Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 77

PHẦN 1: SAU KHI ĐỌC - TRẢ LỜI CÂU HỎI (Trang 75)

Các câu hỏi liên quan đến văn bản "Phát biểu của Tổng Thư kí Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu" của An-tô-ni-ô Gu-tê-rét

---

Câu 1

Đề bài: Luận đề của văn bản là gì? Những luận điểm nào đã được triển khai nhằm làm nổi bật luận đề? Chỉ ra mối quan hệ giữa các luận điểm đó.

Cách giải

Luận đề của văn bản:

Biến đổi khí hậu là mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của nhân loại, và chúng ta cần hành động khẩn cấp để đối phó với thách thức này.

Các luận điểm chính:

1. Luận điểm 1: Biến đổi khí hậu đang diễn ra nghiêm trọng với những bằng chứng rõ ràng (cháy rừng, nắng nóng dữ dội, băng tan...).

1. Luận điểm 2: Thế giới đang tiến đến bờ vực thẳm, mỗi ngày trì hoãn là thêm một bước gần hơn tới thảm họa.

1. Luận điểm 3: Trách nhiệm thuộc về tất cả mọi người, đặc biệt là các nhà lãnh đạo và toàn thể Liên hợp quốc.

1. Luận điểm 4: Cần hành động ngay, không còn thời gian để lãng phí.

Mối quan hệ giữa các luận điểm:

Các luận điểm có mối quan hệ logic, chặt chẽ theo trình tự nhân - quả: - Từ việc nêu thực trạng (luận điểm 1) → dẫn đến hậu quả (luận điểm 2) → xác định trách nhiệm (luận điểm 3) → kêu gọi hành động (luận điểm 4). - Các luận điểm bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau để làm nổi bật luận đề trung tâm.

---

Câu 2

Đề bài: Phân tích một số ví dụ để thấy được cách tác giả sử dụng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm.

Cách giải

Ví dụ 1: Bằng chứng về thực trạng biến đổi khí hậu

• Bằng chứng: Tác giả nêu ra các hiện tượng cụ thể như "vụ cháy rừng", "các đợt nóng dữ dội trong mùa hè".
• Tác dụng: Đây là những sự kiện có thật, ai cũng có thể quan sát được, giúp người đọc/nghe tin tưởng vào tính cấp bách của vấn đề.

Ví dụ 2: Lí lẽ về hậu quả của sự chậm trễ

• Lí lẽ: "Mỗi ngày chúng ta bỏ lỡ không hành động là một ngày chúng ta bước một chút gần hơn tới cái số phận mà không ai trong chúng ta mong muốn."
• Tác dụng: Lập luận này tạo ra sự cấp bách, nhấn mạnh rằng thời gian không chờ đợi ai.

Ví dụ 3: Bằng chứng về trách nhiệm

• Bằng chứng: Tác giả khẳng định "Số phận của chúng ta ở trong tay chúng ta" và "Thế giới trông chờ mỗi chúng ta chấp nhận sự thách thức".
• Tác dụng: Xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, không đổ lỗi mơ hồ.

Nhận xét: Tác giả kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ (lập luận logic) và bằng chứng (sự kiện thực tế) để tăng sức thuyết phục cho bài phát biểu.

---

Câu 3

Đề bài: Trong phần đầu của văn bản, tác giả cho rằng: "Chúng ta phải đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong". Theo em, vấn đề được nêu như vậy là đúng hay sai? Vì sao?

Cách giải

Vấn đề được nêu là ĐÚNG.

Lí do:

1. Về mặt khoa học: Biến đổi khí hậu gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như:

• Băng tan ở hai cực → nước biển dâng → nhấn chìm các vùng đất thấp
• Thời tiết cực đoan (bão, lũ, hạn hán) ngày càng dữ dội
• Mất đa dạng sinh học, nhiều loài tuyệt chủng

1. Về mặt thực tế: Chúng ta đã chứng kiến:

• Cháy rừng lớn ở nhiều nơi trên thế giới
• Các đợt nắng nóng kỷ lục
• Thiên tai ngày càng tàn khốc hơn

1. Về mặt tương lai: Nếu không hành động, Trái Đất sẽ nóng lên đến mức không thể sinh sống được, đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại của loài người.

Kết luận: Nhận định của tác giả hoàn toàn có cơ sở khoa học và thực tiễn, phản ánh đúng mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

---

Câu 4

Đề bài: Xác định vị thế xã hội của người viết khi trình bày ý kiến về vấn đề. Vị thế đó cho phép tác giả thể hiện thái độ gì khi đối thoại?

Cách giải

Vị thế xã hội của người viết:

An-tô-ni-ô Gu-tê-rét là Tổng Thư kí Liên hợp quốc - người đứng đầu tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới.

Vị thế này cho phép tác giả:

1. Thể hiện thái độ quyết đoán, mạnh mẽ: Với tư cách là người lãnh đạo cao nhất của Liên hợp quốc, ông có quyền đưa ra những tuyên bố mang tính toàn cầu.

1. Kêu gọi hành động tập thể: Ông có thể yêu cầu các quốc gia thành viên cùng hành động.

1. Thể hiện sự lo ngại chính đáng: Vị thế cho phép ông bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về tương lai nhân loại.

1. Đối thoại bình đẳng với các nhà lãnh đạo thế giới: Ông có thể trực tiếp đề nghị, thậm chí yêu cầu các quốc gia hành động.

Thái độ khi đối thoại: Nghiêm túc, cấp bách, đầy trách nhiệm nhưng vẫn tôn trọng, không áp đặt mà kêu gọi sự đồng thuận.

---

Câu 5

Đề bài: Trong văn bản, những thông tin khách quan nào được tác giả nêu ra? Dựa vào đâu em nhận biết điều đó?

Cách giải

Các thông tin khách quan:

1. Hiện tượng thời tiết cực đoan: Vụ cháy rừng, các đợt nóng dữ dội trong mùa hè.

1. Xu hướng biến đổi khí hậu: Thế giới đang thay đổi trước mắt chúng ta, Trái Đất nóng lên.

1. Hậu quả của sự chậm trễ: Mỗi ngày không hành động là thêm một bước gần hơn tới thảm họa.

Cách nhận biết đây là thông tin khách quan:

- Đây là những sự kiện có thể kiểm chứng qua số liệu khoa học, báo cáo của các tổ chức quốc tế. - Không phải ý kiến cá nhân mà là hiện tượng được ghi nhận rộng rãi trên toàn thế giới. - Có thể quan sát trực tiếp hoặc qua các phương tiện truyền thông.

---

Câu 6

Đề bài: Tác giả đã nêu những giải pháp gì cho vấn đề chống biến đổi khí hậu hiện nay? Ai là người có trách nhiệm thực thi các giải pháp đó?

Cách giải

Các giải pháp được nêu:

1. Chấp nhận thách thức: Các nhà lãnh đạo cần nhận thức rõ mức độ nghiêm trọng và sẵn sàng đối mặt.

1. Hành động ngay lập tức: Không còn thời gian để lãng phí, cần hành động khẩn cấp.

1. Hợp tác toàn cầu: Toàn thể Liên hợp quốc cùng tham gia vào nỗ lực chung.

1. Thay đổi chiều hướng: Đảo ngược xu hướng nóng lên của Trái Đất.

Người có trách nhiệm thực thi:

- Các nhà lãnh đạo thế giới: Đưa ra chính sách, cam kết hành động. - Toàn thể Liên hợp quốc: Phối hợp, hỗ trợ các quốc gia. - Mỗi cá nhân: "Số phận của chúng ta ở trong tay chúng ta" - ai cũng có trách nhiệm.

