Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 55
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 55–56
PHẦN I: SAU KHI ĐỌC - TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1
Đề bài: Theo thông tin trong văn bản, thơ song thất lục bát ra đời khi nào?
Cách giải
Bước 1: Đọc kỹ đoạn văn bản giới thiệu về thơ song thất lục bát
Bước 2: Tìm thông tin về thời gian ra đời
Đáp án: Theo văn bản, thơ song thất lục bát ra đời vào thế kỉ XVIII (thế kỉ 18). Đây là thời kỳ văn học dân gian phát triển mạnh mẽ, thể thơ này được sáng tạo để phù hợp với nhu cầu diễn xướng và gần gũi với đời sống nhân dân.
Câu 2
Đề bài: Đặc điểm hình thức nào giúp thơ song thất lục bát giàu nhạc tính?
Cách giải
Bước 1: Phân tích cấu trúc thể thơ song thất lục bát
Bước 2: Xác định yếu tố tạo nhạc tính
Đáp án: Các đặc điểm hình thức tạo nhạc tính cho thơ song thất lục bát: - Sự kết hợp giữa câu 7 chữ và câu 6-8 chữ: Tạo nhịp điệu đa dạng, không đều đặn như lục bát thuần túy - Vần điệu linh hoạt: Vần chéo giữa các câu tạo sự liên kết mượt mà - Nhịp thơ thay đổi: Câu 7 chữ có nhịp 4/3, câu 6-8 chữ có nhịp 4/2 hoặc 4/4, tạo sự sinh động - Dễ ngâm nga, hát ru: Phù hợp với truyền thống ca dao, dân ca Việt Nam
💡 Mẹo nhớ: Song thất lục bát = Bảy + Sáu tám luân phiên → Nhịp đa dạng → Dễ hát, dễ nghe!
Câu 3
Đề bài: Văn bản đề cập những điểm tương đồng và khác biệt nào giữa thơ song thất lục bát và thơ lục bát?
Cách giải
Bước 1: Liệt kê điểm giống nhau
Bước 2: Liệt kê điểm khác biệt
Đáp án: Điểm tương đồng: - Đều là thể thơ truyền thống Việt Nam - Đều có câu 6-8 chữ (câu chẵn trong lục bát, câu thứ hai trong song thất lục bát) - Đều có vần điệu, dễ ngâm nga - Đều gắn liền với văn học dân gian Điểm khác biệt: - Cấu trúc: Lục bát là 6-8 chữ luân phiên đều đặn; song thất lục bát là 7 chữ xen kẽ 6-8 chữ - Nhịp điệu: Song thất lục bát đa dạng hơn nhờ câu 7 chữ - Nhạc tính: Song thất lục bát giàu biến hóa hơn, phù hợp với nhiều thể loại ca hát - Thời gian ra đời: Lục bát xuất hiện sớm hơn song thất lục bát
Câu 4
Đề bài: Theo văn bản, vì sao thể thơ song thất lục bát vẫn được sử dụng để sáng tác trong thời kì hiện đại?
Cách giải
Bước 1: Tìm lý do trong văn bản
Bước 2: Phân tích giá trị của thể thơ này
Đáp án: Thơ song thất lục bát vẫn được sử dụng trong thời hiện đại vì: - Giàu nhạc tính, dễ nghe, dễ nhớ: Phù hợp với nhu cầu thưởng thức văn học đại chúng - Linh hoạt trong diễn đạt: Có thể biểu đạt nhiều cảm xúc, tình huống khác nhau - Mang bản sắc dân tộc: Gắn với truyền thống văn hóa Việt Nam, giữ gìn di sản - Dễ sáng tác và truyền bá: Không quá khắt khe về luật thơ như thơ Đường - Phù hợp với ca nhạc hiện đại: Nhiều bài hát, vè dân gian vẫn dùng thể thơ này
💡 Mẹo nhớ: Thơ song thất lục bát = Truyền thống + Linh hoạt + Dễ nghe → Sống mãi với thời gian!
Câu 5
Đề bài: Trình bày suy nghĩ của em về nhận định của tác giả đối với thể thơ song thất lục bát: "Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể giữ gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình".
