Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 79
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 79–80
PHẦN I: TRẢ LỜI CÂU HỎI (Trang 79)
Câu 1
Đề bài: Xác định thể thơ, đề tài và bố cục của bài thơ.
Cách giải
Bước 1: Xác định thể thơ
Đoạn thơ trích dẫn từ tác phẩm "Thơ và đời" của Hồ Xuân Hương được viết theo thể thơ song thất lục bát (7 chữ - 6 chữ - 8 chữ xen kẽ).
Bước 2: Xác định đề tài
Đề tài của bài thơ là tài tử văn nhân - những người có học thức, tài năng nhưng lại bị chìu già, gia đình nghèo khó.
Bước 3: Phân tích bố cục
Bài thơ có bố cục 2 câu:
- Câu 1: Đặt vấn đề bằng câu hỏi tu từ về tài tử văn nhân
- Câu 2: Trả lời - thân phận người tài tử đã chịu già từ lâu
Đáp án: - Thể thơ: Song thất lục bát - Đề tài: Thân phận tài tử văn nhân nghèo khó, già trước tuổi - Bố cục: 2 câu (câu hỏi - câu trả lời)
Câu 2
Đề bài: Hai câu đề miêu tả thời gian, không gian nào và gợi tâm trạng gì?
Cách giải
Phân tích không gian - thời gian:
Hai câu thơ không miêu tả cụ thể không gian hay thời gian nào. Đây là câu hỏi tu từ mang tính khái quát về thân phận chung của tầng lớp tài tử văn nhân.
Phân tích tâm trạng:
- Câu hỏi "ai đó tá?" (ai ở đó?) thể hiện sự trăn trở, băn khoăn
- Câu trả lời "Thân này đâu đã chịu già tom" bộc lộ nỗi bất bình, uất ức trước thân phận bị già trước tuổi
Đáp án: - Không gian - thời gian: Không miêu tả cụ thể, mang tính khái quát - Tâm trạng: Trăn trở, băn khoăn, bất bình và uất ức trước thân phận nghèo khó
Câu 3
Đề bài: Hai câu thực và hai câu luận thể hiện những trạng thái cảm xúc nào?
Cách giải
Phân tích hai câu:
- Câu thực (câu hỏi): "Tài tử văn nhân ai đó tá?" - Thể hiện sự tò mò, quan tâm, trăn trở
- Câu luận (câu trả lời): "Thân này đâu đã chịu già tom!" - Thể hiện sự phản kháng, bất bình, không cam chịu
Đáp án: - Câu thực: Tò mò, trăn trở, quan tâm - Câu luận: Phản kháng, bất bình, không cam chịu số phận
Câu 4
Đề bài: Chỉ ra sự chuyển mạch cảm xúc của bài thơ trong hai câu thơ kết.
Cách giải
Phân tích sự chuyển mạch:
Từ câu hỏi sang câu trả lời có sự chuyển mạch rõ rệt:
- Câu 1: Giọng điệu dịu dàng, trầm lắng của câu hỏi
- Câu 2: Giọng điệu mạnh mẽ, quyết liệt với từ "đâu đã chịu" và dấu chấm than
Đây là sự chuyển từ thắc mắc sang khẳng định phản kháng.
Đáp án: Cảm xúc chuyển từ trầm lắng, trăn trở (câu hỏi) sang mạnh mẽ, phản kháng (câu trả lời), thể hiện tinh thần không chịu khuất phục trước số phận
Câu 5
Đề bài: Nêu chủ đề của bài thơ. Chủ đề đó giúp em hiểu thêm điều gì về tư tưởng, tình cảm của tác giả?
Cách giải
Xác định chủ đề:
Chủ đề của bài thơ là tinh thần phản kháng, không cam chịu số phận của người tài tử văn nhân trước cảnh nghèo khó, già trước tuổi.
Hiểu về tác giả:
Qua chủ đề này, em hiểu được:
- Hồ Xuân Hương có tinh thần mạnh mẽ, bất khuất
- Bà không chấp nhận thân phận bị áp đặt
- Bà đại diện cho tiếng nói phản kháng của phụ nữ và người tài tử trong xã hội phong kiến
Đáp án: - Chủ đề: Tinh thần phản kháng, không cam chịu số phận nghèo khó - Tư tưởng tác giả: Mạnh mẽ, bất khuất, dám đấu tranh với số phận, đại diện cho tiếng nói phản kháng của người phụ nữ tài hoa trong xã hội phong kiến
Câu 6
Đề bài: Nhận xét về nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của tác giả trong bài thơ.
Cách giải
Phân tích nghệ thuật ngôn ngữ:
- Ngôn ngữ dân gian, gần gũi:
- Dùng từ "tom" (già sớm) - từ thuần Việt, giàu sức gợi
- Câu hỏi "ai đó tá?" mang âm hưởng dân gian
- Biện pháp tu từ:
- Câu hỏi tu từ: Tạo sự trăn trở, lôi cuốn
- Phủ định: "đâu đã chịu" - nhấn mạnh sự phản kháng
- Giọng điệu:
- Chuyển từ nhẹ nhàng sang mạnh mẽ
- Dấu chấm than tạo sức mạnh khẳng định
Đáp án: Nghệ thuật ngôn ngữ của Hồ Xuân Hương trong bài thơ: - Ngôn ngữ dân gian, gần gũi, giàu sức gợi - Sử dụng câu hỏi tu từ và câu phủ định để tạo sức mạnh - Giọng điệu chuyển mạch từ nhẹ nhàng sang quyết liệt - Ngắn gọn nhưng đầy sức biểu cảm
PHẦN II: BÀI MẪU THAM KHẢO (Trang 78)
Lưu ý: Trang 78 trình bày bài văn mẫu "Trưởng thành qua nỗi buồn" - đây là văn bản tham khảo để học sinh học cách viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết trong đời sống.
Nội dung chính của bài mẫu:
- Vấn đề đặt ra: Làm thế nào để trưởng thành qua nỗi buồn?
- Quan điểm: Không nên chối từ nỗi buồn mà nên đón nhận và biến nó thành "bài tập" để trưởng thành
- Lập luận: Nỗi buồn sinh từ thất bại, đau khổ nhưng giúp ta nhận ra mình "đang lớn khôn"
🎯 Ghi nhớ: - Bài thơ Hồ Xuân Hương thể hiện tinh thần phản kháng mạnh mẽ - Nghệ thuật ngôn ngữ dân gian, giàu sức gợi - Khi viết văn nghị luận, cần xác định rõ vấn đề, quan điểm và lập luận chặt chẽ