Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 55

Hai trang này thuộc phần Sau khi đọc bài thơ Mưa xuân (Nguyễn Bính) và bài Thực hành tiếng Việt. Mình giải lần lượt từng phần nhé. (Lưu ý: số trang in trên sách là 53 và 54, mình ghi theo đúng ảnh để các em dễ đối chiếu.)

---

Phần giới thiệu tác giả (tóm tắt)

• Nguyễn Bính (1918 – 1966), quê Nam Định, là nhà thơ nổi tiếng từ phong trào Thơ mới.
• Thơ ông đằm thắm, thiết tha, gần gũi với ca dao, đậm tình yêu làng quê và văn hóa truyền thống.
• Bài thơ Mưa xuân in trong tập Lỡ bước sang ngang (1940).

---

TRẢ LỜI CÂU HỎI

Bài 1: Số tiếng, cách gieo vần, ngắt nhịp

Đề: Xác định số tiếng trong mỗi dòng thơ, cách gieo vần, ngắt nhịp của bài thơ.

• Số tiếng: mỗi dòng có 7 tiếng → thể thơ thất ngôn (bảy chữ).
• Cách gieo vần: gieo vần chân, chủ yếu là vần liền/vần cách ở cuối các dòng (ví dụ: bay – đầy; tình – xinh...), tạo âm hưởng nhịp nhàng, du dương như ca dao.
• Ngắt nhịp: chủ yếu 4/3 hoặc 2/2/3, uyển chuyển theo mạch cảm xúc.

Cách gieo vần và ngắt nhịp này khiến bài thơ vừa có chất thơ mới, vừa mang âm hưởng dân gian mềm mại.

Bài 2: Câu chuyện về "em"

Đề: Bài thơ là lời tự tình của một cô gái xưng "em". Lời tự tình ấy cho biết câu chuyện gì về "em"?

Lời tự tình kể câu chuyện:

• "Em" là một cô gái quê dệt lụa, sống cùng mẹ già, tâm hồn còn trong trắng, ngây thơ.
• Mùa xuân đến, hội chèo làng Đặng mở, lòng em rộn ràng vì thầm hẹn, thầm mong gặp một chàng trai (người thôn Đoài) mà em đem lòng yêu mến.
• Em náo nức đi trẩy hội với hi vọng được gặp người ấy.
• Nhưng người em mong đợi không đến. Em thất vọng, buồn tủi, lặng lẽ trở về trong mưa xuân.
• Mùa xuân qua đi, tình duyên lỡ dở, em chỉ còn biết khắc khoải mong chờ mùa hội năm sau.

→ Đó là câu chuyện tình yêu đầu trong sáng nhưng dang dở của cô gái quê.

Bài 3: Bố cục, mạch cảm xúc

Đề: Xác định bố cục, mạch cảm xúc của bài thơ.

Bố cục có thể chia 3 phần:

Mạch cảm xúc: đi từ niềm vui rộn ràng, hân hoan → hi vọng tha thiết → hụt hẫng, buồn thương → khắc khoải đợi chờ.

Bài 4: Sự thay đổi tâm trạng

Đề: Em cảm nhận như thế nào về sự thay đổi tâm trạng của cô gái từ lúc "mưa xuân phơi phới bay" đến khi "mùa xuân đã cạn ngày"?

• Lúc "mưa xuân phơi phới bay": tâm trạng cô gái vui tươi, rạo rực, tràn đầy hi vọng. Cảnh xuân tươi đẹp hòa với niềm náo nức được đi hội, được gặp người thương. Lòng em mở ra như cánh hoa đầu mùa.
• Khi "mùa xuân đã cạn ngày": người mong đợi không đến, niềm vui tắt lịm, thay vào đó là nỗi buồn, sự cô đơn, hụt hẫng và tủi hờn. Cảnh xuân tàn cũng như duyên tình lỡ dở.

