Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 141
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 141–142
Tóm tắt lý thuyết
Khái niệm:
- Protein là hợp chất hữu cơ phức tạp, khối lượng phân tử rất lớn (vài chục nghìn đến hàng triệu amu), gồm nhiều đơn vị amino acid liên kết với nhau bằng liên kết peptide.
Tính chất hóa học:
- Bị đông tụ dưới tác dụng của acid, base hoặc nhiệt độ.
- Khi đun nóng mạnh, không có nước thì bị phân hủy hoặc cháy, tạo chất bay hơi có mùi khét.
- Bị thủy phân dưới tác dụng của acid, base hoặc enzyme:
$$\text{Protein} + \text{H}_2\text{O} \xrightarrow{\text{acid/base/enzyme}} \text{Amino acid}$$
Vai trò và ứng dụng:
- Trong cơ thể: vai trò cấu trúc (cơ bắp, da, tóc), xúc tác (enzyme), nội tiết tố (hormone), vận chuyển (hemoglobin vận chuyển oxygen).
- Là nguồn thực phẩm quan trọng và là nguyên liệu sản xuất tơ tự nhiên (tơ tằm).
Thí nghiệm: Tính chất của protein
Đề: Lấy 2 mL lòng trắng trứng vào mỗi ống nghiệm.
- Thêm vài giọt HCl 1 M vào ống 1.
- Hơ nóng nhẹ ống 2 trên đèn cồn khoảng 1 phút.
- Đun nóng ống 3 đến khi có mùi khét.
Quan sát và nhận xét hiện tượng.
Nhận xét hiện tượng:
| Ống | Tác động | Hiện tượng | Giải thích |
|---|---|---|---|
| 1 | Thêm HCl 1 M | Lòng trắng trứng vón cục, đông tụ | Protein đông tụ dưới tác dụng của acid |
| 2 | Hơ nóng nhẹ | Lòng trắng trứng đông tụ, chuyển trắng đục | Protein đông tụ dưới tác dụng của nhiệt độ |
| 3 | Đun nóng mạnh | Cháy, bốc khói, có mùi khét | Protein bị phân hủy/cháy ở nhiệt độ cao, không có nước |
Kết luận: Protein bị đông tụ bởi acid và nhiệt; bị phân hủy tạo mùi khét khi đun nóng mạnh.
Câu hỏi giữa bài: Ứng dụng của protein
Đề: Từ Hình 31.2 và hiểu biết thực tế, hãy cho biết một số ứng dụng của protein.
Trả lời:
- Làm thực phẩm giàu dinh dưỡng: sữa, trứng, thịt, cá... cung cấp protein cho cơ thể.
- Làm nguyên liệu sản xuất tơ sợi tự nhiên: kén tằm dùng để dệt tơ tằm (lụa).
- Trong cơ thể: tạo cơ bắp, da, tóc; làm enzyme xúc tác; làm hormone; vận chuyển chất (hemoglobin chở oxygen).
- Ứng dụng tính chất đông tụ trong chế biến thực phẩm: làm đậu phụ, sữa chua, luộc/chiên trứng...
Bài 1: Sơ đồ phản ứng có enzyme xúc tác trong cơ thể người
Đề: Các enzyme là protein đóng vai trò chất xúc tác trong phản ứng sinh hóa. Hãy viết sơ đồ của hai phản ứng có enzyme xúc tác diễn ra trong cơ thể người.
Lời giải – một số ví dụ:
Phản ứng 1: Thủy phân tinh bột nhờ enzyme amylase trong nước bọt:
$$\text{Tinh bột} + \text{H}_2\text{O} \xrightarrow{\text{amylase}} \text{Maltose (đường)}$$
Phản ứng 2: Thủy phân protein nhờ enzyme pepsin trong dạ dày:
$$\text{Protein} + \text{H}_2\text{O} \xrightarrow{\text{pepsin}} \text{Amino acid}$$
(Có thể nêu thêm: thủy phân chất béo nhờ enzyme lipase → glycerol + acid béo.)
Bài 2: Phân biệt tơ tằm và tơ nylon
Đề: Nêu cách phân biệt tơ tự nhiên (tơ tằm) với tơ tổng hợp (tơ nylon).
Lời giải:
- Lấy mẫu mỗi loại tơ đem đốt cháy.
- Tơ tằm: bản chất là protein nên khi đốt cháy có mùi khét đặc trưng (giống mùi tóc cháy), cháy thành tro vụn dễ bóp nát.
- Tơ nylon: là tơ tổng hợp, khi đốt không có mùi khét kiểu protein mà thường vón cục, co lại thành cục cứng.
Lý do: Protein trong tơ tằm khi cháy bị phân hủy tạo mùi khét, đây là dấu hiệu nhận biết tơ tự nhiên có nguồn gốc protein.
Em cần thầy/cô giải tiếp đúng trang 141–142 thì gửi lại ảnh hai trang đó nhé.