Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 125

Phần I – Công thức và đặc điểm cấu tạo

Câu hỏi: Trong các chất dưới đây, chất nào có tính chất hóa học đặc trưng giống acetic acid?

Đề bài:
A. CH₃OH
B. CH₃CHO
C. HCOOH
D. CH₃COOC₂H₅

Cách giải

Bước 1: Xác định nhóm chức đặc trưng của acetic acid

Acetic acid có công thức CH₃COOH, chứa nhóm carboxyl (–COOH). Đây là nhóm chức đặc trưng của acid hữu cơ.

Bước 2: Phân tích từng đáp án

• A. CH₃OH: Đây là methanol, chứa nhóm hydroxyl (–OH), thuộc nhóm alcohol
• B. CH₃CHO: Đây là acetaldehyde, chứa nhóm carbonyl (–CHO), thuộc nhóm aldehyde
• C. HCOOH: Đây là formic acid (acid formic), chứa nhóm carboxyl (–COOH), thuộc nhóm acid hữu cơ
• D. CH₃COOC₂H₅: Đây là ethyl acetate, chứa nhóm ester (–COO–), thuộc nhóm ester

Bước 3: Kết luận

Chỉ có HCOOH cùng chứa nhóm –COOH như acetic acid, nên có tính chất hóa học đặc trưng giống nhau.

Đáp án: C. HCOOH

💡 Mẹo nhớ: Các acid hữu cơ đều có nhóm –COOH, nên tính chất hóa học tương tự nhau: phản ứng với kim loại, oxide kim loại, base, tạo muối và nước.

---

Phần II – Tính chất vật lí

Nội dung lý thuyết:

Acetic acid là chất lỏng, không màu, vị chua, có mùi đặc trưng. Nhiệt độ sôi 118 °C, tan vô hạn trong nước, khối lượng riêng 1,045 g/mL (ở 25 °C). Giấm ăn có chứa acetic acid với nồng độ thường từ 2% đến 5%.

(Phần này không có bài tập yêu cầu giải)

---

Phần III – Tính chất hóa học

1. Tính acid

Nội dung lý thuyết:

Acetic acid là một acid yếu và có đầy đủ tính chất của một acid thông thường.

Thí nghiệm: Tìm hiểu tính chất hóa học của acetic acid

Mục đích: Quan sát và giải thích các hiện tượng xảy ra khi acetic acid phản ứng với:

• Chất chỉ thị (quỳ tím, phenolphthalein)
• Kim loại (Mg)
• Oxide kim loại (CuO)
• Base (NaOH)
• Đá vôi (CaCO₃)

Cách giải – Giải thích hiện tượng

Thí nghiệm 1: Phản ứng với chất chỉ thị

Nhỏ vài giọt dung dịch acetic acid lên mẫu giấy quỳ.

• Hiện tượng: Giấy quỳ tím chuyển sang màu đỏ
• Giải thích: Acetic acid là acid, làm quỳ tím chuyển đỏ

Thí nghiệm 2: Phản ứng với kim loại

Cho khoảng 2 mL dung dịch acetic acid 10% vào ống nghiệm, thêm tiếp một mảnh Mg vào ống nghiệm.

• Hiện tượng: Mg tan dần, có khí thoát ra (khí H₂)
• Phương trình hóa học:

```

2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂↑
```

• Giải thích: Acetic acid phản ứng với kim loại hoạt động (Mg) tạo muối magnesium acetate và giải phóng khí hydrogen

Thí nghiệm 3: Phản ứng với oxide kim loại

Cho vào ống nghiệm một ít bột CuO (khoảng 1/3 thìa thuỷ tinh), sau đó nhỏ khoảng 2 mL dung dịch acetic acid vào ống nghiệm. Đun nhẹ ống nghiệm trên ngọn lửa đèn cồn.

• Hiện tượng: Bột CuO màu đen tan dần, dung dịch chuyển sang màu xanh lam
• Phương trình hóa học:

```

2CH₃COOH + CuO → (CH₃COO)₂Cu + H₂O
```

• Giải thích: Acetic acid phản ứng với CuO tạo muối copper(II) acetate màu xanh lam và nước

Thí nghiệm 4: Phản ứng với base

Cho vào ống nghiệm 1 mL dung dịch NaOH 10%, thêm tiếp vài giọt phenolphthalein vào ống nghiệm, lắc đều. Nhỏ từ từ dung dịch acetic acid 10% vào ống nghiệm cho tới khi mất màu.

• Hiện tượng: Dung dịch ban đầu có màu hồng (do phenolphthalein trong môi trường base), khi thêm acetic acid, màu hồng mất dần
• Phương trình hóa học:

```

CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O
```

• Giải thích: Acetic acid trung hòa base NaOH, tạo muối sodium acetate và nước. Khi hết base, phenolphthalein mất màu

Thí nghiệm 5: Phản ứng với đá vôi

Cho vào ống nghiệm khoảng 1 thìa thuỷ tinh đá vôi đập nhỏ, thêm tiếp khoảng 1 mL dung dịch acetic acid 10% vào ống nghiệm.

• Hiện tượng: Đá vôi (CaCO₃) tan dần, có khí thoát ra (khí CO₂)
• Phương trình hóa học:

```

2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + H₂O + CO₂↑
```

• Giải thích: Acetic acid phản ứng với calcium carbonate, tạo muối calcium acetate, nước và khí carbon dioxide

🎯 Ghi nhớ: Acetic acid có đầy đủ tính chất của acid yếu: làm đỏ quỳ tím, phản ứng với kim loại hoạt động, oxide kim loại, base và muối carbonate.

💡 Mẹo nhớ: "Kim Ô Base Muối" – Acid phản ứng với Kim loại, Ôxide kim loại, Base, Muối carbonate.

---

Lưu ý: Trang 123-124 chủ yếu giới thiệu lý thuyết về cấu tạo, tính chất vật lí và tính acid của acetic acid, kèm theo thí nghiệm minh họa. Chỉ có 1 câu hỏi trắc nghiệm cần giải.