Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 123
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 123–124
Phần 2: Điều chế ethylic alcohol từ ethylene
Câu hỏi 1
Đề bài: Tại sao khi ủ các loại quả chín có chứa đường glucose như nho, táo, mơ, mận,... ở điều kiện thích hợp, sau một thời gian thì thu được nước quả có mùi đặc trưng của ethylic alcohol?
Cách giải
Phân tích:
Quá trình lên men tự nhiên xảy ra khi có men rượu (nấm men) tác dụng lên đường glucose trong quả chín.
Giải thích chi tiết:
Bước 1: Trong quả chín có chứa đường glucose (C₆H₁₂O₆)
Bước 2: Khi ủ ở điều kiện thích hợp (nhiệt độ, độ ẩm phù hợp), men rượu (enzyme) có trong không khí hoặc trên vỏ quả sẽ xúc tác cho phản ứng lên men
Bước 3: Phản ứng lên men xảy ra:
C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂
(glucose) → (ethylic alcohol) + (khí carbon dioxide)
Bước 4: Ethylic alcohol tạo thành có mùi đặc trưng, làm cho nước quả có mùi rượu
Đáp án: Khi ủ quả chín ở điều kiện thích hợp, men rượu sẽ xúc tác cho đường glucose lên men thành ethylic alcohol và khí CO₂. Ethylic alcohol tạo thành có mùi đặc trưng nên nước quả có mùi rượu.
💡 Mẹo nhớ: "Quả chín có đường → Men rượu tác dụng → Lên men ra cồn" (Glucose → Enzyme → Ethanol)
Câu hỏi 2
Đề bài: Em hãy tìm hiểu các nguồn nguyên liệu ở địa phương có thể sử dụng để sản xuất ethylic alcohol.
Cách giải
Phân loại nguồn nguyên liệu:
Nhóm 1: Nguyên liệu chứa đường
- Mía, củ cải đường
- Quả chín: nho, táo, mơ, mận, dứa, chuối...
- Mật mía, đường kính
Nhóm 2: Nguyên liệu chứa tinh bột
- Gạo, ngô, khoai, sắn
- Các loại ngũ cốc: lúa mì, lúa mạch, yến mạch
Nhóm 3: Nguyên liệu từ công nghiệp
- Ethylene (từ dầu mỏ)
- Phụ phẩm công nghiệp đường
Đáp án: Tùy theo địa phương, có thể sử dụng: - Miền Bắc: ngô, khoai, sắn, gạo - Miền Trung: sắn, ngô, mía - Miền Nam: mía, gạo, trái cây (dứa, chuối...) - Khu công nghiệp: ethylene từ dầu mỏ
Phần V: Ứng dụng
Hoạt động tìm hiểu
Đề bài: Dựa vào sơ đồ Hình 26.5 và tìm hiểu thông tin trên sách, báo, internet, em hãy trình bày các ứng dụng của ethylic alcohol và cho biết các ứng dụng đó dựa vào tính chất gì của ethylic alcohol.
Cách giải
Phân tích sơ đồ và liệt kê ứng dụng:
1. Dùng làm dung môi trong mỹ phẩm, dược phẩm, vecni, sơn
- Tính chất: Là chất lỏng, tan được nhiều chất hữu cơ, dễ bay hơi
2. Sản xuất dung dịch sát khuẩn
- Tính chất: Có khả năng diệt khuẩn (nồng độ 70%)
3. Sản xuất đồ uống có cồn (bia, rượu)
- Tính chất: Có vị cay, gây say, tan vô hạn trong nước
4. Sản xuất nhiên liệu sinh học
- Tính chất: Cháy tỏa nhiệt, ít gây ô nhiễm
- Phản ứng: C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O
5. Điều chế acetic acid, ester
- Tính chất: Nhóm -OH phản ứng được với nhiều chất
Đáp án tổng hợp: | Ứng dụng | Tính chất liên quan | |----------|---------------------| | Dung môi | Tan nhiều chất hữu cơ, bay hơi | | Sát khuẩn | Diệt vi khuẩn | | Đồ uống | Tan trong nước, có vị cay | | Nhiên liệu | Cháy tỏa nhiệt | | Nguyên liệu hóa học | Có nhóm -OH phản ứng |
Phần VI: Tác hại của việc lạm dụng rượu, bia, đồ uống có cồn
Hoạt động tìm hiểu
Đề bài: Em hãy tìm hiểu thông tin trên sách, báo, internet và trình bày về tác hại của việc lạm dụng rượu, bia theo dàn ý sau:
- Kể tên một số loại bệnh có nguyên nhân từ việc lạm dụng rượu bia, đồ uống có cồn.
