Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 79

Phần 1: Bài tập về đoạn văn (trang 77)

Câu a

Đề bài: Chỉ ra các câu đơn và câu ghép trong đoạn văn.

Cách giải

Đoạn văn trích từ văn bản "Biến đổi khí hậu – mối đe dọa sự tồn vong của hành tinh chúng ta" của A. Gu-tê-rét.

Để phân biệt câu đơn và câu ghép, ta cần nhớ:

• Câu đơn: Chỉ có một cụm chủ - vị làm nòng cốt
• Câu ghép: Có hai hoặc nhiều cụm chủ - vị không bao chứa nhau

Phân tích từng câu:

Câu 1: "Năm nay, lần đầu tiên, lớp băng dày quanh năm ở bắc Grin-lan bắt đầu tan vỡ."

• Chủ ngữ: lớp băng dày quanh năm ở bắc Grin-lan
• Vị ngữ: bắt đầu tan vỡ
• → Câu đơn

Câu 2: "Sự nóng lên đột ngột này ở Bắc Cực tác động đến mô hình khí hậu của phần bắc bán cầu."

• Chủ ngữ: Sự nóng lên đột ngột này ở Bắc Cực
• Vị ngữ: tác động đến mô hình khí hậu của phần bắc bán cầu
• → Câu đơn

Câu 3: "Nạn cháy rừng kéo dài hơn và lan đi xa hơn."

• Chủ ngữ: Nạn cháy rừng
• Vị ngữ: kéo dài hơn và lan đi xa hơn
• → Câu đơn

Câu 4: "Một số đám cháy lớn đến mức chúng thổi muội và tro khắp thế giới, nhuộm đen các khối băng trôi và các chỏm băng, khiến cho chúng tan chảy càng nhanh hơn."

• Cụm C-V 1: Một số đám cháy (C) - lớn đến mức... (V)
• Cụm C-V 2: chúng (C) - thổi muội và tro khắp thế giới, nhuộm đen... (V)
• → Câu ghép (có hai cụm C-V, vế sau giải thích cho vế trước)

Đáp án: - Câu đơn: Câu 1, câu 2, câu 3 - Câu ghép: Câu 4

---

Câu b

Đề bài: So sánh khả năng biểu đạt nội dung của các câu ghép và các câu đơn trong đoạn văn trên.

Cách giải

So sánh khả năng biểu đạt:

Phân tích cụ thể trong đoạn văn:

• Các câu đơn (câu 1, 2, 3): Trình bày từng hiện tượng riêng lẻ một cách rõ ràng, dễ hiểu:
• Câu 1: Hiện tượng băng tan ở Grin-lan
• Câu 2: Tác động của sự nóng lên đến khí hậu
• Câu 3: Nạn cháy rừng lan rộng

• Câu ghép (câu 4): Thể hiện mối quan hệ nguyên nhân - kết quả giữa các sự việc:
• Vế 1: Đám cháy lớn (nguyên nhân)
• Vế 2: Thổi muội tro, nhuộm đen băng, khiến băng tan nhanh (kết quả)

Đáp án: Câu đơn có khả năng diễn đạt thông tin ngắn gọn, rõ ràng, giúp người đọc dễ nắm bắt từng ý riêng biệt. Câu ghép có khả năng diễn đạt những nội dung phức tạp hơn, thể hiện được mối quan hệ logic (nguyên nhân - kết quả, điều kiện, tương phản...) giữa các sự việc trong cùng một câu, giúp lập luận chặt chẽ và thuyết phục hơn.

💡 Mẹo nhớ: "Câu đơn - một ý, câu ghép - nhiều ý liên kết"

---

Phần 2: Văn bản 3 - Bài ca chúc Tết thanh niên (Phan Bội Châu)

Trang 77-78 trình bày văn bản thơ và phần giới thiệu tác giả. Các câu hỏi nằm ở mục "Trả lời câu hỏi" trang 78.

---

TRẢ LỜI CÂU HỎI (trang 78)

Câu 1

Đề bài: Cho biết bài thơ được viết trong hoàn cảnh nào của đất nước và tình cảnh nào của tác giả. Dựa vào đâu em biết được những điều đó?