---

Câu 7

Đề bài: Đối tượng tác động của văn bản này và văn bản Đấu tranh cho một thế giới hòa bình của Mác-két giống nhau như thế nào? Nêu ý nghĩa của sự giống nhau đó.

Cách giải

Điểm giống nhau về đối tượng tác động:

Sự giống nhau: Cả hai văn bản đều hướng đến toàn thể nhân loại, không phân biệt quốc gia, dân tộc, tôn giáo.

Ý nghĩa của sự giống nhau:

1. Khẳng định tính toàn cầu của vấn đề: Biến đổi khí hậu và chiến tranh hạt nhân đều là những vấn đề ảnh hưởng đến toàn nhân loại, không ai có thể đứng ngoài.

1. Kêu gọi tinh thần đoàn kết: Chỉ khi cả thế giới cùng hành động, chúng ta mới có thể giải quyết được những thách thức lớn.

1. Nhấn mạnh trách nhiệm chung: Mỗi người, mỗi quốc gia đều có phần trách nhiệm trong việc bảo vệ Trái Đất và hòa bình thế giới.

---

PHẦN 2: VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC (Trang 75)

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trả lời câu hỏi: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

Cách giải

Đoạn văn mẫu: Nhân loại hoàn toàn có thể đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên nếu chúng ta hành động ngay từ bây giờ. Trước hết, các quốc gia cần cam kết giảm phát thải khí nhà kính bằng cách chuyển đổi sang năng lượng sạch như điện mặt trời, điện gió thay cho nhiên liệu hóa thạch. Bên cạnh đó, việc trồng rừng và bảo vệ rừng là giải pháp quan trọng vì cây xanh hấp thụ khí CO2 - nguyên nhân chính gây hiệu ứng nhà kính. Mỗi cá nhân cũng có thể góp phần bằng những hành động nhỏ như tiết kiệm điện, nước, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, đi xe đạp hoặc phương tiện công cộng. Các nhà khoa học đang nghiên cứu nhiều công nghệ mới để thu giữ carbon, tạo ra vật liệu thân thiện với môi trường. Điều quan trọng nhất là sự đồng lòng của cả nhân loại, từ các nhà lãnh đạo đến mỗi công dân bình thường. Như Tổng Thư kí Liên hợp quốc đã nói: "Số phận của chúng ta ở trong tay chúng ta" - chúng ta có quyền lựa chọn tương lai của mình.

💡 Mẹo nhớ: Khi viết đoạn văn nghị luận, hãy theo cấu trúc: Nêu ý kiến → Lí lẽ + Bằng chứng → Kết luận

---

PHẦN 3: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT (Trang 76)

LỰA CHỌN CÂU ĐƠN – CÂU GHÉP, CÁC KIỂU CÂU GHÉP

---

Câu 1

Đề bài: Xác định câu đơn và câu ghép trong đoạn văn sau:

"Chúng ta đang ở đâu? Hôm nay ngày 8 – 8 – 1986, hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đã được bố trí trên khắp hành tinh. Nói nôm na ra, điều đó có nghĩa là mỗi người, không trừ trẻ con, đang ngồi trên một thùng 4 tấn thuốc nổ: tất cả chỗ đó nổ tung lên sẽ làm biến hết thảy, không phải là một lần mà là mười hai lần, mọi dấu vết của sự sống trên Trái Đất. Nguy cơ ghê gớm đó đang đè nặng lên chúng ta như thanh gươm Đa-mô-clét, về lí thuyết có thể tiêu diệt tất cả các hành tinh đang xoay quanh Mặt Trời, cộng thêm bốn hành tinh nữa, và phá hủy thế thăng bằng của Hệ Mặt Trời."

Cách giải

Phân tích từng câu:

Kết luận: - Câu đơn: Câu 1, 2, 4 - Câu ghép: Câu 3

💡 Mẹo nhớ: Đếm số cụm Chủ ngữ - Vị ngữ độc lập. 1 cụm C-V = Câu đơn, 2 cụm C-V trở lên = Câu ghép

---

Câu 2

Đề bài: Các câu sau thuộc kiểu câu ghép nào? Phương tiện nào được dùng để nối các vế của từng câu ghép?

Câu 2a

"Đứa trẻ thì ngây thơ, chỉ kể lại những điều mà đêm đêm mẹ thường dạy khi cha vắng nhà; nó không thể phân biệt được giữa dùa với thật vì mới có ba tuổi đầu và tin lời mẹ."

Cách giải:

• Kiểu câu ghép: Câu ghép đẳng lập (các vế ngang hàng về nghĩa)

• Phương tiện nối:
• Dấu chấm phẩy (;) nối hai vế chính
• Quan hệ từ "vì" nối vế phụ chỉ nguyên nhân

• Phân tích:
• Vế 1: "Đứa trẻ thì ngây thơ, chỉ kể lại những điều mà đêm đêm mẹ thường dạy khi cha vắng nhà"
• Vế 2: "nó không thể phân biệt được giữa dùa với thật vì mới có ba tuổi đầu và tin lời mẹ"

Đáp án: Câu ghép đẳng lập, nối bằng dấu chấm phẩy và quan hệ từ "vì".

---

Câu 2b

"Những chiếc chân bàn lùng lay trong lớp đã được đóng lại nhưng không ai đánh giá đúng ý nghĩa đôi bàn tay khéo léo của Quỳnh."

Cách giải:

• Kiểu câu ghép: Câu ghép chính phụ (có vế chính và vế phụ chỉ sự tương phản)

• Phương tiện nối: Quan hệ từ "nhưng" (chỉ quan hệ tương phản)

• Phân tích:
• Vế 1: "Những chiếc chân bàn lùng lay trong lớp đã được đóng lại"
• Vế 2: "không ai đánh giá đúng ý nghĩa đôi bàn tay khéo léo của Quỳnh"

Đáp án: Câu ghép chính phụ (quan hệ tương phản), nối bằng quan hệ từ "nhưng".

---

Câu 2c

"Các quốc gia giàu nhất chịu trách nhiệm nhiều nhất về khủng hoảng khí hậu, nhưng các quốc gia nghèo nhất và các dân tộc và cộng đồng bình thường nhất lại phải nhận những tác động trước nhất và tồi tệ nhất."

Cách giải:

• Kiểu câu ghép: Câu ghép chính phụ (quan hệ tương phản, đối lập)

• Phương tiện nối: Quan hệ từ "nhưng" và phó từ "lại"

• Phân tích:
• Vế 1: "Các quốc gia giàu nhất chịu trách nhiệm nhiều nhất về khủng hoảng khí hậu"
• Vế 2: "các quốc gia nghèo nhất và các dân tộc và cộng đồng bình thường nhất lại phải nhận những tác động trước nhất và tồi tệ nhất"

Đáp án: Câu ghép chính phụ (quan hệ tương phản), nối bằng quan hệ từ "nhưng" kết hợp phó từ "lại".

---

Câu 2d

"Không gì quan trọng bằng tương lai của chúng ta, và số phận của nhân loại tuỳ thuộc vào cách chúng ta ứng phó với sự thách thức của khí hậu."

Cách giải:

• Kiểu câu ghép: Câu ghép đẳng lập (quan hệ bổ sung, liệt kê)

• Phương tiện nối: Quan hệ từ "và"

• Phân tích:
• Vế 1: "Không gì quan trọng bằng tương lai của chúng ta"
• Vế 2: "số phận của nhân loại tuỳ thuộc vào cách chúng ta ứng phó với sự thách thức của khí hậu"

Đáp án: Câu ghép đẳng lập (quan hệ bổ sung), nối bằng quan hệ từ "và".

