Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 103
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 103–104
PHẦN I: CÂU HỎI VỀ VĂN BẢN NGHỊ LUẬN
Câu 5
Đề bài: Trong phần (2), tác giả đã lí giải như thế nào về cách ứng xử của chúng ta trước một nhân dạng đặc biệt? Việc liên tưởng đến truyện cổ tích trong đoạn cuối của phần này có tác dụng gì?
Cách giải
Bước 1: Xác định nội dung phần (2)
Phần (2) nói về việc chúng ta thường đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, đặc biệt là những nhân dạng đặc biệt (người khuyết tật, người có ngoại hình khác thường).
Bước 2: Phân tích cách lí giải của tác giả
Tác giả lí giải rằng:
- Con người có xu hướng tự nhiên là nhìn vào vẻ ngoài trước
- Điều này dẫn đến việc đánh giá sai lệch, thiếu công bằng
- Chúng ta cần vượt qua cái nhìn bề ngoài để thấy được bản chất bên trong
Bước 3: Tác dụng của việc liên tưởng đến truyện cổ tích
Việc liên tưởng đến truyện cổ tích có tác dụng:
- Làm cho lập luận sinh động, dễ hiểu hơn
- Gợi nhớ đến những bài học đạo đức quen thuộc từ nhỏ
- Tạo sự thuyết phục cao vì truyện cổ tích là điều ai cũng biết
Đáp án: Tác giả lí giải rằng chúng ta thường có xu hướng đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, đặc biệt với những nhân dạng đặc biệt. Điều này dẫn đến sự thiếu công bằng trong nhận xét. Việc liên tưởng đến truyện cổ tích giúp: - Minh họa sinh động cho lập luận - Gợi nhớ bài học đạo đức quen thuộc - Tăng sức thuyết phục của bài viết
Câu 6
Đề bài: Trong phần (3), theo tác giả, một tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi cần có những phẩm chất gì? Những câu văn nào giúp em nhận ra điều đó?
Cách giải
Bước 1: Đọc kỹ phần (3) để tìm các phẩm chất
Tác giả nêu rõ các phẩm chất cần có:
Bước 2: Liệt kê các phẩm chất
Một tác phẩm văn học thiếu nhi cần có:
- Nội dung phù hợp với lứa tuổi
- Ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu
- Tính giáo dục cao
- Khơi gợi trí tưởng tượng
- Truyền tải giá trị nhân văn
Bước 3: Trích dẫn câu văn minh họa
Các câu văn thể hiện điều này (cần dựa vào văn bản gốc để trích dẫn chính xác).
Đáp án: Theo tác giả, tác phẩm văn học thiếu nhi cần có: - Nội dung phù hợp tâm lí lứa tuổi - Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh - Tính giáo dục sâu sắc - Khơi dậy trí tưởng tượng - Truyền tải giá trị nhân văn, lòng tốt
Câu 7
Đề bài: Trong đoạn cuối của bài nghị luận, tác giả cho rằng: "phải viết cho trẻ em từ cái nhìn của một người lớn sâu sắc và từng trải". Em có suy nghĩ gì về quan điểm này?
Cách giải
Bước 1: Hiểu quan điểm của tác giả
Tác giả cho rằng người viết cho trẻ em cần:
- Là người lớn có kinh nghiệm sống
- Có cái nhìn sâu sắc về cuộc đời
- Hiểu được tâm lí trẻ em
Bước 2: Trình bày suy nghĩ cá nhân
Em có thể đồng ý hoặc bổ sung quan điểm:
Đáp án (gợi ý): Em đồng ý với quan điểm này vì: Lí do 1: Người lớn sâu sắc mới có đủ kinh nghiệm để chọn lọc những giá trị tốt đẹp truyền tải cho trẻ. Lí do 2: Người từng trải hiểu được những khó khăn trong cuộc sống, từ đó viết những câu chuyện chân thực, có ý nghĩa. Lí do 3: Chỉ khi hiểu sâu sắc về cuộc đời, người viết mới tránh được sự sáo rỗng, giáo điều trong tác phẩm. Tuy nhiên: Người viết cũng cần giữ được tâm hồn trẻ thơ để đồng cảm với độc giả nhỏ tuổi.