Cách giải

Hoàn cảnh đất nước:

• Đất nước đang bị thực dân Pháp đô hộ
• Nhân dân sống trong cảnh nô lệ, mất tự do
• Các phong trào yêu nước đang diễn ra

Tình cảnh của tác giả:

• Phan Bội Châu đang bị giam lỏng ở Huế (từ năm 1925)
• Ông đã hoạt động cách mạng ở nước ngoài hơn 20 năm
• Dù bị giam cầm, ông vẫn giữ tinh thần yêu nước

Căn cứ từ văn bản:

• "Hai mươi năm lẻ đã từng chua với xót" → Cho biết thời gian hoạt động cách mạng của tác giả
• "Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng" → Tâm trạng đau buồn vì chưa cứu được nước
• "Xúm vai vào xốc vác cựu giang sơn" → Đất nước đang cần được giải phóng
• "Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ" → Nhân dân đang sống kiếp nô lệ

Đáp án: Bài thơ được viết trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, nhân dân sống trong cảnh nô lệ. Tác giả Phan Bội Châu lúc này đang bị giam lỏng ở Huế sau hơn 20 năm bôn ba hoạt động cách mạng ở nước ngoài. Em biết được điều này qua các chi tiết trong bài thơ như: "Hai mươi năm lẻ đã từng chua với xót", "Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ", và phần chú thích cuối bài cho biết bài thơ được viết ngày 29/01/1927 khi học sinh đến chúc Tết ông.

---

Câu 2

Đề bài: Nêu bố cục của bài thơ. Mạch cảm xúc của bài thơ được thể hiện như thế nào qua bố cục?

Cách giải

Bố cục bài thơ gồm 3 phần:

Phần 1 (từ đầu đến "tủi cùng trăng"): Tiếng gọi thức tỉnh và nỗi niềm của tác giả

• Lời kêu gọi thức dậy đón xuân
• Bày tỏ nỗi buồn, sự day dứt của người chưa cứu được nước

Phần 2 (từ "Trời đất may còn..." đến "...trụ cho gan"): Lời nhắn nhủ, kêu gọi thanh niên

• Niềm hy vọng vào thế hệ trẻ
• Kêu gọi thanh niên đứng lên gánh vác việc nước

Phần 3 (phần còn lại): Lời khuyên và định hướng hành động

• Khuyên thanh niên tu dưỡng, rèn luyện
• Kêu gọi đoàn kết, đổi mới

Mạch cảm xúc:

• Đi từ nỗi buồn, day dứt của bản thân → niềm hy vọng vào thế hệ trẻ → lời kêu gọi hành động mạnh mẽ
• Cảm xúc đi từ trầm lắng đến sôi nổi, từ cá nhân đến cộng đồng

Đáp án: Bố cục 3 phần: - Phần 1: Tiếng gọi thức tỉnh và nỗi niềm tác giả - Phần 2: Lời nhắn nhủ, kêu gọi thanh niên - Phần 3: Lời khuyên và định hướng hành động Mạch cảm xúc đi từ nỗi buồn day dứt của người chưa cứu được nước, chuyển sang niềm hy vọng vào thế hệ trẻ, và kết thúc bằng lời kêu gọi hành động mạnh mẽ, sôi nổi.

---

Câu 3

Đề bài: Phân tích tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ và nêu những đặc điểm của lời thơ biểu đạt tâm trạng đó.

Cách giải

Tâm trạng của tác giả:

1. Nỗi buồn, day dứt:

• "Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng" → Cảm giác hổ thẹn vì chưa làm tròn trách nhiệm với đất nước
• "Hai mươi năm lẻ đã từng chua với xót" → Đau xót vì bao năm bôn ba mà chưa thành công

2. Niềm hy vọng, tin tưởng:

• "Trời đất may còn thân sống sót" → Còn sống là còn hy vọng
• "Tháng ngày khuây khoả lũ đầu xanh" → Tin tưởng vào thế hệ trẻ

3. Nhiệt huyết cách mạng:

• "Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội" → Nhìn thấy cơ hội mới
• "Xúm vai vào xốc vác cựu giang sơn" → Quyết tâm cứu nước

Đặc điểm lời thơ:

• Giọng điệu: Khi trầm lắng (phần đầu), khi sôi nổi, thúc giục (phần sau)
• Ngôn ngữ: Giản dị, gần gũi nhưng giàu hình ảnh
• Biện pháp tu từ:
• Điệp ngữ: "Dậy! Dậy! Dậy!" → Nhấn mạnh lời kêu gọi
• Liệt kê: "Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng" → Diễn tả nỗi buồn lan tỏa
• Câu cảm thán, câu hỏi tu từ → Tăng tính biểu cảm

Đáp án: Tâm trạng tác giả là sự đan xen giữa nỗi buồn day dứt vì chưa cứu được nước, niềm hy vọng vào thế hệ trẻ, và nhiệt huyết cách mạng sục sôi. Đặc điểm lời thơ: Giọng điệu biến đổi linh hoạt từ trầm lắng đến sôi nổi; ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh; sử dụng nhiều biện pháp tu từ như điệp ngữ, liệt kê, câu cảm thán để tăng sức biểu cảm.