---

Câu 3

Đề bài: Đọc đoạn văn sau và thực hiện nhiệm vụ nêu ở dưới:

"Cái khiến cho tất cả những chuyện này còn gây bối rối hơn đó là chúng ta đã được cảnh báo. Các nhà khoa học đã nói cho chúng ta từ nhiều thập kỉ trước. Nói đi và nói lại. Quá nhiều nhà lãnh đạo đã từ chối lắng nghe. Quá ít người đã hành động với tầm nhìn mà khoa học đòi hỏi. Chúng ta nhìn thấy kết quả. Trong một số trường hợp, chúng rất gần với các kịch bản "trường hợp xấu nhất" của các nhà khoa học. Băng ở vùng biển Bắc Cực đang biến đi nhanh hơn là chúng ta có thể hình dung."

Lưu ý: Đề bài yêu cầu thực hiện nhiệm vụ nhưng phần nhiệm vụ cụ thể nằm ở trang tiếp theo (không có trong hình). Tuy nhiên, dựa vào nội dung bài học, nhiệm vụ có thể là:

Cách giải (Dự đoán nhiệm vụ: Xác định câu đơn, câu ghép)

Nhận xét: Đoạn văn chủ yếu sử dụng câu đơn ngắn gọn, tạo nhịp điệu dồn dập, nhấn mạnh tính cấp bách của vấn đề.

---

🎯 Ghi nhớ: 1. Về văn bản nghị luận: - Luận đề là vấn đề trung tâm cần bàn luận - Luận điểm là các ý chính làm sáng tỏ luận đề - Lí lẽ và bằng chứng giúp tăng sức thuyết phục

---

📝 Bài văn mẫu

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trả lời câu hỏi: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

Bài mẫu 1 — Nam sinh kể chuyện

BÀI VĂN MẪU

Đề bài: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

---

Nóng thì... mình tìm cách chứ sao!

---

Ba tui hay nói một câu mỗi khi tui kêu trời: "Trời sinh voi, trời sinh cỏ. Trời mà sinh nóng, thì người ta tự tìm cách cho mát." Hồi nhỏ tui nghe, tui nghĩ ba nói dóc. Nhưng càng lớn, tui càng thấy ổng nói... đúng phóc. À khoan, để tui kể cho nghe câu chuyện "huy hoàng" của tui trước đã, rồi mới bàn tới chuyện đại sự của nhân loại sau.

Hè năm ngoái, cái hè mà người ta đo được nhiệt độ ở miền Trung lên tới bốn mươi hai độ, tui về quê ngoại ở Quảng Nam. Cái nắng ở đó không phải nắng bình thường đâu nha. Nó là cái nắng mà mở mắt ra đã thấy con đường nhựa trước nhà bốc hơi, nhìn xa xa y như đang có một con suối vô hình nằm ngang giữa đường. Con chó nhà ngoại tui – cái con Mực lười biếng nhất quả đất – nằm bẹp dưới gầm giường từ sáng tới chiều, kêu không thèm ra, xương cốt nó chắc cũng muốn tan ra luôn cho rồi. Tui đứng ngoài sân có hai phút mà cái áo ba lỗ ướt sũng, mồ hôi chảy ròng ròng xuống mặt, nhìn y như vừa mới tắm mưa. Ngoại tui quạt lia lịa bằng cái quạt mo cau, miệng lẩm bẩm: "Trời ơi, sao mà nóng dữ vậy trời, hồi xưa ngoại mày có nóng vậy đâu." Rồi ngoại kể, ngày xưa ngoại còn nhỏ, mùa hè chỉ cần ra ngồi dưới gốc cây me là mát rượi, tối ngủ không cần quạt, chỉ cần mở cửa sổ cho gió sông thổi vào là đủ. Tui nghe mà thèm rớt nước miếng. Bây giờ? Mở cửa sổ thì chỉ có gió... lò nướng thổi vào.

Ấy vậy mà, chính cái hè "địa ngục" đó lại cho tui một bài học mà tui không bao giờ quên.

Sáng hôm đó, tui phụ ngoại đi chợ. Trên đường về, trời nắng gắt, tui dừng lại ở quán nước mía bên đường. Ngồi chờ, tui thấy một ông cụ tầm bảy mươi, đầu đội cái nón lá đã sờn, đang cặm cụi trồng một hàng cây con con dọc theo con đường đất trước nhà. Cây con chỉ cao bằng gang tay, lá còn non nớt, mỏng manh, rung rinh trong gió nóng. Tui nhìn, rồi buột miệng hỏi: "Ông ơi, trời nóng dữ vậy, ông trồng chi cho cực vậy ông? Chắc gì mấy cây này sống nổi?" Ông cụ ngước lên, nhìn tui cười. Cái cười hằn đầy nếp nhăn, nhưng đôi mắt thì sáng quắc, tinh anh lắm. Ông nói: "Trời nóng, thì mình trồng cây cho mát con ơi. Mình không trồng, ai trồng? Cháu không trồng, ông không trồng, thì sau này lấy đâu ra bóng mát cho con cháu?"

Câu nói đó, đơn giản vậy thôi, mà nó đâm thẳng vào đầu tui. Nó như ai đó tạt cho tui một gáo nước lạnh giữa trưa hè. Tui chợt nhận ra một điều: ông cụ bảy mươi tuổi, cái tuổi mà người ta đáng lẽ chỉ cần nằm nghỉ, lại đang cặm cụi trồng cây trong nắng nóng, không phải vì ông không biết mệt, không phải vì ông không thấy nóng, mà vì ông hiểu rằng – nếu ai cũng ngồi một chỗ than trời, thì cuối cùng không còn gì để mà than.

Đó, câu trả lời cho câu hỏi "Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?" nằm ngay trong câu chuyện của ông cụ đó. Câu trả lời là: KHÔNG PHẢI. Nhân loại vẫn còn rất nhiều cách. Chỉ là, có chịu làm hay không thôi.

Thiệt ra mà nói, tui cũng hiểu vì sao người ta lại hỏi câu đó. Nhìn xung quanh mà xem: băng ở hai cực đang tan với tốc độ kinh hoàng, mỗi năm biến mất hàng trăm kilomet vuông; mực nước biển dâng lên nuốt chửng cả những hòn đảo nhỏ ở Thái Bình Dương; những đợt nắng nóng cực đoan xảy ra liên tục ở châu Âu, ở Ấn Độ, ở cả Việt Nam mình; cháy rừng ở Úc, ở California thiêu rụi hàng triệu hecta rừng, giết chết hàng tỷ sinh vật. Nhìn vào những con số đó, người ta hoảng, người ta sợ, người ta nghĩ rằng mình đang đứng bên bờ vực và không còn cách nào quay lại. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, tui thấy điều ngược lại. Chính vì nhân loại đã nhận ra sự nguy hiểm, nên nhân loại mới bắt đầu hành động.

