Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 75
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 75–76
Chủ đề: Bài 15 – Tác dụng của dòng điện xoay chiều
Câu hỏi 1 (trang 73 – phần đầu)
Đề bài: Nêu ví dụ trong cuộc sống chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng phát sáng.
Cách giải
Bước 1: Nhớ lại tác dụng phát sáng nghĩa là dòng điện làm các thiết bị chiếu sáng hoạt động.
Bước 2: Liệt kê các ví dụ thực tế:
Đáp án: Các ví dụ chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng phát sáng: - Đèn huỳnh quang (đèn tuýp) trong lớp học, văn phòng phát sáng khi cắm vào ổ điện xoay chiều 220 V. - Đèn sợi đốt (bóng đèn tròn) trong gia đình phát sáng khi có dòng điện xoay chiều chạy qua. - Đèn LED chiếu sáng đường phố hoạt động bằng nguồn điện xoay chiều. - Đèn compact trong nhà phát sáng khi sử dụng điện lưới xoay chiều.
Câu hỏi 2 (trang 73 – phần III, Hoạt động quan sát Hình 15.4)
Đề bài:
Quan sát Hình 15.4 và cho biết:
- Khi đóng công tắc K để dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây thì đinh sắt bị hút lên, chứng tỏ dòng điện có tác dụng gì?
- Hiện tượng xảy ra có gì khác hay không nếu thay dòng điện xoay chiều bởi dòng điện một chiều?
Cách giải
Câu 1:
Bước 1: Khi đóng công tắc K, dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây → cuộn dây trở thành nam châm điện.
Bước 2: Nam châm điện hút đinh sắt lên → chứng tỏ xung quanh cuộn dây có từ trường.
Đáp án câu 1: Khi đóng công tắc K, dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây làm đinh sắt bị hút lên. Điều này chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng từ (sinh ra từ trường xung quanh dây dẫn có dòng điện chạy qua).
Câu 2:
Bước 1: Nếu thay dòng điện xoay chiều bằng dòng điện một chiều, cuộn dây vẫn trở thành nam châm điện.
Bước 2: Đinh sắt vẫn bị hút lên tương tự.
Bước 3: Điểm khác biệt: Với dòng điện một chiều, từ trường có chiều không đổi (cực Bắc – Nam cố định). Với dòng điện xoay chiều, chiều dòng điện luân phiên đổi chiều nên chiều từ trường cũng luân phiên thay đổi.
Đáp án câu 2: Hiện tượng xảy ra không khác biệt đáng kể – đinh sắt vẫn bị hút lên khi thay bằng dòng điện một chiều. Tuy nhiên, điểm khác là: với dòng điện xoay chiều, từ trường luân phiên đổi chiều theo sự đổi chiều của dòng điện; còn với dòng điện một chiều, từ trường có chiều không đổi.
Câu hỏi 3 (trang 73 – cuối trang)
Đề bài: Nêu ví dụ trong cuộc sống chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng từ.
Cách giải
Bước 1: Tác dụng từ nghĩa là dòng điện sinh ra từ trường, có thể hút các vật bằng sắt, thép hoặc làm quay các vật.
Bước 2: Liệt kê ví dụ thực tế:
Đáp án: Các ví dụ chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng từ: - Quạt điện: Dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây trong động cơ quạt, sinh ra từ trường làm cánh quạt quay. - Động cơ máy giặt: Dòng điện xoay chiều tạo từ trường quay làm lồng giặt quay. - Nam châm điện trong cần cẩu: Dùng dòng điện xoay chiều tạo nam châm điện mạnh để hút và di chuyển các vật bằng sắt, thép. - Chuông điện: Dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây tạo từ trường hút búa đập vào chuông.
Câu hỏi 4 (trang 74 – phần IV)
Đề bài:
- Nêu ví dụ trong cuộc sống chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng sinh lí.
- Nêu một số ứng dụng của dòng điện xoay chiều trong y tế để điều trị cho bệnh nhân.
Cách giải
Câu 1:
Bước 1: Tác dụng sinh lí là tác dụng của dòng điện khi đi qua cơ thể người, gây co giật cơ, có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Bước 2: Nêu ví dụ:
Đáp án câu 1: Ví dụ chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng sinh lí: - Khi vô tình chạm tay vào ổ điện 220 V hoặc dây điện hở, người bị giật, cơ co cứng, có thể bị bỏng hoặc nguy hiểm tính mạng. - Người đứng gần đường dây điện cao thế bị đứt rơi xuống đất có thể bị điện giật do điện áp bước. - Thợ điện khi sửa chữa không ngắt nguồn có thể bị điện giật gây co giật cơ, ngừng tim.
Câu 2:
Bước 1: Trong y tế, người ta ứng dụng tác dụng sinh lí của dòng điện một cách có kiểm soát để chữa bệnh.
Bước 2: Liệt kê các ứng dụng:
Đáp án câu 2: Một số ứng dụng của dòng điện xoay chiều trong y tế: - Máy khử rung tim (AED): Phát xung điện để khôi phục nhịp tim bình thường khi tim rối loạn nhịp. - Máy châm cứu điện (điện châm): Dùng xung điện kích thích các huyệt đạo, giảm đau. - Máy vật lí trị liệu: Dùng xung điện giảm đau mỏi cơ và khớp, hỗ trợ phục hồi sau chấn thương. - Máy kích thích thần kinh: Dùng xung điện tăng cường tuần hoàn máu, điều trị tê liệt. - Dao mổ điện: Dùng dòng điện xoay chiều tần số cao để cắt và đốt mô trong phẫu thuật.
💡 Mẹo nhớ: Dòng điện xoay chiều có 4 tác dụng chính, nhớ bằng cụm: "Nhiệt – Sáng – Từ – Sinh" - Nhiệt: làm nóng (bàn là, bếp điện, ấm nước) - Sáng: phát sáng (đèn huỳnh quang, đèn sợi đốt, đèn LED) - Từ: sinh từ trường (quạt điện, động cơ, nam châm điện) - Sinh (lí): tác dụng lên cơ thể sống (giật điện, máy khử rung tim)
🎯 Ghi nhớ: - Dòng điện xoay chiều có đầy đủ các tác dụng: nhiệt, phát sáng, từ, sinh lí – giống dòng điện một chiều. - Điểm khác biệt quan trọng: dòng điện xoay chiều luân phiên đổi chiều nên từ trường nó sinh ra cũng đổi chiều liên tục. - Tác dụng sinh lí của dòng điện xoay chiều rất nguy hiểm, cần cẩn thận khi sử dụng điện trong gia đình.