- Học sinh có được sử dụng rượu, bia, đồ uống có cồn không? Tại sao?
- Viết một câu thông điệp vận động mọi người trong cộng đồng không sử dụng rượu, bia khi tham gia giao thông.
Cách 1 — Trả lời theo dàn ý
Câu 1: Các bệnh do lạm dụng rượu, bia
Nhóm bệnh về gan:
- Gan nhiễm mỡ
- Viêm gan do rượu
- Xơ gan
- Ung thư gan
Nhóm bệnh về tiêu hóa:
- Viêm loét dạ dày
- Viêm tụy
- Ung thư thực quản
Nhóm bệnh về tim mạch:
- Tăng huyết áp
- Rối loạn nhịp tim
- Đột quỵ
Nhóm bệnh khác:
- Suy giảm trí nhớ
- Rối loạn tâm thần
- Yếu sinh lý
Đáp án câu 1: Lạm dụng rượu, bia gây ra nhiều bệnh nguy hiểm như: xơ gan, ung thư gan, viêm loét dạ dày, tăng huyết áp, đột quỵ, suy giảm trí nhớ, rối loạn tâm thần.
Câu 2: Học sinh có được sử dụng rượu, bia không?
Lý do KHÔNG nên sử dụng:
- Về sức khỏe:
- Cơ thể đang phát triển, gan chưa hoàn thiện
- Dễ bị tổn thương não bộ
- Ảnh hưởng chiều cao, cân nặng
- Về học tập:
- Giảm khả năng tập trung
- Suy giảm trí nhớ
- Kết quả học tập kém
- Về pháp luật:
- Vi phạm quy định về bảo vệ trẻ em
- Có thể bị xử phạt
- Về xã hội:
- Dễ sa vào tệ nạn xã hội
- Mất kiểm soát hành vi
- Gây tai nạn
Đáp án câu 2: Học sinh KHÔNG được sử dụng rượu, bia, đồ uống có cồn vì: - Cơ thể đang phát triển, dễ bị tổn thương não bộ và gan - Ảnh hưởng xấu đến học tập và trí nhớ - Vi phạm pháp luật bảo vệ trẻ em - Dễ dẫn đến tệ nạn xã hội
Câu 3: Viết câu thông điệp vận động
Một số câu thông điệp hay:
Thông điệp 1: "Đã uống rượu bia - Không lái xe! Vì an toàn của bạn và mọi người."
Thông điệp 2: "Rượu bia và tay lái - Kết hợp chết người! Nói KHÔNG với rượu bia khi tham gia giao thông."
Thông điệp 3: "Một ly rượu - Ngàn hối tiếc! Bảo vệ bản thân, bảo vệ cộng đồng - Không uống rượu bia khi lái xe."
💡 Mẹo viết thông điệp: Ngắn gọn, dễ nhớ, có vần điệu, nhấn mạnh hậu quả và hành động cụ thể.
EM ĐÃ HỌC (Tóm tắt kiến thức)
Tính chất vật lý
- Ethylic alcohol là chất lỏng, không màu, có mùi đặc trưng, vị cay, tan vô hạn trong nước
- Độ cồn là số mililit ethylic alcohol nguyên chất có trong 100 mL dung dịch ở 20°C
Tính chất hóa học
- Công thức: CH₃-CH₂-OH
- Phản ứng với kim loại kiềm: 2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂
- Phản ứng cháy: C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O
Điều chế
- Lên men từ nguyên liệu chứa đường/tinh bột
- Cộng nước vào ethylene: CH₂=CH₂ + H₂O → C₂H₅OH
Ứng dụng
- Làm dung môi, nhiên liệu, nguyên liệu hóa học
- Sản xuất dung dịch sát khuẩn, đồ uống có cồn
EM CÓ THỂ (Năng lực cần đạt)
- Nhận biết sản phẩm chứa ethylic alcohol trong đời sống
- Hiểu tác hại của lạm dụng rượu bia đối với sức khỏe và môi trường
- Tránh lạm dụng đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe
🎯 Ghi nhớ: Ethylic alcohol có nhiều ứng dụng quan trọng trong đời sống và công nghiệp, nhưng việc lạm dụng rượu bia gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Học sinh cần tuyệt đối tránh xa rượu bia và vận động mọi người không uống rượu bia khi tham gia giao thông.