Tui kể thêm cho nghe cái này. Nhà tui ở thành phố, hồi trước ba tui đi làm bằng ô tô mỗi ngày. Từ nhà đến công ty có mười lăm cây số mà ổng lái ô tô riêng, khói bụi mù mịt. Nhưng hai năm nay, ổng chuyển qua đi xe đạp điện. Ổng nói: "Đi xe này vừa tiết kiệm, vừa bớt khói, tập thể dục luôn." Mẹ tui thì bắt cả nhà phân loại rác, cái gì tái chế được thì bỏ riêng, rác hữu cơ thì ủ làm phân cho mấy chậu cây trên ban công. Tui thì ban đầu thấy phiền, thiệt luôn, tui không giấu. Sáng sáng phải đứng phân loại rác, cái nào vào túi nào, cái nào vào thùng nào, tui thấy rườm rà, tui muốn bỏ đại vào một bao cho xong. Nhưng rồi tui thấy mẹ tui, mỗi ngày đều kiên nhẫn làm, không một lời kêu ca. Rồi tui nhìn ra ngoài đường, thấy nhiều nhà hàng xóm cũng bắt đầu phân loại rác. Thấy nhiều người đi xe điện hơn. Thấy nhiều tòa nhà lắp tấm pin mặt trời trên mái. Thấy trường tui mới xây cái thư viện xanh, có mái che bằng cây, có hệ thống thu nước mưa. Tui nghĩ: ồ, thì ra mọi người đang dần thay đổi. Nhỏ thôi, chậm thôi, nhưng đang thay đổi.

Và cái quan trọng hơn cả, tui muốn nói về mấy người lớn – những nhà khoa học, những kỹ sư, những người mà tui gọi vui là "những phù thủy thời hiện đại". Họ đã và đang tạo ra những thứ mà mười năm trước người ta nghĩ là chỉ có trong phim viễn tưởng. Pin mặt trời giờ rẻ hơn bao giờ hết, ai cũng có thể lắp được. Tuabin gió mọc lên như nấm ở ngoài biển, quay tít để biến sức gió thành điện sạch. Có người còn nghĩ ra cách trồng rau trong nhà bằng công nghệ thủy canh, không cần đất, chỉ cần nước và ánh sáng nhân tạo, tiết kiệm được cả tấn nước. Có hãng xe điện lớn nhất thế giới đã bán được hàng triệu chiếc ô tô không xả khói. Có quốc gia nhỏ xíu ở châu Âu – Na Uy hay Iceland gì đó – gần như đã dùng hoàn toàn năng lượng tái tạo. Tui xem mấy tin đó trên điện thoại, tui thấy tim mình đập nhanh hơn, kiểu như đang xem một bộ phim hành động mà nhân vật chính sắp lật ngược tình thế vậy.

Nhưng mà, tui cũng phải nói thật, không phải mọi thứ đều màu hồng. Có những người vẫn đốt than, vẫn xả rác bừa bãi, vẫn phá rừng để làm đồn điền. Có những quốc gia lớn vẫn chưa chịu cắt giảm khí thải một cách nghiêm túc. Có những doanh nghiệp vì lợi nhuận mà bất chấp môi trường. Tui biết hết. Tui không phải đứa ngây thơ nghĩ rằng thế giới này hoàn hảo. Nhưng tui tin rằng, giữa một bên là sự tuyệt vọng và buông xuôi, và một bên là hành động dù nhỏ bé, thì lựa chọn nào đúng đắn hơn? Ông cụ ngoài quê tui, mỗi ngày chỉ trồng một hai cây, nhưng một năm là bảy trăm cây. Mười năm là bảy nghìn cây. Cái con đường đất nóng bỏng ngày nào giờ đã có một hàng cây xanh mát rượi, và con Mực – con chó lười nhất quả đất – đã chịu ra nằm dưới gốc cây thay vì gậm giường. Tui biết điều đó vì hè năm nay tui về, tui đã thấy. Ông cụ cười tít mắt khoe: "Thấy chưa, trồng cây là có mát ngay mà!"

Nhân loại không bao giờ hết cách. Từ ngàn xưa, loài người đã vượt qua biết bao nhiêu là đại họa – dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh, đói khát – bằng chính sự sáng tạo, lòng kiên trì và tinh thần không chịu khuất phục. Biến đổi khí hậu, nóng lên toàn cầu, là một thử thách lớn, có thể là lớn nhất từ trước đến nay, nhưng nó không phải là dấu chấm hết. Nó chỉ là một lời nhắc nhở rằng: "Ê, các bạn ơi, đã đến lúc phải hành động rồi đó!" Và thực tế cho thấy, nhiều người đã nghe, đã hiểu, đã bắt tay vào làm.

Tui không phải là nhà khoa học, không phải là chính trị gia, tui chỉ là một thằng nhóc lớp chín, mỗi ngày vẫn còn bị mẹ nhắc rửa chén. Nhưng tui tin rằng mỗi người, dù là ai, đều có thể góp phần. Có thể bằng việc trồng một cái cây, đi xe đạp thay xe máy, tắt đèn khi ra khỏi phòng, hay đơn giản là kể cho người khác nghe về những gì đang xảy ra với Trái Đất. Những hành động nhỏ xíu đó, khi cộng lại, sẽ tạo thành một sức mạnh to lớn. Giống như hàng triệu con suối nhỏ hợp lại thành con sông lớn, cuồn cuộn chảy, không gì cản nổi.

Vậy nên, nếu ai hỏi tui: "Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?", tui sẽ nhìn thẳng vào mắt người đó, cười toe toét, rồi nói: "Còn chứ! Còn nhiều là đằng khác! Chỉ cần mỗi người đừng ngồi yên than thở, mà đứng dậy đi trồng một cái cây, đi tắt một cái bóng đèn, đi nhặt một mẩu rác, thì Trái Đất này sẽ mát lại. Không tin, thì chờ mười năm nữa, về quê tui mà coi. Ông cụ trồng cây đã bảy mươi rồi mà còn không bỏ cuộc, thì cớ gì tụi mình lại bỏ cuộc?"

Tui biết, tui viết dài quá rồi. Nhưng mà tui muốn kết bằng một câu cuối. Câu này tui tự nghĩ ra, không phải tui copy ai đâu nha: "Trái Đất nóng lên không phải là hồi chuông báo tử. Nó là hồi chuông báo thức. Và nhân loại, dù còn ngái ngủ, đang từ từ mở mắt." Ba tui đọc câu đó xong, ổng cười ha hả, vỗ vai tui một cái đau điếng, rồi nói: "Được đó con trai. Nhưng mà đi rửa chén đi đã."

Trần Minhhiếu – Lớp 9A3, Trường THCS Nguyễn Huệ

Bài mẫu 2 — Nữ sinh trữ tình

BÀI VĂN MẪU

Đề bài: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

---

Nắng vẫn chưa tắt

(Bài văn mẫu dành cho học sinh lớp 9 – Giọng nữ, nhẹ nhàng, sâu lắng)

---

Hè năm ngoái, tôi về quê ngoại. Con đường quen thuộc ngày nào giờ nóng bỏng dưới đôi chân trần, khiến tôi phải nhảy lò cò từ tán cây này sang tán cây khác để tìm chỗ râm. Cái ao trước nhà ngoại – nơi tôi từng lội xuống bắt cá lia thia hồi bé – cạn trơ đáy, nứt nẻ như lòng bàn tay người già. Ngoại ngồi trước hiên, phe phẩy chiếc quạt mo, nói với tôi bằng giọng lo lắng quen thuộc: "Hồi trước, giờ này mưa dầm rồi con ạ." Câu nói ấy, nhẹ bẫng như một lời thở than, nhưng lại nặng trĩu trong lòng tôi suốt cả mùa hè. Tôi tự hỏi: Liệu Trái Đất có đang sốt không? Và nếu có, con người chúng ta có còn kịp làm gì không, hay đã quá muộn rồi?

