Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 71
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 71–72
Lưu ý nhỏ trước khi bắt đầu: ảnh em gửi thực tế là hai trang đánh số 69 và 70 trong sách (góc trang ghi rõ 69, 70). Cô vẫn giữ tiêu đề theo yêu cầu, nhưng em kiểm tra lại số trang nhé. Nội dung hai trang này thuộc văn bản "Kim – Kiều gặp gỡ" (trích Truyện Kiều – Nguyễn Du), gồm phần cuối đoạn thơ, mục SAU KHI ĐỌC giới thiệu tác giả – tác phẩm, và phần TRẢ LỜI CÂU HỎI.
Tóm tắt phần lý thuyết (SAU KHI ĐỌC)
Tác giả Nguyễn Du (1765 – 1820):
- Quê ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, trấn Nghệ An (nay thuộc Hà Tĩnh).
- Sống trong thời đại đầy biến động, trải nhiều thăng trầm; là người có tri thức uyên bác, vốn sống phong phú và một trái tim nặng tình thương đời.
- Sự nghiệp: 3 tập thơ chữ Hán (Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục) và nhiều tác phẩm chữ Nôm (tiêu biểu là Truyện Kiều). Được suy tôn là đại thi hào dân tộc; năm 2013 được UNESCO vinh danh.
Tác phẩm Truyện Kiều:
- Kiệt tác của Nguyễn Du, dựa trên cốt truyện Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc) nhưng sáng tạo bằng ngôn ngữ, thể loại dân tộc.
- Hai giá trị lớn: giá trị nhân đạo (xót thương số phận, đề cao vẻ đẹp – quyền sống – khát vọng con người) và giá trị hiện thực (tố cáo xã hội đồng tiền và cái ác).
- Thành công nghệ thuật: xây dựng nhân vật, kể chuyện, ngôn ngữ, thể thơ lục bát; nội tâm nhân vật được thể hiện qua đối thoại, độc thoại và bút pháp tả cảnh ngụ tình.
Bài 1: Đoạn trích có những nhân vật nào và kể về sự việc gì?
Đề: Đoạn trích có những nhân vật nào và kể về sự việc gì?
Lời giải:
- Các nhân vật: Thúy Kiều, Thúy Vân, Kim Trọng (và được nhắc đến gián tiếp: Vương Quan – em trai Kiều, Đạm Tiên).
- Sự việc: Trong tiết Thanh minh, ba chị em Kiều đi du xuân, tảo mộ. Trên đường về, họ tình cờ gặp gỡ Kim Trọng – một văn nhân tài hoa. Đây là cuộc gặp đầu tiên làm nảy nở tình cảm giữa Kim Trọng và Thúy Kiều; sau buổi gặp, Kiều mang trong lòng nhiều cảm xúc, suy tư xao xuyến.
→ Đoạn trích tái hiện khoảnh khắc gặp gỡ định mệnh, mở đầu cho mối tình Kim – Kiều.
Bài 2: Kim Trọng được giới thiệu bằng lời của ai? Em hình dung gì về nhân vật?
Đề: Ở mười hai dòng thơ đầu, nhân vật Kim Trọng được giới thiệu và miêu tả bằng lời của ai? Qua những lời giới thiệu và miêu tả đó, em hình dung được những gì về nhân vật?
Lời giải:
a) Lời của ai:
- Kim Trọng được giới thiệu, miêu tả bằng lời người kể chuyện (lời trần thuật của tác giả), không phải lời tự giới thiệu của nhân vật.
b) Hình dung về nhân vật Kim Trọng:
| Phương diện | Biểu hiện trong đoạn thơ | Nhận xét |
|---|---|---|
| Nguồn gốc, gia thế | "nền Phú hậu, bậc tài danh", "vốn nhà trâm anh" | Con nhà gia thế, danh giá |
| Tài năng, học vấn | "Văn chương nết đất, thông minh tính trời" | Thông minh, tài hoa hơn người |
| Phong thái, ngoại hình | "Phong tư tài mạo tót vời", "Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa" | Nho nhã, lịch thiệp, phong độ ngời ngời |
→ Kim Trọng hiện lên là một văn nhân lý tưởng: vừa có gia thế, vừa tài hoa, thông minh, lại phong nhã hào hoa. Đây là kiểu nhân vật "trai tài" hoàn hảo, xứng đôi với "gái sắc" Thúy Kiều.
Bài 3: Mười dòng thơ tiếp theo miêu tả cảm xúc, tâm trạng của nhân vật nào?
