Giải Ngữ Văn 9 - Tập 2 trang 87
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 87–88
Một lưu ý nhỏ trước khi bắt đầu: số trang in trên hai ảnh là 85 và 86 (chứ không phải 87 – 88). Mình sẽ giải theo đúng nội dung ảnh nhé.
Đây là phần cuối của bài học về kiểu văn bản nghị luận xã hội, gồm hướng dẫn nói và nghe, phần Củng cố – mở rộng và mở đầu phần Thực hành đọc.
Tóm tắt lý thuyết
Trang sách hướng dẫn hoạt động nói – nghe (Trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự) qua ba bước:
Trình bày bài nói – nhiệm vụ của hai vai:
| Người nói | Người nghe |
|---|---|
| Mở đầu: giới thiệu sự việc, tạo sự lôi cuốn (thuật lại mẩu tin, kể câu chuyện, dùng tranh ảnh, đoạn phim ngắn liên quan). | Theo dõi để nắm nội dung và cách trình bày; nhận biết mức độ tin cậy của thông tin, tính thuyết phục của ý kiến; chỉ ra hạn chế (lập luận thiếu lô-gíc, bằng chứng chưa đủ hoặc không liên quan). |
| Triển khai: diễn giải làm rõ bản chất sự việc, đưa lí lẽ + bằng chứng thực tế để thuyết phục người nghe. | Có thể yêu cầu người nói cung cấp thêm thông tin, giải thích chỗ chưa rõ; trao đổi lại những chỗ chưa tán thành. |
| Kết thúc: khái quát ý nghĩa sự việc, nêu phương án giải quyết, liên hệ trách nhiệm mỗi người. |
Lưu ý: kết hợp lời nói với cử chỉ, nét mặt, ánh mắt; tăng cường dùng phương tiện hỗ trợ (tranh ảnh, đoạn phim).
Sau khi nói: trao đổi, đánh giá xoay quanh tính thời sự, sự rõ ràng của ý kiến, lí lẽ – bằng chứng, cách dùng phương tiện phi ngôn ngữ và thái độ của người nghe.
Bài 1 (Củng cố, mở rộng)
Đề bài: Kẻ bảng vào vở để hệ thống hoá kiến thức về hai văn bản nghị luận Đấu tranh cho một thế giới hoà bình và Biến đổi khí hậu – mối đe doạ sự tồn vong của hành tinh chúng ta, gồm các cột: vấn đề được bàn luận, các luận điểm chính, lí lẽ, bằng chứng.
Gợi ý bảng hệ thống hoá:
| Tiêu chí | Đấu tranh cho một thế giới hoà bình (G. G. Mác-két) | Biến đổi khí hậu – mối đe doạ sự tồn vong của hành tinh chúng ta (An-tô-ni-ô Gु-tê-rét) |
|---|---|---|
| Vấn đề bàn luận | Nguy cơ chiến tranh hạt nhân đe doạ sự sống và nhiệm vụ đấu tranh ngăn chặn để bảo vệ hoà bình. | Biến đổi khí hậu đang đe doạ trực tiếp sự tồn vong của Trái Đất và lời kêu gọi hành động khẩn cấp. |
| Luận điểm chính | 1) Chiến tranh hạt nhân là hiểm hoạ khủng khiếp đang đe doạ toàn nhân loại. 2) Cuộc chạy đua vũ trang cực kì tốn kém, vô lí. 3) Chiến tranh hạt nhân đi ngược lại lí trí con người và tự nhiên. 4) Cần đấu tranh ngăn chặn để bảo vệ hoà bình. | 1) Khí hậu đang biến đổi với tốc độ báo động. 2) Hậu quả nghiêm trọng, nhiều mặt với con người và Trái Đất. 3) Nguyên nhân chủ yếu do con người. 4) Cần hành động ngay, cụ thể, có trách nhiệm. |
| Lí lẽ | Vũ khí hạt nhân đủ tiêu diệt nhiều lần sự sống; chi phí chạy đua vũ trang có thể dùng cải thiện đời sống nhân loại; chiến tranh hạt nhân phản tiến hoá. | Số liệu khoa học cho thấy nhiệt độ, mực nước biển tăng; con người là tác nhân nên cũng là lực lượng giải quyết. |
| Bằng chứng | So sánh số đầu đạn hạt nhân với sức huỷ diệt; dẫn chi phí y tế, giáo dục, lương thực có thể đánh đổi. | Dẫn các hiện tượng thời tiết cực đoan, số liệu về nhiệt độ và phát thải, các hậu quả thực tế. |
Lưu ý: phần bằng chứng cụ thể em nên đối chiếu lại văn bản trong sách để ghi chính xác số liệu.
Bài 2 (Củng cố, mở rộng)
Đề bài: Trình bày ý kiến của em về đề tài "Chỉ có con người mới cứu được Trái Đất". Hãy lập dàn ý, viết phần Mở bài và đoạn đầu của Thân bài.
Dàn ý gợi ý:
- Mở bài: nêu vấn đề Trái Đất đang bị đe doạ và khẳng định con người chính là chủ thể quyết định.