💡 Mẹo viết: Khi trình bày quan điểm cá nhân, hãy nêu rõ lí do và dẫn chứng cụ thể để bài viết thuyết phục hơn.
Câu 8
Đề bài: Nhận xét về nghệ thuật viết văn nghị luận của tác giả thể hiện ở văn bản (cách đặt vấn đề, tổ chức luận điểm, cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng, ngôn ngữ,...).
Cách giải
Phân tích theo các yếu tố:
1. Cách đặt vấn đề:
- Xuất phát từ hiện tượng thực tế (cách nhìn nhận con người)
- Đặt vấn đề rõ ràng, gần gũi với đời sống
- Thu hút sự chú ý của người đọc ngay từ đầu
2. Tổ chức luận điểm:
- Bố cục chặt chẽ, logic
- Các luận điểm được sắp xếp theo trình tự hợp lí
- Mỗi phần có một ý chính rõ ràng
3. Cách sử dụng lí lẽ và bằng chứng:
- Kết hợp nhiều loại lí lẽ: lí lẽ logic, lí lẽ dẫn chứng
- Sử dụng ví dụ từ văn học, đời sống
- Trích dẫn truyện cổ tích để minh họa
4. Ngôn ngữ:
- Trong sáng, dễ hiểu
- Giàu hình ảnh, gần gũi
- Có tính thuyết phục cao
Đáp án: Về cách đặt vấn đề: Tác giả xuất phát từ hiện tượng thực tế, đặt vấn đề gần gũi, dễ đồng cảm. Về tổ chức luận điểm: Bố cục chặt chẽ, logic, mỗi phần có một ý chính rõ ràng, liên kết chặt chẽ với nhau. Về lí lẽ và bằng chứng: Kết hợp đa dạng các loại lí lẽ (logic, dẫn chứng), sử dụng ví dụ từ văn học và đời sống, trích dẫn truyện cổ tích để minh họa sinh động. Về ngôn ngữ: Trong sáng, giàu hình ảnh, gần gũi với người đọc, có sức thuyết phục cao.
PHẦN II: VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Yêu cầu: Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 7 – 9 câu) chia sẻ suy nghĩ của em về ý kiến trên.
💡 Gợi ý cấu trúc đoạn văn: - Câu mở: Nêu ý kiến cần bàn luận - Câu 2-3: Giải thích ý kiến đó - Câu 4-6: Dẫn chứng, phân tích - Câu 7-8: Liên hệ bản thân - Câu kết: Khẳng định lại quan điểm
Bài mẫu tham khảo
Đoạn văn nghị luận: "Không nên biến những nhân vật trong các tác phẩm văn học thiếu nhi trở thành những nhân vật hoàn hảo" - đây là một quan điểm rất đúng đắn. Trên thực tế, không ai là hoàn hảo tuyệt đối, mỗi người đều có ưu điểm và nhược điểm riêng. Nếu nhân vật trong truyện quá hoàn hảo, trẻ em sẽ khó đồng cảm vì cảm thấy xa lạ, không gần gũi với cuộc sống thực. Những nhân vật có khuyết điểm nhưng biết sửa chữa, phấn đấu lại tạo cảm giác chân thực hơn. Chẳng hạn như nhân vật Pinocchio - chú bé người gỗ hay nói dối nhưng sau đó đã nhận ra lỗi lầm và trở nên thành thật. Hay nhân vật Tom Sawyer tinh nghịch, nghịch ngợm nhưng dũng cảm và có trái tim nhân hậu. Bản thân em cũng không phải là học sinh hoàn hảo, em có lúc mắc lỗi nhưng luôn cố gắng sửa chữa. Vì vậy, những nhân vật có cả ưu và khuyết điểm sẽ giúp em học được bài học ý nghĩa hơn là những nhân vật hoàn hảo không tì vết.
PHẦN III: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
MỘT SỐ LƯU Ý VỀ CÁCH THAM KHẢO, TRÍCH DẪN TÀI LIỆU
Câu 1
Đề bài: So sánh hai cách trích dẫn tài liệu trong tình huống hợp dưới đây và cho biết cách nào đúng quy định. Dựa vào đâu em khẳng định như vậy?