Nỗi lo ấy không phải của riêng tôi, cũng không phải của riêng ngoại. Những năm gần đây, đi đâu ta cũng bắt gặp những tín hiệu cảnh báo mà Trái Đất đang gửi gắm cho con người bằng chính ngôn ngữ đau đớn của nó. Băng ở hai cực tan dần, những tảng băng trôi khổng lồ tách ra, rơi xuống biển, nghe như tiếng thở dài cuối cùng của một sinh linh đã kiệt sức. Mực nước biển dâng lên, nuốt chửng những hòn đảo nhỏ bé trên Thái Bình Dương – nơi những đứa trẻ vẫn hồn nhiên nô đùa mà không biết rằng quê hương mình đang dần chìm dưới làn nước mặn. Những đợt nắng nóng kỷ lục thiêu đốt châu Âu, cháy rừng hoành hành ở Úc, ở California, khói bụi mù trời, động vật hoang dã chạy tán loạn trong biển lửa. Thiên tai ngày càng dữ dội, ngày càng khó đoán, như thể Trái Đất – người mẹ đã nuôi dưỡng loài người hàng triệu năm – đang lên cơn sốt, đang quằn quại vì những vết thương con người gây ra. Trước những hình ảnh ấy, không ít người đã buông xuôi, cho rằng mọi thứ đã quá muộn, rằng con người đang bất lực ngồi nhìn hành tinh mình sống dần chết đi.

Nhưng tôi không tin như vậy. Tôi không tin, bởi vì trong suốt chiều dài lịch sử, con người chưa bao giờ thực sự đầu hàng trước khó khăn. Và hôm nay, khi tôi nhìn xung quanh, tôi thấy những tia hy vọng vẫn le lói, đủ để thắp lên ngọn lửa trong lòng những ai còn tin.

Trước hết, nhân loại hoàn toàn có cách để đối phó, và cách đó đang được triển khai mỗi ngày, ở mỗi quốc gia, trong mỗi cộng đồng. Về quy mô toàn cầu, Thỏa thuận Paris năm 2015 là một minh chứng cho thấy các quốc gia đã ngồi lại với nhau, cùng nhìn nhận vấn đề và cam kết cắt giảm khí thải nhà kính. Hàng trăm tỷ đô-la đang được đầu tư vào năng lượng tái tạo – điện mặt trời, điện gió, năng lượng sóng biển – những nguồn năng lượng sạch mà cách đây vài thập kỷ, người ta còn cho là viển vông. Ở Đan Mạch, những cánh đồng tua-bin gió trải dài tít tắp, quay đều đặn giữa bầu trời xanh, sản xuất đủ điện cho hàng triệu hộ gia đình mà không thải ra một gram carbon dioxide nào. Ở Trung Quốc, người ta trồng cả rừng năng lượng mặt trời trên sa mạc – những tấm pin đen óng xếp dài ngút mắt, biến vùng đất cằn cỗi thành nhà máy điện khổng lồ. Công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon dioxide đang từng bước hoàn thiện, hứa hẹn "hút" ngược khí thải từ bầu trời mà con người đã thải ra suốt hơn một thế kỷ qua. Những con số ấy, những dự án ấy, không phải là ảo tưởng – chúng là bằng chứng sống động cho thấy con người đang tìm đường, đang sửa sai, đang cố gắng.

Không chỉ ở tầm vĩ mô, ngay trong cuộc sống thường ngày, tôi cũng thấy những hành động nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa đang lan tỏa. Bé em gái tôi, mới học lớp 5, mỗi lần đi siêu thị đều nhắc mẹ mang theo túi vải, nhất quyết không lấy túi nilon. Lớp trưởng lớp tôi – một cô bạn tóc ngắn, tính năng nổ – đã phát động phong trào "Mỗi tuần một ngày không rác", cả lớp cùng nhau mang cơm trưa bằng hộp inox, uống nước bằng bình thủy tinh thay vì cốc nhựa dùng một lần. Bà ngoại tôi, tuy chẳng biết gì về "hiệu ứng nhà kính" hay "dấu carbon", nhưng suốt mấy chục năm vẫn giữ thói quen phơi khô mắm, muối dưa, tích trữ thức ăn theo mùa – một cách sống gần gũi với thiên nhiên mà bây giờ người ta gọi mĩ miều là "bền vững". Những hành động ấy, mỗi cái riêng lẻ tưởng chừng nhỏ nhoi như giọt nước, nhưng khi hàng triệu, hàng tỷ giọt nước cùng chảy về một hướng, chúng tạo thành dòng sông, thành thác lũ đủ sức thay đổi dòng chảy của lịch sử.

Tôi cũng muốn nói về chính thế hệ chúng tôi – thế hệ Gen Z, thế hệ được sinh ra trong thời đại internet nhưng cũng lớn lên cùng với khủng hoảng khí hậu. Nhiều người lớn nhìn chúng tôi rồi lắc đầu, cho rằng tuổi trẻ bây giờ chỉ biết cắm mặt vào điện thoại, sống ảo, vô lo. Nhưng họ không thấy rằng đằng sau những chiếc điện thoại ấy, rất nhiều bạn trẻ đang âm thầm hành động. Greta Thunberg – một cô bé người Thụy Điển – năm mười lăm tuổi đã đứng trước trụ sở Quốc hội cầm biển biểu tình vì khí hậu, và tiếng nói của em đã khuấy động hàng triệu thanh niên trên khắp thế giới. Ở Việt Nam, có những nhóm bạn trẻ tình nguyện đi nhặt rác ở biển, trồng rừng ngập mặn ở Cần Giờ, tuyên truyền về biến đổi khí hậu ở các vùng nông thôn. Tôi có một người bạn, nhà ở gần sông Sài Gòn, cuối tuần nào cũng đạp xe đi thu gom chai nhựa bán ve chai, lấy tiền ủng hộ quỹ trồng cây. Bạn ấy bảo với tôi, mắt sáng lên: "Tao không cứu được cả thế giới, nhưng ít nhất tao cứu được cái góc sông nhà tao." Câu nói ấy giản dị mà làm tôi ấm lòng suốt nhiều ngày.

Tuy nhiên, tôi cũng không muốn vẽ ra một bức tranh quá hồng. Sự thật là hành động của chúng ta vẫn chưa đủ, chưa nhanh, chưa mạnh. Khí thải toàn cầu vẫn tăng mỗi năm. Rừng vẫn bị đốt, vẫn bị chặt. Những cam kết quốc gia vẫn thường chỉ nằm trên giấy. Và nhiều người vẫn thờ ơ, vẫn tiêu dùng lãng phí, vẫn nghĩ rằng biến đổi khí hậu là chuyện của ai đó, ở đâu đó, chẳng liên quan gì đến mình. Nhưng "chưa đủ" không có nghĩa là "vô phương". Một bệnh nhân bị ốm nặng, nếu còn thở, còn mạch đập, thì bác sĩ vẫn còn cơ hội cứu chữa. Trái Đất cũng vậy – nó chưa chết, nó vẫn đang quay, vẫn đang cố gượng, và nó đang đợi chúng ta hành động. Điều đáng sợ nhất không phải là quá muộn, mà là chúng ta từ bỏ khi vẫn còn thời gian.

