Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 211

Phần 1: Quan sát và giải thích

Câu hỏi: Quan sát Hình 48.4

Đề bài: Quan sát Hình 48.4, cho biết nghi phạm số máy có thể là thủ phạm của vụ án. Giải thích.

Cách giải

Bước 1: Quan sát dấu vết DNA tại hiện trường

Hình 48.4 cho thấy các băng DNA được so sánh:

• Dấu vết DNA tại hiện trường (cột 1)
• Dấu vết DNA nghi phạm 1, 2, 3 (các cột tiếp theo)

Bước 2: So sánh các băng DNA

Để xác định thủ phạm, ta cần tìm nghi phạm có mẫu DNA khớp hoàn toàn với dấu vết DNA tại hiện trường.

Bước 3: Phân tích từng nghi phạm

• Nghi phạm 1: Các băng DNA không khớp với dấu vết tại hiện trường
• Nghi phạm 2: Các băng DNA khớp hoàn toàn với dấu vết tại hiện trường (cùng vị trí, cùng độ dày)
• Nghi phạm 3: Các băng DNA không khớp với dấu vết tại hiện trường

Đáp án: Nghi phạm 2 có thể là thủ phạm của vụ án. Giải thích: Dấu vết DNA của nghi phạm 2 trùng khớp hoàn toàn với dấu vết DNA tại hiện trường (các băng DNA có cùng vị trí và độ dày). Nguyên tắc tương tự được dùng trong xác định huyết thống: xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong chiến tranh từ lâu, xác định từ thi trong các vụ án hoặc thảm họa.

💡 Mẹo nhớ: DNA như "dấu vân tay di truyền" - mỗi người có một bộ DNA riêng biệt, giúp xác định danh tính chính xác.

---

Phần 2: Tìm hiểu thông tin

Câu hỏi 1: Nêu thêm ứng dụng công nghệ di truyền

Đề bài: Nêu thêm một số ứng dụng công nghệ di truyền trong làm sạch môi trường và an toàn sinh học.

Cách giải

Ứng dụng trong làm sạch môi trường:

1. Xử lý chất thải độc hại:

• Tạo vi khuẩn biến đổi gene có khả năng phân giải dầu mỏ, xăng dầu
• Sử dụng enzyme đặc biệt để phân giải chất gây ô nhiễm

1. Xử lý nước thải:

• Vi sinh vật biến đổi gene giúp làm sạch nước thải công nghiệp
• Phân giải kim loại nặng trong nước

Ứng dụng trong an toàn sinh học:

1. Xác định nguồn gốc thực phẩm:

• Kiểm tra thực phẩm biến đổi gene
• Phát hiện vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm

1. Ngăn chặn dịch bệnh:

• Sử dụng dấu vết DNA để theo dõi nguồn lây nhiễm
• Xác định và loại bỏ tác nhân gây mất an toàn sinh học

💡 Ghi nhớ: Công nghệ di truyền = Công cụ đa năng (vừa chữa bệnh, vừa bảo vệ môi trường, vừa đảm bảo an toàn)

---

Câu hỏi 2: Tìm thông tin sản phẩm công nghệ di truyền

Đề bài: Tìm thông tin về một số sản phẩm ứng dụng công nghệ di truyền ở Việt Nam và ở địa phương em đang sinh sống.

Cách giải

Các sản phẩm công nghệ di truyền tại Việt Nam:

1. Trong nông nghiệp:

• Giống lúa ST24, ST25 (chất lượng cao, chống chịu tốt)
• Cây trồng biến đổi gene chống sâu bệnh
• Vaccine phòng bệnh cho gia súc, gia cầm

1. Trong y tế:

• Vaccine Nanocovax (vaccine COVID-19 của Việt Nam)
• Insulin sinh học để điều trị đái tháo đường
• Thuốc kháng sinh sinh học

1. Trong công nghiệp:

• Enzyme công nghiệp (giặt tẩy, chế biến thực phẩm)
• Vi sinh vật xử lý môi trường

Tại địa phương:

• Học sinh có thể tìm hiểu thêm về các trại chăn nuôi sử dụng vaccine sinh học
• Các cơ sở y tế sử dụng thuốc sinh học
• Các dự án xử lý môi trường bằng công nghệ sinh học

🎯 Lưu ý: Đây là câu hỏi mở, yêu cầu học sinh tự tìm hiểu thêm về địa phương mình. Các ví dụ trên là gợi ý chung cho cả nước.

