Giải Khoa học tự nhiên 9 trang 163

Tóm tắt lý thuyết (Trang 161)

Phần cuối bài học về di truyền và biến dị, cần ghi nhớ các khái niệm:

• Tính trạng trội biểu hiện khi kiểu gene đồng hợp trội hoặc dị hợp; tính trạng lặn chỉ biểu hiện khi đồng hợp lặn.
• Nhân tố di truyền tồn tại thành cặp, không hoà trộn, chính là gene (allele).
• Kiểu hình: toàn bộ tính trạng của cơ thể (thực tế chỉ xét vài tính trạng quan tâm).
• Kiểu gene: toàn bộ gene trong tế bào (thực tế chỉ xét vài cặp gene liên quan).
• Allele: các trạng thái khác nhau của cùng một gene.
• Cơ thể thuần chủng: đồng hợp về tính trạng xét.
• Dòng thuần: đồng hợp về tất cả các cặp gene, di truyền ổn định.

Một số kí hiệu cần thuộc:

---

Câu hỏi 1 (hộp ? trang 161)

Đề: Lấy ví dụ về tính trạng, tính trạng tương phản, kiểu hình, kiểu gene ở đậu hà lan.

Trả lời:

• Tính trạng: chiều cao cây đậu hà lan.
• Tính trạng tương phản: thân cao và thân thấp (hai trạng thái đối lập của cùng một tính trạng). Ví dụ khác: hạt trơn – hạt nhăn, hoa tím – hoa trắng, hạt vàng – hạt xanh.
• Kiểu hình: cây đậu thân cao, hoa tím (biểu hiện ra bên ngoài quan sát được).
• Kiểu gene: tổ hợp gene quy định tính trạng, ví dụ AA hoặc Aa quy định thân cao, aa quy định thân thấp.

---

Câu hỏi 2 (hộp ? trang 161 – thí nghiệm thân cao × thân thấp)

Đề: Ở đậu hà lan, lai giữa các cá thể thuần chủng thân cao với thân thấp. F₁ thu được 100% cây thân cao. F₂ thu được cả cây thân cao và thân thấp với tỉ lệ 3 thân cao : 1 thân thấp.

1. Mô tả thí nghiệm bằng sơ đồ lai

Quy ước: A – thân cao (trội), a – thân thấp (lặn).

$$P_{tc}: \text{Thân cao} (AA) \times \text{Thân thấp} (aa)$$

$$G_P: \quad A \qquad\qquad a$$

$$F_1: \quad Aa \ (100\% \text{ thân cao})$$

Cho F₁ tự thụ phấn: $Aa \times Aa$

$$G_{F_1}: \quad A, a \qquad\qquad A, a$$

$$F_2: \quad 1AA : 2Aa : 1aa$$

Kiểu hình F₂: 3 thân cao (AA, Aa) : 1 thân thấp (aa).

2. Dự đoán tính trạng trội, tính trạng lặn

• F₁ đồng loạt 100% thân cao → thân cao là tính trạng trội.
• F₂ thân thấp xuất hiện trở lại với tỉ lệ nhỏ (1/4) → thân thấp là tính trạng lặn.

Lý do: tính trạng trội luôn xuất hiện ở F₁ và chiếm 3/4 ở F₂; tính trạng lặn bị "che lấp" ở F₁, chỉ biểu hiện khi đồng hợp lặn (aa) ở F₂.

---

Câu hỏi mở đầu Bài 37 (trang 162)

Đề: Trong thí nghiệm của Mendel, tại sao khi cho các cây đậu hà lan có hoa tím giao phấn với nhau thì thu được đời con có cây hoa tím và cây hoa trắng nhưng không thu được cây có hoa màu tím nhạt?

Trả lời:

Vì nhân tố di truyền (gene) tồn tại thành từng cặp và không hoà trộn vào nhau. Cây hoa tím F₁ có kiểu gene dị hợp (Aa). Khi giao phấn, mỗi giao tử chỉ mang một allele (A hoặc a), tổ hợp lại ở đời con cho 3 kiểu gene: AA, Aa, aa.

• AA và Aa → hoa tím (do allele A trội hoàn toàn át a).
• aa → hoa trắng.

Allele A và a không pha trộn nên không tạo ra màu trung gian "tím nhạt". Đây chính là cơ sở của quy luật phân li.

---

Câu hỏi hoạt động (trang 162 – Bảng 37.1)

Đề: Quan sát kết quả thí nghiệm ở Bảng 37.1, nhận xét về kiểu hình và tỉ lệ kiểu hình thu được ở F₁, F₂.

Trả lời:

Ở F₁: tất cả các phép lai đều cho 100% cá thể mang một tính trạng (hạt trơn, hạt vàng, thân cao, hoa tím). Tức là F₁ đồng tính, chỉ biểu hiện tính trạng trội.

Ở F₂: xuất hiện cả hai tính trạng của bố mẹ (cả tính trạng trội lẫn lặn), với tỉ lệ xấp xỉ 3 trội : 1 lặn:

Nhận xét chung: dù xét tính trạng nào, F₂ luôn phân li theo tỉ lệ trung bình gần 3 : 1. Đây là kết quả lặp lại ổn định, là cơ sở để Mendel phát biểu quy luật phân li.

Nếu em gửi đúng ảnh trang 163 – 164, cô sẽ giải tiếp phần Quy luật phân li độc lập và bài tập trên hai trang đó nhé.