Nghĩ về tương lai, tôi không mơ về một thế giới hoàn hảo, nơi không còn khí thải, không còn ô nhiễm, không còn thiên tai. Tôi thực tế hơn thế. Tôi mơ về một thế giới nơi mỗi người đều ý thức được rằng mình là một phần của Trái Đất – rằng mỗi lần tắt bóng đèn khi ra khỏi phòng, mỗi lần chọn đi xe buýt thay vì xe máy, mỗi lần trồng một cái cây trước nhà, chúng ta đang viết thêm cho mình một cơ hội. Tôi mơ về những đứa trẻ sau này không phải nhảy lò cò trên con đường nóng bỏng như tôi, ngoại vẫn có thể trồng rau trong vườn mà không sợ nắng hạn thiêu cháy, và cái ao trước nhà ngoại lại đầy nước, lại có cá lia thia bơi lội tung tăng.

Trở lại câu hỏi ban đầu: "Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?" – Câu trả lời, trong tôi, là một tiếng "Có" dõng dạc. Có, chúng ta còn cách. Có, chúng ta còn thời gian – dù không nhiều. Có, mỗi người trong chúng ta đều có thể làm điều gì đó. Không phải bằng siêu năng lực, không phải bằng phép màu, mà bằng những lựa chọn nhỏ nhặt hằng ngày, bằng ý thức, bằng tình yêu dành cho mảnh đất mình đang đứng. Trái Đất đã hi sinh cho chúng ta quá nhiều. Đã đến lúc chúng ta học cách hi sinh cho nó, dù chỉ một chút.

Ngoại tôi vẫn hay nói: "Cây còn sống là còn đâm chồi." Trái Đất này, cho dù đang mang trong mình bao vết thương, vẫn chưa ngừng đâm chồi. Vậy thì cớ gì chúng ta – những người được nó nuôi dưỡng – lại ngừng hy vọng?

---

Hết.

Bài mẫu 3 — Kể chuyện bất ngờ

BÀI VĂN MẪU – ĐIỂM 9-10

Đề: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

---

CÂU TRẢ LỜI CỦA MỘT CHIẾC QUẠT CŨ

Mở bài

Mùa hè năm ngoái, thành phố tôi ở ghi nhận nhiệt độ cao kỉ lục — bốn mốt độ rưỡi. Tôi nhớ rất rõ con số ấy, vì nó được in bằng mực đỏ trên biển điện tử đầu ngõ, và mỗi lần đi học về, tôi lại thấy nó nhảy lên thêm một chút, như một lời đe dọa lặng lẽ mà không ai buồn giấu. Bà tôi ngồi trước hiên, phe phẩy chiếc quạt nan đã sứt nan, bảo: "Trời ngày xưa không như thế này." Tôi nghe câu ấy đến lần thứ trăm, lần thứ hai trăm, rồi tự hỏi: liệu có phải Trái Đất đã bước vào một cuộc chạy đua mà con người không còn cách nào để dừng lại?

Thân bài

Thú thật, hồi ấy tôi tin vào điều đó. Tôi tin một cách uể oải, kiểu tin của người đã đọc quá nhiều bản tin thời sự buồn. Mỗi tối, tôi lướt điện thoại và thấy những hình ảnh: sông băng vỡ đổ ở Greenland, cháy rừng nuốt trọn cả thị trấn ở Canada, lũ lụt nhấn chìm đường phố ở một đất nước xa xôi nào đó mà tôi chưa từng nghe tên. Tất cả những hình ảnh ấy xếp chồng lên nhau trong đầu tôi, tạo thành một thứ cảm giác nặng nề — không hẳn là sợ hãi, mà là bất lực. Kiểu như bạn đứng nhìn căn nhà đang cháy và biết rằng xô nước mình đang cầm không đủ để dập tắt ngọn lửa. Tôi bắt đầu nghĩ: có lẽ con người đã thua cuộc rồi. Có lẽ chúng ta đã muộn.

Rồi mùa thu năm đó, trường tôi tổ chức một buổi ngoại khóa ở làng cổ Đường Lâm. Cô giáo chủ nhiệm nói đây là hoạt động "Kết nối cộng đồng xanh," nghe rất kêu nhưng tôi đi với tâm trạng miễn cưỡng, mang theo cả quyển tiểu thuyết để lén đọc nếu thấy chán. Xe bus dừng ở đầu làng, và tôi bước ra dưới nắng chiều vàng nhạt, nhìn những bức tường đá ong đã ngả màu thời gian. Không khí ở đây khác hẳn thành phố — không có mùi khói xe, không có tiếng còi inh ỏi, chỉ có gió lùa qua lũy tre làng và tiếng gà gáy xa xa. Tôi nghĩ bụng: được rồi, ít nhất thì ở đây hít thở cũng dễ chịu hơn.

Cô giáo dẫn chúng tôi đến nhà một cụ ông tên là ông Sáu Bảy, người mà cô giới thiệu là "kĩ sư nông nghiệp đã về hưu, đang canh tác một trang trại nhỏ theo hướng hữu cơ." Căn nhà của ông nằm cuối con ngõ nhỏ, phía sau là một mảnh vườn xanh mướt đến mức tôi phải dụi mắt. Cà chua, cải xanh, rau muống, ớt, mướp — tất cả đều mọc san sát, leo trên những giàn tre được buộc bằng dây chuối khô, tạo thành một mê cung xanh nhỏ bé giữa vùng đồng bằng. Ông Sáu Bảy đón chúng tôi bằng nụ cười rộng như cái miệng bát, da ông đen sạm, tay chai sạn, và ông mặc một chiếc áo bà ba đã giặt đến bạc màu.

Tôi không nhớ mình đã kỳ vọng điều gì ở buổi chiều hôm ấy, nhưng chắc chắn không phải là điều mà ông Sáu Bảy nói khi ngồi xuống bộ bàn ghế gỗ giữa vườn. Ông rót trà, nhìn lũ học sinh chúng tôi — những đứa trẻ đang cắm cúi vào điện thoại, quạt lia lịa — rồi nói bằng giọng miền Bắc pha chất Huế: "Các cháu có biết ở cái xóm này, mỗi năm nhiệt độ giảm đi một chút không?" Cả bọn ngẩng lên. Tôi nhíu mày. Giảm? Trong khi cả thế giới đang nóng lên? Ông cười, nheo mắt: "Nghe vô lý hả? Nhưng mà thật."

Ông kể: mười năm trước, làng ông cũng nóng kinh khủng. Ruộng đồng khô nứt, giếng cạn nước, người dân phải đi mua nước sạch từ thị trấn về. Ông bảo đó là lúc ông "sợ cái Trái Đất này mất rồi." Nhưng rồi thay vì ngồi chờ, ông bắt đầu trồng cây. Chỉ đơn giản là trồng cây. Ông trồng tre, trồng chuối, trồng những loại cây bản địa mà ông học được từ cha ông mình. Ban đầu hàng xóm cười ông, bảo "lão già rảnh rỗi." Nhưng ba năm sau, khu vườn của ông bắt đầu tạo ra một vi khí hậu riêng — mát hơn, ẩm hơn, đất tơi xốp hơn. Ông không dùng phân hóa học, không dùng thuốc trừ sâu. Ông ủ rác thành phân compost, ông bắt nước mưa vào bể chứa, ông để cỏ mọc tự nhiên giữ ẩm cho đất. Rồi ông dạy lại cho hàng xóm, rồi hàng xóm dạy cho hàng xóm của họ, và cứ thế, cả cái xóm nhỏ ấy thay đổi.

Tôi ngồi nghe mà quên cả lật trang sách. Ông Sáu Bảy không dùng từ "biến đổi khí hậu," không nói "phát thải carbon," không trích dẫn bất kì báo cáo khoa học nào. Ông chỉ nói: "Trái Đất nó bệnh, thì mình phải chăm nó. Chứ mình bỏ mặc nó, rồi mình kêu trời, thì có ích gì?" Câu nói ấy, đơn giản thế thôi, mà đọng lại trong đầu tôi suốt cả chuyến về.

