp, không có đồ chơi, không có quyển tranh như bạn bè nên "làm sao mà học giỏi được". Đây là chi tiết hé lộ thói xấu sẽ bị phê phán: thói đổ lỗi cho hoàn cảnh, không chịu nhìn nhận trách nhiệm bản thân.

Trang 120 chỉ trích phần mở đầu, chưa có câu hỏi bài tập kèm theo nên mình dừng phần hướng dẫn đọc ở đây. Khi học tiếp văn bản đầy đủ, em hãy bám vào ba ý chú ý ở trên để phân tích nhé.