Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 105
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 105–106
Phần 1: Văn bản "Ngày xưa" (Vũ Cao) – Trang 103
Tóm tắt nội dung bài thơ
Bài thơ kể một khung cảnh rất đỗi đời thường: người bà ru cháu ngủ bằng những câu thơ trong Truyện Kiều. Đứa cháu còn quá nhỏ, chưa hiểu được lời thơ, nhưng vẫn ngủ ngon trong tiếng ru. Cuối bài, người bà bâng khuâng "thương phận cô Kiều ngày xưa". Qua đó, bài thơ thể hiện sức sống bền bỉ của Truyện Kiều trong đời sống tinh thần người Việt, được lưu truyền tự nhiên từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Vài nét về tác giả: Vũ Cao (1922 – 2007), quê Nam Định, từng tham gia kháng chiến. Thơ ông trẻ trung, tươi mới, giàu cảm xúc. Tác phẩm tiêu biểu: Núi đôi, Đèo trúc, Từ một trận địa...
TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu 1: Bà ru cháu bằng những câu Kiều
Đề: Bà ru cháu bằng những câu Kiều, mặc dù cháu còn rất nhỏ, chưa thể hiểu được, điều đó gợi cho em suy nghĩ gì?
Gợi ý trả lời:
- Việc bà ru cháu bằng câu Kiều cho thấy Truyện Kiều đã thấm sâu vào tâm hồn người Việt, trở thành lời ru, thành một phần của đời sống tình cảm gia đình.
- Dù cháu chưa hiểu nghĩa, nhưng âm điệu mượt mà, du dương của thơ lục bát vẫn nuôi dưỡng tâm hồn, đưa cháu vào giấc ngủ êm đềm. Đây là cách văn hóa, văn học được truyền lại một cách tự nhiên, vô thức từ thế hệ trước sang thế hệ sau.
- Điều đó gợi suy nghĩ: tình yêu Truyện Kiều và vẻ đẹp tiếng Việt được gìn giữ, trao truyền qua những điều bình dị nhất trong cuộc sống.
Câu 2: Những cách tiếp nhận Truyện Kiều
Đề: Bài thơ cho thấy Truyện Kiều đã được tiếp nhận theo những cách nào?
Gợi ý trả lời:
Bài thơ thể hiện hai cách tiếp nhận khác nhau, gắn với hai thế hệ:
| Nhân vật | Cách tiếp nhận |
|---|---|
| Người bà | Ngâm, ru, thuộc lòng những câu Kiều; đồng cảm sâu sắc với số phận nhân vật ("thương phận cô Kiều"). Đây là cách tiếp nhận bằng cảm xúc, trải nghiệm sống. |
| Người cháu | Còn quá nhỏ nên tiếp nhận qua âm điệu, tiếng ru, chưa hiểu nội dung – tiếp nhận một cách vô thức nhưng vẫn được nuôi dưỡng. |
Như vậy, Truyện Kiều được tiếp nhận vừa bằng trí tuệ và sự thấu hiểu (người lớn), vừa bằng cảm xúc, âm thanh (trẻ thơ); được lưu truyền qua hình thức ngâm, ru rất gần gũi, dân gian.
Câu 3: Sức sống của Truyện Kiều trong lòng người dân Việt Nam
Đề: Bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì về sức sống của Truyện Kiều trong lòng người dân Việt Nam?
Gợi ý trả lời:
- Truyện Kiều có sức sống mãnh liệt, trường tồn cùng đời sống dân tộc. Nó không chỉ nằm trên trang sách mà đã đi vào lời ăn tiếng nói, lời ru, sinh hoạt thường ngày.
- Tác phẩm được nhiều thế hệ yêu mến, thuộc lòng, ngâm nga – chứng tỏ giá trị nghệ thuật và nhân văn của Kiều đã chạm đến trái tim người Việt.
- Sức sống ấy được nối tiếp qua các thế hệ: từ bà đến cháu, đảm bảo rằng kiệt tác của Nguyễn Du sẽ còn sống mãi.
Câu 4: Nhận xét về hình thức nghệ thuật của bài thơ
Đề: Em có nhận xét gì về hình thức nghệ thuật của bài thơ (thể thơ, ngôn từ, hình ảnh, cách tổ chức, sắp xếp ý thơ,...)?
Gợi ý trả lời:
- Thể thơ: Lục bát – thể thơ truyền thống của dân tộc, cũng chính là thể thơ của Truyện Kiều. Việc dùng lục bát rất phù hợp với nội dung lời ru và tạo sự hô ứng với tác phẩm của Nguyễn Du.
- Ngôn từ: Giản dị, mộc mạc, gần với lời nói hằng ngày ("mẹ ơi", "cháu hiểu làm sao"...), xen lẫn những câu Kiều được trích dẫn tạo nét cổ điển, trang nhã.
- Hình ảnh: Ấm áp, đời thường: bà ôm cháu, ru cháu ngủ; gợi không khí gia đình thân thương.
- Cách tổ chức, sắp xếp ý thơ: Mạch thơ phát triển tự nhiên theo một tình huống (bà ru cháu – cháu chưa hiểu – bà vẫn ru – cháu ngủ ngon – bà bâng khuâng thương Kiều). Kết bài bằng câu cảm thán "thương phận cô Kiều ngày xưa" tạo dư âm sâu lắng, nâng ý thơ lên thành suy ngẫm về sức sống của Kiều.
Phần 2: Viết – Trang 104
Trang này mở đầu phần Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (truyện). Đây là phần lý thuyết, chưa có bài tập cần giải. Cô tóm tắt để em nắm:
Yêu cầu của bài văn nghị luận phân tích tác phẩm truyện
- Giới thiệu khái quát tác phẩm (nhan đề, tác giả, thể loại) và nêu nhận xét chung.
- Làm rõ nội dung chủ đề của tác phẩm.
- Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật: cốt truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật kể chuyện, không gian – thời gian, ngôn ngữ người kể chuyện, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại... (tập trung vào một số yếu tố nổi bật).
- Triển khai hệ thống luận điểm chặt chẽ; dùng lí lẽ thuyết phục và bằng chứng xác đáng.
- Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.
Bài viết tham khảo
Trang giới thiệu bài viết mẫu "Nốt nhạc trầm trên đỉnh non cao" – phân tích truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long. Phần mở đầu bài mẫu giới thiệu tác giả và nêu nhận xét khái quát về tác phẩm (tình huống truyện độc đáo, nhân vật xây dựng bằng bút pháp lí tưởng hóa, không khí truyện thấm đẫm chất thơ).
Em muốn cô đi sâu vào phân tích bài viết tham khảo "Nốt nhạc trầm trên đỉnh non cao" hay hướng dẫn cách viết một bài nghị luận hoàn chỉnh không? Cô sẵn sàng hỗ trợ thêm nhé!