---

Câu 4

Đề bài: Bài thơ đã thể hiện kì vọng gì của tác giả đối với thế hệ trẻ lúc bấy giờ?

Cách giải

Những kì vọng của tác giả đối với thế hệ trẻ:

1. Thức tỉnh, nhận ra thời cuộc:

• "Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội" → Mong thanh niên nhận ra cơ hội mới của đất nước

2. Đoàn kết, gánh vác việc nước:

• "Xúm vai vào xốc vác cựu giang sơn" → Cùng nhau gánh vác trách nhiệm cứu nước
• "Dậy thành bại quyết ghe phen liên hiệp lại" → Đoàn kết để tạo nên sức mạnh

3. Rèn luyện ý chí, phẩm chất:

• "Đi cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan" → Vững vàng, kiên định
• "Xếp bút nghiên mà tu dưỡng lấy tinh thần" → Tu dưỡng đạo đức, tinh thần
• "Đừng ham chơi, đừng ham mặc, đừng ham ăn" → Sống giản dị, không sa vào hưởng thụ

4. Dũng cảm đấu tranh:

• "Dựng gan óc lên đánh tan sắt lửa" → Can đảm đối mặt với khó khăn
• "Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ" → Quyết tâm giành độc lập

5. Đổi mới, tiến bộ:

• "Chữ rằng: nhật nhật tân, hựu nhật tân" → Mỗi ngày một mới, không ngừng tiến bộ

Đáp án: Tác giả kì vọng thế hệ trẻ sẽ: thức tỉnh nhận ra thời cuộc; đoàn kết gánh vác việc nước; rèn luyện ý chí vững vàng, sống giản dị; dũng cảm đấu tranh giành độc lập; và không ngừng đổi mới, tiến bộ mỗi ngày.

---

Câu 5

Đề bài: Đặt trong bối cảnh cuộc sống hôm nay, lời kêu gọi tuổi trẻ thể hiện trong bài thơ có ý nghĩa như thế nào?

Cách giải

Ý nghĩa của lời kêu gọi trong bối cảnh hiện nay:

1. Về tinh thần yêu nước:

• Dù đất nước đã độc lập, tinh thần yêu nước vẫn cần thiết
• Thể hiện qua việc học tập, lao động, xây dựng đất nước giàu mạnh

2. Về ý thức trách nhiệm:

• Thanh niên ngày nay vẫn cần ý thức trách nhiệm với cộng đồng, xã hội
• Gánh vác công việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

3. Về tinh thần tự rèn luyện:

• Lời khuyên "đừng ham chơi, đừng ham mặc, đừng ham ăn" vẫn có giá trị
• Khuyến khích lối sống giản dị, tập trung vào học tập và phát triển bản thân

4. Về tinh thần đoàn kết:

• "Liên hiệp lại" - đoàn kết vẫn là sức mạnh trong mọi thời đại
• Cùng nhau vượt qua khó khăn, thách thức

5. Về tinh thần đổi mới:

• "Nhật nhật tân, hựu nhật tân" - mỗi ngày một mới
• Phù hợp với yêu cầu sáng tạo, đổi mới trong thời đại công nghệ

Đáp án: Trong bối cảnh cuộc sống hôm nay, lời kêu gọi tuổi trẻ trong bài thơ vẫn mang ý nghĩa sâu sắc: - Nhắc nhở thanh niên về tinh thần yêu nước, thể hiện qua học tập và cống hiến - Khuyến khích ý thức trách nhiệm với cộng đồng, xã hội - Đề cao việc tự rèn luyện, sống giản dị, không chạy theo vật chất - Nhấn mạnh sức mạnh của đoàn kết trong mọi hoàn cảnh - Khích lệ tinh thần đổi mới, sáng tạo - điều rất cần thiết trong thời đại công nghệ số Những giá trị này vượt qua thời gian, vẫn là kim chỉ nam cho thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay.

---

🎯 Ghi nhớ: - Phan Bội Châu (1867-1940) là nhà cách mạng, nhà văn lớn của dân tộc - Bài ca chúc Tết thanh niên thể hiện tinh thần yêu nước và kì vọng vào thế hệ trẻ - Bài thơ có giá trị giáo dục sâu sắc, vượt thời gian - Mạch cảm xúc: Buồn day dứt → Hy vọng → Kêu gọi hành động