Đề: Trong mười dòng thơ tiếp theo, Nguyễn Du đã tập trung miêu tả cảm xúc, tâm trạng của những nhân vật nào? Phân tích từ ngữ tiêu biểu được tác giả sử dụng để thể hiện cảm xúc, tâm trạng của các nhân vật đó.
Lời giải:
Nguyễn Du tập trung miêu tả tâm trạng của cả Kim Trọng và Thúy Kiều trong giây phút gặp gỡ – đó là sự e ấp, bối rối, xao xuyến của tình cảm chớm nở.
Phân tích từ ngữ tiêu biểu:
- "Người quốc sắc, kẻ thiên tài": cách gọi đối xứng, khẳng định sự xứng đôi vừa lứa – một bên là sắc nước hương trời, một bên là bậc tài năng.
- "Tình trong như đã, mặt ngoài còn e": câu thơ đắt giá nhất, diễn tả tinh tế sự mâu thuẫn trong tâm lý: bên trong đã rung động, có tình ý ("tình trong như đã") nhưng vẻ ngoài vẫn còn e thẹn, dè dặt, kín đáo ("mặt ngoài còn e"). Đây là tâm lý rất thật của những người con gái, con trai lần đầu gặp gỡ.
- "Chập chờn cơn tỉnh cơn mê": từ láy gợi trạng thái nửa tỉnh nửa mê, ngẩn ngơ, choáng ngợp trước người mình thầm yêu.
- "Rốn ngồi chẳng tiện, dứt về chẳng xong": diễn tả sự lưỡng lự, bịn rịn, lưu luyến – muốn ở lại thì không tiện, mà ra về thì không nỡ.
→ Những từ ngữ này cho thấy ngòi bút tả tâm lý bậc thầy của Nguyễn Du: chỉ qua vài nét, ông đã khắc họa trọn vẹn rung động đầu đời e ấp mà mãnh liệt của đôi tài tử giai nhân.
Bài 4: Phương tiện thể hiện nội tâm Thúy Kiều trong mười bốn dòng cuối
Đề: Trong mười bốn dòng thơ cuối, Nguyễn Du đã sử dụng nhiều phương tiện (lời người kể chuyện, lời nhân vật, bút pháp tả cảnh ngụ tình) để thể hiện thế giới nội tâm của nhân vật Thúy Kiều. Em hãy:
a. Phân tích đặc điểm của bức tranh thiên nhiên (thời gian, không gian, sự vật). Miêu tả bức tranh thiên nhiên ấy, tác giả muốn thể hiện trạng thái cảm xúc nào ở nhân vật?
Lời giải:
Đặc điểm bức tranh thiên nhiên:
| Yếu tố | Biểu hiện | Phân tích |
|---|---|---|
| Thời gian | "Bóng tà như giục cơn buồn" – buổi chiều tà, hoàng hôn | Thời khắc ngày tàn, dễ gợi nỗi buồn man mác, sự chia li |
| Không gian | "Dưới cầu nước chảy trong veo / Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha" | Không gian cây cầu, dòng nước, hàng liễu – êm đềm, thơ mộng nhưng phảng phất buồn |
| Sự vật | Nước chảy trong veo, tơ liễu, bóng chiều | Nhẹ nhàng, mềm mại, vương vấn ("thướt tha") gợi tâm trạng bâng khuâng, lưu luyến |
Bút pháp tả cảnh ngụ tình:
- Cảnh chiều tà với hình ảnh "bóng tà như giục cơn buồn" không đơn thuần tả thiên nhiên mà mượn cảnh để nói tình – cảnh vật như thấu hiểu và thúc giục nỗi buồn trong lòng người.
- Hình ảnh "tơ liễu... thướt tha" gợi sự mềm mại, vương vấn, tương ứng với tâm trạng quyến luyến, nhớ nhung của Kiều sau buổi gặp Kim Trọng.
→ Trạng thái cảm xúc của nhân vật: Bức tranh thiên nhiên buồn, đẹp mà man mác thể hiện nỗi buồn bâng khuâng, sự xao xuyến, lưu luyến và những dự cảm mơ hồ về tương lai trong lòng Thúy Kiều. Cảnh chia tay lúc chiều tà cũng làm tăng thêm nỗi tiếc nuối, vương vấn của mối tình vừa chớm.
Lưu ý: Câu 4 trong sách còn các ý b, c... ở trang sau (chưa hiển thị trong ảnh). Nếu em gửi tiếp trang kế, cô sẽ giải nốt cho trọn vẹn nhé. Em có muốn cô viết thêm đoạn văn cảm nhận mẫu cho câu 4a không?