---

Phần 3: Câu hỏi tư duy (Bảng 48.1)

Câu 1: Hành vi của con người

Đề bài: Hành vi của con người nên thay đổi thế nào khi lợi ích của ứng dụng công nghệ di truyền vượt trội yếu tố rủi ro tương ứng và ngược lại?

Cách giải

Khi lợi ích vượt trội rủi ro:

Đáp án: Con người nên: - Chấp nhận và ứng dụng công nghệ một cách hợp lý - Tiếp tục nghiên cứu để giảm thiểu rủi ro còn lại - Giám sát chặt chẽ quá trình sử dụng - Tuân thủ các quy định về an toàn sinh học Ví dụ: Insulin sinh học cứu sống hàng triệu người bệnh đái tháo đường, lợi ích rất lớn so với rủi ro nhỏ → nên sử dụng rộng rãi.

Khi rủi ro vượt trội lợi ích:

Đáp án: Con người nên: - Dừng hoặc hạn chế ứng dụng công nghệ đó - Nghiên cứu thêm để giảm rủi ro - Tìm phương án thay thế an toàn hơn - Không nên vội vàng đưa vào sử dụng Ví dụ: Nếu một loại cây biến đổi gene có nguy cơ lây lan gene ra môi trường gây hại sinh thái → cần dừng lại và nghiên cứu kỹ hơn.

---

Câu 2: Hạn chế yếu tố rủi ro

Đề bài: Chúng ta nên làm gì để hạn chế các yếu tố rủi ro nêu trên?

Cách giải

Các biện pháp hạn chế rủi ro:

1. Về mặt pháp luật:

• Ban hành quy định chặt chẽ về nghiên cứu và ứng dụng công nghệ di truyền
• Kiểm soát việc sản xuất và phân phối sản phẩm biến đổi gene
• Xử phạt nghiêm các hành vi vi phạm

2. Về mặt khoa học:

• Nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đưa sản phẩm ra thị trường
• Thử nghiệm an toàn sinh học đầy đủ
• Giám sát dài hạn tác động của sản phẩm

3. Về mặt giáo dục:

• Nâng cao nhận thức cộng đồng về công nghệ di truyền
• Đào tạo đội ngũ chuyên gia có đạo đức nghề nghiệp
• Tuyên truyền đúng về lợi ích và rủi ro

4. Về mặt quản lý:

• Ghi nhãn rõ ràng sản phẩm biến đổi gene
• Theo dõi và đánh giá định kỳ
• Có kế hoạch ứng phó sự cố

Đáp án tổng hợp: Cần kết hợp nhiều biện pháp: pháp luật chặt chẽ, nghiên cứu kỹ lưỡng, giáo dục cộng đồng, và quản lý chặt chẽ để đảm bảo công nghệ di truyền phát triển an toàn và bền vững.

💡 Mẹo nhớ: 4 trụ cột an toàn: Pháp luật - Khoa học - Giáo dục - Quản lý

---

🎯 Ghi nhớ chung: - Công nghệ di truyền là con dao hai lưỡi: có lợi ích lớn nhưng cũng có rủi ro - Cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro trước khi ứng dụng - Đạo đức sinh học và trách nhiệm xã hội là yếu tố quan trọng nhất - Mỗi công dân cần có hiểu biết đúng đắn để đưa ra quyết định sáng suốt