Cách 1 — Phân tích theo cấu trúc bài văn nghị luận
Bước 1: Giải thích nhận định
Nhận định này khẳng định thơ song thất lục bát là sản phẩm văn hóa độc đáo, mang đậm dấu ấn tâm hồn dân tộc Việt Nam.
Bước 2: Đưa ra quan điểm cá nhân
Em hoàn toàn đồng ý với nhận định này.
Bước 3: Lập luận chứng minh
- Về hình thức: Thể thơ này kết hợp hài hòa giữa câu 7 chữ và câu 6-8 chữ, tạo nhịp điệu vừa đa dạng vừa gần gũi, dễ nghe. Điều này phản ánh tính cách người Việt: vừa linh hoạt, vừa giản dị.
- Về nội dung: Thơ song thất lục bát thường diễn tả những tình cảm sâu sắc: tình yêu quê hương, nỗi nhớ nhung, niềm vui buồn trong cuộc sống. Ví dụ như bài thơ "Trưa vắng" trong văn bản đã thể hiện nỗi cô đơn, hoài niệm tuổi thơ một cách chân thực.
- Về giá trị: Thể thơ này không chỉ là công cụ sáng tác mà còn là cách người Việt lưu giữ ký ức, truyền tải cảm xúc qua các thế hệ. Nhiều ca dao, vè dân gian dùng thể thơ này đã trở thành di sản văn hóa quý giá.
Bước 4: Kết luận
Đáp án: Thơ song thất lục bát thực sự là "tâm hồn sâu lắng" của người Việt được đúc kết thành lời ca. Thể thơ này vừa mang tính dân tộc đậm đà, vừa có sức sống lâu bền, xứng đáng được trân trọng và phát huy trong văn học hiện đại.
Cách 2 — Trình bày theo lối cảm nhận cá nhân
Bước 1: Nêu cảm nhận ban đầu
Khi đọc nhận định này, em cảm nhận được tình yêu sâu sắc của tác giả dành cho thể thơ truyền thống.
Bước 2: Liên hệ thực tế
Em từng nghe ông bà hát ru, kể chuyện bằng thơ lục bát, song thất lục bát. Những câu thơ ấy tuy giản dị nhưng chứa đựng biết bao tâm tư, tình cảm. Ví dụ:
*"Hồn tôi đây: cần trường nho nhỏ,
Nước với xanh, bờ cỏ tươi non..."*
Chỉ vài câu thơ mà đã vẽ nên bức tranh quê hương bình dị, đẹp đẽ.
Bước 3: Khẳng định giá trị
Đáp án: Em đồng ý rằng thơ song thất lục bát là "tâm hồn sâu lắng" của dân tộc. Thể thơ này không chỉ là nghệ thuật mà còn là cách người Việt sống, yêu thương và ghi nhớ. Dù thời đại có thay đổi, thơ song thất lục bát vẫn mãi là báu vật văn hóa cần được giữ gìn.
PHẦN II: VIẾT
Phần hướng dẫn viết bài văn nghị luận phân tích tác phẩm thơ song thất lục bát
Trang 56 cung cấp:
- Yêu cầu bài viết:
- Giới thiệu tác phẩm (tên, tác giả, nhận định chung)
- Làm rõ nội dung chủ đề
- Phân tích đặc sắc nghệ thuật (hình thức, ngôn ngữ)
- Triển khai luận điểm chặt chẽ, dùng lí lẽ và bằng chứng
- Khẳng định ý nghĩa, giá trị
- Bài thơ tham khảo: "Trưa vắng" của Trúa Vắng (tác giả không rõ tên thật)
🎯 Ghi nhớ: - Thơ song thất lục bát = 7 chữ + 6-8 chữ luân phiên - Đặc trưng: Nhạc tính cao, linh hoạt, gần gũi - Khi viết bài phân tích: Giới thiệu → Nội dung → Nghệ thuật → Giá trị - Luôn dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm để chứng minh luận điểm
Lưu ý: Trang 55-56 chủ yếu là phần lý thuyết và câu hỏi hướng dẫn, không có bài tập viết cụ thể yêu cầu học sinh hoàn thành ngay. Phần "Viết" chỉ là phần giới thiệu phương pháp viết bài văn nghị luận phân tích tác phẩm thơ song thất lục bát, kèm bài thơ mẫu "Trưa vắng" để học sinh tham khảo.