→ Sự thay đổi tâm trạng được đặt song song với bước đi của thời gian và mùa xuân: xuân đến rộn ràng – xuân đi héo hắt, làm nổi bật bi kịch tình yêu đầu trong trẻo mà dang dở. Cách diễn tả ấy rất tinh tế, thấm thía.

Bài 5: Mối liên hệ giữa không gian mùa xuân và tâm trạng cô gái

Đề: Không gian mùa xuân của làng quê Bắc Bộ và dòng tâm trạng, cảm xúc của cô gái có mối liên hệ như thế nào? Chỉ ra những hình ảnh thơ thể hiện mối liên hệ đó.

• Mối liên hệ: cảnh và tình hòa quyện, cảnh xuân chính là tấm gương phản chiếu tâm trạng cô gái (bút pháp tả cảnh ngụ tình quen thuộc của ca dao và thơ Nguyễn Bính).
• Khi vui: cảnh xuân tươi sáng, rộn ràng.
• Khi buồn: cảnh xuân nhạt nhòa, tàn lụi.

Một số hình ảnh tiêu biểu:

• "Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay / Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy" → cảnh xuân tươi, hòa với lòng phơi phới của em lúc đầu.
• "Hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ" → không khí lễ hội mùa xuân, khơi dậy niềm háo hức.
• Đến cuối, hình ảnh mưa xuân và mùa xuân "cạn ngày" gợi sự tàn phai, ứng với nỗi buồn duyên lỡ của cô gái.

→ Thiên nhiên mùa xuân và lòng người luôn vận động song hành, làm câu chuyện tình thêm sâu lắng.

Bài 6: Nhận xét về ngôn ngữ bài thơ

Đề: Em có nhận xét gì về ngôn ngữ của bài thơ?

• Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi với lời ăn tiếng nói và ca dao của làng quê Bắc Bộ (hội chèo làng Đặng, thôn Đoài, khung cửi, dệt lụa...).
• Giàu hình ảnh, giàu sức gợi, trong sáng và tự nhiên.
• Sử dụng nhiều từ láy gợi cảm (phơi phới, lớp lớp...), tạo nhạc điệu nhịp nhàng.
• Mang đậm chất dân gian nhưng vẫn rất tinh tế, đậm đà bản sắc "chân quê" – nét riêng làm nên hồn thơ Nguyễn Bính.

Bài 7: Cảm hứng chủ đạo, chủ đề

Đề: Hãy nêu cảm hứng chủ đạo, chủ đề của bài thơ Mưa xuân và cho biết căn cứ vào đâu em xác định chủ đề đó.

• Cảm hứng chủ đạo: niềm rung động, yêu thương và xót xa trước mối tình đầu trong sáng nhưng dang dở của cô gái quê.
• Chủ đề: bài thơ ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn trong trắng, đằm thắm của người con gái quê, đồng thời thể hiện nỗi buồn của tình yêu lỡ làng, gắn liền với khung cảnh mùa xuân và nét đẹp văn hóa làng quê Bắc Bộ.
• Căn cứ xác định: dựa vào nhan đề (Mưa xuân), mạch tự tình của nhân vật "em", chuỗi hình ảnh và sự thay đổi tâm trạng từ vui đến buồn, cùng không gian lễ hội mùa xuân làng quê.

---

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu cảm nhận về không gian mùa xuân của làng quê Bắc Bộ trong bài thơ Mưa xuân.

Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ Mưa xuân của Nguyễn Bính đã vẽ nên một không gian mùa xuân làng quê Bắc Bộ thật bình dị mà nên thơ. Mở đầu là hình ảnh "mưa xuân phơi phới bay" giăng nhẹ khắp xóm làng, gợi cảm giác êm dịu, mơ màng. Những cánh "hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy" tô điểm cho khung cảnh thêm tươi tắn, đậm sắc xuân quê. Không gian ấy còn rộn ràng bởi tiếng hội chèo làng Đặng đi ngang ngõ, gợi nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời. Bên khung cửi dệt lụa, hình ảnh cô gái và người mẹ già càng làm cho bức tranh quê thêm đầm ấm, thân thương. Tất cả hiện lên qua ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh và chất ca dao quen thuộc. Đọc bài thơ, em như được trở về với một làng quê thanh bình, nơi cảnh sắc mùa xuân hòa quyện với tâm hồn con người. Chính không gian ấy đã nuôi dưỡng những rung động đầu đời trong trẻo của cô gái. Em thêm yêu quý và trân trọng vẻ đẹp của quê hương đất nước mình.

---

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT (trang 54)

Bài 1: Nghĩa mới của các từ

Đề: Bên cạnh nghĩa gốc, các từ ngân hàng, cổng, gạo cội, lăn tăn còn có nghĩa chuyển mới. Hãy xác định nghĩa mới và đặt câu.

(Nghĩa gốc: ngân hàng = tổ chức tài chính; cổng = lối ra vào; gạo cội ← gợi từ cây lúa già; lăn tăn = gợn sóng nhỏ.)

Bài 2: Tìm từ ngữ mới theo hai cách

Đề: Tìm từ ngữ mới hình thành theo hai cách (mỗi cách 2 từ).

a. Tạo từ ngữ mới trên cơ sở từ ngữ có sẵn trong tiếng Việt:

• chuyển đổi số (chuyển đổi + số)
• kinh tế xanh (kinh tế + xanh)

b. Tiếp nhận từ ngữ tiếng nước ngoài:

• in-tơ-nét (internet)
• ma-két-tinh (marketing)

(Em có thể thay bằng các từ khác như: thẻ xanh, vùng xanh / lap-top, vi-deo...)

Bài 3: Đọc đoạn thơ và thực hiện yêu cầu

Đề: Xác định nghĩa của những từ in đậm và đặt câu.

a. Từ "phơi phới" trong "Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay":

• (1) Nghĩa: gợi trạng thái nhẹ nhàng, rộn ràng, tươi vui, tràn đầy sức sống (vừa tả mưa xuân bay nhẹ, vừa gợi tâm trạng náo nức của cô gái).
• (2) Đặt câu: Mùa xuân về, lòng ai cũng phơi phới niềm vui.

b. Từ "giăng tơ" trong "Lòng thấy giăng tơ một mối tình":

• (1) Nghĩa: gợi tâm hồn bắt đầu vương vấn, nảy nở một mối tơ tình (ẩn dụ tình yêu chớm nở, giăng mắc trong lòng).
• (2) Đặt câu: Trái tim cô gái như giăng tơ khi nghĩ về người ấy.

Bài 4: Biện pháp tu từ và tác dụng

Đề: Xác định biện pháp tu từ trong khổ thơ và nêu tác dụng.

Em là con gái trong khung cửi Dệt lụa quanh năm với mẹ già Lòng trẻ còn như cây lụa trắng Mẹ già chưa bán chợ làng xa.

• Biện pháp tu từ: so sánh – "Lòng trẻ còn như cây lụa trắng".
• Tác dụng:
• Ví tâm hồn cô gái với tấm lụa trắng tinh khôi, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp trong trắng, hồn nhiên, thuần khiết, chưa vương vấn bụi trần của người thiếu nữ.
• Hình ảnh gắn liền với nghề dệt lụa quen thuộc, vừa gợi cảm vừa giàu chất quê.
• Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ và bộc lộ tình cảm trân trọng, nâng niu của tác giả dành cho nhân vật.

---

Các em ôn lại nội dung này sẽ nắm chắc cả phần đọc hiểu bài thơ Mưa xuân lẫn kiến thức tiếng Việt về nghĩa mới của từ và biện pháp tu từ. Nếu cần mình giải thêm phần nào sâu hơn, cứ nói nhé.