- Thân bài:
- Con người là nguyên nhân chính gây ra các vấn đề môi trường (ô nhiễm, biến đổi khí hậu, mất rừng).
- Vì là tác nhân nên con người cũng là lực lượng duy nhất đủ khả năng khắc phục.
- Các hành động cụ thể: giảm phát thải, bảo vệ rừng, dùng năng lượng sạch, nâng cao ý thức cộng đồng.
- Phản đề: trông chờ vào tự nhiên hay công nghệ mà thiếu hành động của con người thì không thể cứu Trái Đất.
- Kết bài: khẳng định trách nhiệm và kêu gọi hành động.
Mở bài tham khảo:
Trái Đất – ngôi nhà chung của muôn loài – đang oằn mình trước những vết thương do chính con người gây ra: băng tan, nước biển dâng, thiên tai dồn dập. Trong cơn nguy biến ấy, không một phép màu nào tự đến. Chỉ có con người, bằng chính bàn tay và ý thức của mình, mới có thể cứu lấy hành tinh này.
Đoạn đầu Thân bài tham khảo:
Trước hết, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng con người chính là nguyên nhân lớn nhất đẩy Trái Đất đến bờ vực. Nhà máy xả khói, rừng bị tàn phá, rác thải nhựa tràn ngập đại dương – tất cả đều bắt nguồn từ hoạt động của con người. Khi đã là người gây ra vấn đề, thì cũng chỉ con người mới có đủ hiểu biết và sức mạnh để hoá giải nó.
Bài 3 (Củng cố, mở rộng)
Đề bài: Dựa vào dàn ý của bài viết ở câu 2 để lập dàn ý cho bài thuyết trình; dựa vào dàn ý đó để tập trình bày bài nói.
Hướng dẫn:
- Chuyển dàn ý bài viết thành dàn ý bài nói theo ba phần (Mở đầu – Triển khai – Kết thúc) như bảng lý thuyết phía trên.
- Mở đầu: có thể bắt đầu bằng một hình ảnh hoặc mẩu tin về thiên tai để gây chú ý, rồi nêu vấn đề.
- Triển khai: trình bày từng luận điểm, mỗi luận điểm kèm lí lẽ và một bằng chứng cụ thể, ngắn gọn dễ nghe.
- Kết thúc: khẳng định lại trách nhiệm và kêu gọi hành động.
- Khi tập nói: nói rõ ràng, kết hợp ánh mắt, cử chỉ; có thể dùng tranh ảnh, đoạn phim ngắn hỗ trợ; chú ý tương tác với người nghe.
Đây là bài thực hành, em cần tự tập nói thành tiếng để rèn kĩ năng.
Bài 4 (Củng cố, mở rộng)
Đề bài: Tìm đọc hai văn bản nghị luận xã hội, ghi vắn tắt vào vở: luận đề nghị luận, các luận điểm chính, cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng, mối liên hệ giữa vấn đề nghị luận với đời sống.
Hướng dẫn:
- Chọn văn bản từ báo, sách, tạp chí uy tín (ví dụ bài bàn về bảo vệ môi trường, văn hoá đọc, sống tử tế...).
- Với mỗi văn bản, ghi theo bốn mục đề bài yêu cầu.
- Đây là bài tập mở, kết quả tuỳ văn bản em chọn, không có đáp án cố định.
Thực hành đọc: Chuẩn bị hành trang (Vũ Khoan)
Trang 86 mở đầu phần Thực hành đọc với văn bản Chuẩn bị hành trang của Vũ Khoan. Phần này không có câu hỏi giải bài, chỉ nêu định hướng khi đọc:
- Xác định luận đề và các luận điểm triển khai từ luận đề.
- Cách dùng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm.
- Thái độ của người viết đối với vấn đề bàn luận.
- Thông điệp rút ra được từ văn bản.
Vài thông tin để em đọc tốt hơn:
- Tác giả: Vũ Khoan (1937 – 2023), quê Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), nhà hoạt động chính trị, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Thương mại và Phó Thủ tướng Chính phủ.
- Luận đề bước đầu: trong hành trang bước vào thế kỉ mới, sự chuẩn bị bản thân con người là quan trọng nhất, vì con người là động lực phát triển của lịch sử và vai trò ấy càng nổi trội trong nền kinh tế tri thức.
- Kinh tế tri thức: nền kinh tế chủ yếu dựa vào tri thức, trên cơ sở thành tựu khoa học – công nghệ, sản phẩm tạo ra tiêu tốn ít tài nguyên và sức lao động.
Khi đọc tiếp văn bản, em chú ý cách tác giả vừa khẳng định điểm mạnh, vừa thẳng thắn chỉ ra điểm yếu của con người Việt Nam để rút ra thông điệp về việc tự hoàn thiện bản thân.
Mình đã giải hết phần bài tập có trong hai trang ảnh (Bài 1 – 4 phần Củng cố, mở rộng) và tóm tắt định hướng phần Thực hành đọc. Nếu em muốn mình viết hoàn chỉnh bài văn cho Bài 2 hoặc soạn kĩ văn bản Chuẩn bị hành trang, cứ nói nhé.