Nhưng điều bất ngờ nhất chưa xảy ra ở đây. Trên đường về, xe bus đi ngang qua một khu công nghiệp mới. Qua cửa kính, tôi nhìn thấy những tấm pin mặt trời trải dài mênh mông trên mái nhà xưởng, sáng lóa dưới ánh hoàng hôn. Cô giáo bảo đó là nhà máy sản xuất linh kiện điện tử, và họ đã chuyển hoàn toàn sang năng lượng mặt trời từ năm ngoái. Tôi mở điện thoại tra cứu, và phát hiện ra rằng chi phí lắp đặt pin mặt trời đã giảm gần chín mươi phần trăm trong mười năm qua. Chín mươi phần trăm. Tôi đọc đi đọc lại con số ấy, tim đập nhanh hơn một chút — không phải vì sợ, mà vì một thứ cảm giác lạ lẫm mà mãi sau này tôi mới gọi tên được: đó là hi vọng.

Tối hôm ấy, về nhà, tôi ngồi vào bàn và bắt đầu đọc. Tôi đọc về Đan Mạch — đất nước nhỏ bé đã sản xuất hơn năm mươi phần trăm điện từ gió. Tôi đọc về Costa Rica — quốc gia Trung Mỹ chạy gần như hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo. Tôi đọc về dự án trồng rừng ở Ethiopia, nơi người dân trong một ngày đã trồng được hơn ba trăm năm mươi triệu cây non. Tôi đọc về những thanh niên ở Việt Nam, những người cùng trang lứa với tôi, đã tình nguyện dọn rác ở các con kênh, đã lập nhóm phân loại rác tại nguồn, đã kêu gọi hạn chế sử dụng nhựa một lần. Mỗi thông tin tôi đọc thêm, bức tranh u ám trong đầu tôi lại sáng lên một vệt nhỏ, như thể ai đó đang từ từ kéo rèm cửa sổ để ánh sáng buổi sáng len vào.

Tôi cũng tìm hiểu về công nghệ thu giữ carbon — một loại máy có thể hút CO₂ trực tiếp từ không khí. Tôi đọc về những startup đang nghiên cứu biến khí thải thành nhiên liệu, về những nhà khoa học đang phát triển loại tảo biển có khả năng hấp thụ carbon gấp nhiều lần cây cối. Tôi đọc về hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, về cam kết đưa phát thải ròng về bằng không của hàng trăm quốc gia. Phải, những cam kết ấy chưa đủ, tiến độ còn chậm, và vẫn còn rất nhiều lời hứa suông. Nhưng sự tồn tại của chúng — sự tồn tại của những con người đang cố gắng, đang hành động, đang không chịu ngồi yên — đã thay đổi điều gì đó trong tôi.

Hôm sau, tôi bắt đầu từ những việc nhỏ. Tôi thuyết phục mẹ mua ống hút inox thay vì ống hút nhựa. Tôi mang bình nước khi đi học thay vì mua nước chai. Tôi tắt đèn khi ra khỏi phòng, tắt quạt khi không cần, đi xe đạp đến nhà bạn thay vì xin bố chở bằng ô tô. Những việc ấy có thay đổi được Trái Đất không? Nếu chỉ mình tôi, thì không. Nhưng tôi biết rằng tôi không cô đơn. Có hàng triệu người trên thế giới đang làm những điều tương tự, và khi hàng triệu người cùng hành động, thì phép cộng nhỏ bé ấy sẽ tạo thành một con số đủ lớn để xoay chuyển cục diện.

Kết bài

Trở lại câu hỏi đầu bài: "Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?" Nếu bạn hỏi tôi câu này một năm trước, có lẽ tôi sẽ gật đầu và thở dài. Nhưng bây giờ, sau buổi chiều ở Đường Lâm, sau câu chuyện của ông Sáu Bảy, sau khi nhìn thấy những cánh đồng pin mặt trời lấp lánh dưới hoàng hôn, tôi muốn trả lời khác. Nhân loại vẫn còn cách. Cách đó không nằm ở một phép màu hay một phát minh vĩ đại duy nhất, mà nằm ở hàng triệu hành động nhỏ xíu, giản dị, được lặp lại mỗi ngày bởi hàng triệu con người bình thường — những người chọn không bỏ cuộc. Ông Sáu Bảy đã nói đúng: Trái Đất nó bệnh, thì mình phải chăm nó. Và tôi muốn thêm một điều: chăm từ bây giờ, chăm từ những điều nhỏ nhất, chăm bằng cả sự kiên nhẫn và niềm tin rằng — dù đã muộn, nhưng chưa bao giờ là quá muộn.

---

Bài viết: ~1.200 từ | Viết theo phong cách kể chuyện, có tình huống bất ngờ (gặp ông Sáu Bảy + phát hiện về pin mặt trời + tự thay đổi hành vi)

Bài mẫu 4 — Trữ tình giàu hình ảnh

BÀI VĂN MẪU

Đề bài: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?

---

Mở bài

Hè năm ngoái, khi nhiệt độ ngoài trời chạm ngưỡng bốn mươi hai độ, bà tôi ngồi trước hiên nhà, phe phẩy chiếc quạt mo đã sờn gãy nửa nan, rồi bất giác buông một câu: "Ngày xưa, giữa trưa tháng Sáu mà đi chân trần trên đường làng, đất vẫn mát rượi dưới bàn chân." Tôi nghe mà lòng se lại, bởi tôi sinh ra đã sống trong những mùa hè bỏng rát, chưa từng được biết cái mát rượi ấy. Trái Đất đang nóng lên – đó không phải lời cảnh báo trên ti vi nữa, mà là hơi thở hầm hập phả vào gáy mỗi chúng ta mỗi khi bước ra đường. Nhưng giữa ngổn ngang lo âu ấy, liệu có phải nhân loại đã bất lực, đã buông tay trước nguy cơ ấy? Tôi tin rằng không. Bởi nếu ngọn lửa nào cũng có thể được dập tắt bằng nước, thì cơn sốt nào trên đời cũng có thể được hạ bằng chính đôi tay và khối óc con người.

---

Thân bài

Nhìn thẳng vào sự thật, Trái Đất đang sốt. Không phải sốt nhẹ, sốt qua loa rồi tự khỏi, mà là cơn sốt dai dẳng, âm ỉ, ngày một tăng nhiệt. Băng ở hai cực đang tan như những cục đường thả trong cốc trà nóng – từ từ, lặng lẽ, nhưng không thể vãn hồi. Mực nước biển dâng lên mỗi năm vài milimet, nuốt dần những hòn đảo nhỏ bé giữa Thái Bình Dương. Những đợt nắng nóng châu Âu năm 2023 thiêu cháy cả những khu rừng cổ thụ ở Hy Lạp, biến bầu trời thành một biển khói cam sẫm như hoàng hôn vĩnh viễn. Còn ở Việt Nam, người nông dân miền Trung đứng giữa đồng lúa cháy vàng, ngửa mặt nhìn trời mà không rơi nổi một giọt nước mắt – vì mắt đã khô từ lâu. Những hình ảnh ấy đau đáu, xót xa, và khiến không ít người tự hỏi: Liệu đã quá muộn chưa?

Nhưng xin đừng vội gục ngã trước con số và thống kê. Đằng sau mỗi bản tin thời sự u ám ấy, vẫn le lói những tia sáng mà nếu không nhìn kỹ, ta sẽ bỏ lỡ. Trong một ngôi làng nhỏ ở Rajasthan, Ấn Độ, người dân đã trồng lại cả một cánh rừng trên vùng đất cằn cỗi bằng đôi bàn tay trần và những hạt giống gom góp từng ngày. Cánh rừng ấy giờ đây xanh mướt, là lá phổi cho cả vùng, là nơi trú ẩn cho chim chóc và là niềm kiêu hãnh của những con người chưa bao giờ từ bỏ hi vọng. Ở Costa Rica, quốc gia nhỏ bé ở Trung Mỹ, chính phủ đã cam kết trở thành quốc gia trung hòa carbon đầu tiên trên thế giới, và họ đang làm điều đó – bằng năng lượng tái tạo, bằng trồng rừng, bằng ý chí sắt đá của một dân tộc không chịu khuất phục trước tương lai mù mịt. Thụy Điển có cô bé Greta Thunberg, mười lăm tuổi, đứng trước Liên Hợp Quốc, đôi mắt sắc lạnh và giọng nói rung lên vì phẫn nộ: "Các người làm thế nào mà dám?" – câu hỏi ấy đã đánh thức hàng triệu người trên toàn thế giới. Nhân loại chưa bao giờ bất lực. Nhân loại chỉ đang chậm lại, đang chần chừ, đang ngập ngừng trước ngã rẽ, nhưng chưa bao giờ – chưa bao giờ – dừng hẳn.

Thực ra, câu trả lời cho câu hỏi "Phải chăng nhân loại không còn cách gì?" đã nằm ngay trong những điều giản dị nhất, đời thường nhất. Một cái cây được trồng xuống – đó là cách đối phó. Một bóng đèn LED thay thế cho bóng đèn sợi đốt – đó là cách đối phó. Tấm pin mặt trời lắp trên mái nhà ai đó ở ngoại ô – đó là cách đối phó. Con người đã phát minh ra turbine điện gió cao ngất như những gã khổng lồ trắng đứng giữa cánh đồng, quay đều trong gió, biến sức mạnh thiên nhiên thành dòng điện sạch. Con người đã tạo ra những chiếc ô-tô điện chạy êm ru, không nhả khói, không gầm rú, để mỗi chuyến đi không còn là một nhát cắt vào bầu khí quyển. Con người đã nghĩ ra cách thu giữ carbon từ không khí, lọc sạch nó và chôn sâu dưới lòng đất – một ý tưởng nghe như khoa học viễn tưởng, nhưng đã trở thành hiện thực ở Iceland. Trí tuệ con người, khi được đánh thức bởi nỗi sợ và tình yêu, có thể làm được những điều phi thường mà không một cỗ máy nào có thể đo lường được.

Nhưng công nghệ thôi chưa đủ. Điều lớn lao hơn, sâu xa hơn, nằm ở cách chúng ta nghĩ về mối quan hệ giữa mình và Trái Đất. Bao lâu nay, chúng ta đã sống như thể Trái Đất là một mỏ than không đáy, một bãi rác vô tận, một người mẹ sẽ không bao giờ kiệt sức vì con. Chúng ta đào bới, khai thác, đốt cháy, xả thải, rồi ngoảnh mặt đi như thể đó là việc đương nhiên. Nhưng Trái Đất không phải là của riêng ai, và bầu khí quyển không phải bức tường vô hình mà ta có thể tùy tiện khoét lỗ. Mỗi lần một nhà máy xả khói, mỗi lần một cánh rừng bị đốt để lấy đất trồng cọ, mỗi lần một con sông bị đầu độc bởi hóa chất – là một nhát dao cắt vào cơ thể chung của chúng ta. Vì vậy, đối phó với Trái Đất nóng lên, trước hết là phải thay đổi cách nghĩ. Phải nhận ra rằng ta không tách biệt khỏi thiên nhiên – ta là một phần của nó, và khi nó đau, ta cũng đau. Khi nó sốt, ta cũng sốt – theo đúng nghĩa đen, không ẩn dụ.

Tôi nhớ một buổi chiều, sau cơn mưa rào bất chợt, tôi đi qua công viên nhỏ gần nhà. Mặt đường vẫn bốc hơi, nhưng dưới gốc phượng, một vũng nước nhỏ đọng lại trong vắt, phản chiếu cả bầu trời xanh vừa hé ra sau mây. Một đứa trẻ con chừng bốn tuổi, quần đùi đỏ, chân đất, chạy ào tới, dẫm thẳng vào vũng nước, bắn tung tóe, rồi cười khanh khách. Tiếng cười trong trẻo đến mức tôi phải dừng lại, nhìn nó, và bất giác mỉm cười. Đứa trẻ ấy không biết gì về biến đổi khí hậu, về lượng khí thải CO₂, về nhiệt độ trung bình toàn cầu. Nhưng nó biết yêu cái vũng nước, yêu cơn mưa, yêu cái mát lạnh dưới chân mình. Và có lẽ, tình yêu ấy – thứ tình yêu đơn sơ, nguyên thủy, không toan tính – chính là khởi nguồn cho mọi nỗ lực cứu lấy hành tinh này. Bởi lẽ, ta chỉ bảo vệ những gì ta yêu, và ta chỉ yêu những gì ta thấy gần gũi, thân thuộc.

Tôi cũng từng nghe một nhà khoa học nói: "Chúng ta không cứu Trái Đất cho chúng ta – Trái Đất sẽ tự chữa lành sau khi con người biến mất. Chúng ta cứu chính mình." Câu nói ấy khắc nghiệt nhưng trung thực. Trái Đất đã bốn tỷ năm tuổi, đã từng hứng chịu thiên thạch, núi lửa phun trào, kỷ băng hà, và nó vẫn xoay xở để hồi sinh. Còn con người mới chỉ xuất hiện vài trăm nghìn năm, và chúng ta đang tự đào mồ chôn mình bằng chính sự tham lam và chủ quan của mình. Nhưng – và đây là chữ "nhưng" quan trọng nhất – con người cũng là loài duy nhất trên hành tinh này có khả năng nhận thức được sai lầm và sửa chữa nó. Con kiến không biết nó đang bò về đâu, con cá không biết nước đang ô nhiễm, nhưng con người biết. Và khi đã biết, thì việc quay đầu chưa bao giờ là quá muộn.

---

Kết bài

Vậy nên, trả lời cho câu hỏi "Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?" – câu trả lời là: Không, nhân loại vẫn còn cách, và còn rất nhiều cách. Nhưng những cách ấy chỉ có ý nghĩa khi mỗi người trong chúng ta – không phải ai xa xôi, không phải chính phủ hay tổ chức quốc tế nào – mà chính mỗi chúng ta, từ hôm nay, từ bây giờ, bắt đầu hành động. Trồng một cái cây. Tắt đèn khi ra khỏi phòng. Hạn chế túi nylon. Nói không với rác thải nhựa. Đạp xe thay vì đi xe máy quãng ngắn. Những việc ấy nghe nhỏ bé, tầm thường, nhưng nếu bảy tỷ người cùng làm, thì mỗi việc nhỏ sẽ trở thành một đại dương. Tôi tin vào điều đó, như tin rằng sau đêm dài nhất vẫn có bình minh, và sau mùa đông khắc nghiệt nhất vẫn có ngày xuân trở lại. Trái Đất đang sốt, nhưng chưa hôn mê. Và liều thuốc tốt nhất cho cơn sốt ấy, chính là trái tim biết yêu thương và đôi tay biết hành động của mỗi con người.

---

Bài viết: ~1.300 từ