Cách 1: Một nền giáo dục phiến diện, cô thể sản sinh ra những người nông cạn về tình thần, những con người một chiều kích.
Cách 2: Một nền giáo dục phiến diện, cô thể sản sinh ra những người nông cạn về tình thần, "những con người một chiều kích" như Hơ-bớt Mác-kiu-dơ (Herbert Marcuse) đã nói.
Cách giải
Bước 1: Phân tích Cách 1
- Không có dấu ngoặc kép
- Không ghi nguồn trích dẫn
- Không rõ đâu là ý kiến của tác giả, đâu là lời trích
Bước 2: Phân tích Cách 2
- Có dấu ngoặc kép "..." bao quanh phần trích dẫn
- Ghi rõ tên tác giả (Herbert Marcuse)
- Phân biệt rõ ý kiến cá nhân và lời trích
Bước 3: Kết luận
Đáp án: Cách 2 đúng quy định vì: 1. Sử dụng dấu ngoặc kép "..." để đánh dấu phần trích dẫn 2. Ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc 3. Phân biệt rõ ràng giữa ý kiến cá nhân và lời trích dẫn của người khác 4. Tôn trọng quyền tác giả, tránh đạo văn
💡 Quy tắc trích dẫn: Luôn đặt lời trích trong dấu ngoặc kép "..." và ghi rõ tên tác giả, nguồn tài liệu.
Câu 2
Đề bài: Dấu hiệu nào trong các đoạn trích sau cho thấy người viết tuân thủ quy định khi tham khảo tài liệu và trích dẫn? Từ đó, em rút ra bài học gì trong việc tham khảo và trích dẫn tài liệu?
a. Đoạn trích về Nương:
Vũ Nương trở về đương thế, nhưng chỉ hiện ra "ở giữa đồng mà nói vọng vào: – [...] thiếp chẳng thể trở về nhân gian được nữa". Áo ảnh chập chồn và mau chóng tan biến. Chia li là vĩnh viễn. Người chết chẳng thể nào sống lại: "trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất".
b. Đoạn trích về Hoàng Cầm:
Sau này, tâm hồn thi sĩ, ngòi bút tài hoa của Hoàng Cầm cũng khiến ta chẳng thể nào quên nu cuối của những cô gái miền quê Kinh Bắc:
Những cô hàng xén răng đen
Cười như mùa thu toả nắng.
Cách giải — Phần a
Bước 1: Xác định dấu hiệu tuân thủ quy định
- Sử dụng dấu ngoặc kép "..." cho phần trích dẫn trực tiếp
- Có dấu [...] để báo hiệu phần bỏ qua
- Ghi rõ nguồn: (Nguyễn Đăng Na, "Người con gái Nam Xương"...)
Bước 2: Phân tích cách trích dẫn
Người viết đã:
- Trích dẫn chính xác lời văn gốc
- Sử dụng đúng dấu câu
- Ghi nguồn đầy đủ
Đáp án phần a: Dấu hiệu tuân thủ: - Dùng dấu ngoặc kép "..." cho lời trích trực tiếp - Dùng [...] để báo hiệu phần lược bỏ - Ghi rõ nguồn tác giả và tác phẩm Bài học: Khi trích dẫn cần trung thực, chính xác, không thay đổi ý nghĩa gốc.
Cách giải — Phần b
Bước 1: Xác định dấu hiệu
- Trích dẫn thơ được in nghiêng
- Giữ nguyên bố cục thơ (xuống dòng)
- Ghi rõ tác giả (Lê Quang Hùng) và tên tác phẩm
Bước 2: Nhận xét
Đáp án phần b: Dấu hiệu tuân thủ: - Trích thơ giữ nguyên bố cục (xuống dòng) - In nghiêng để phân biệt với văn xuôi - Ghi đầy đủ tác giả và tên tác phẩm Bài học: Trích dẫn thơ cần giữ nguyên hình thức, không được tùy tiện thay đổi.
Cách giải — Phần c
Đề bài: Từ hơn nửa thế kỉ trước đây, Nguyễn Tuân đã sớm cảm thấy cái sức truyền cảm tuy kín đáo nhưng khó cưỡng lại ấy trong văn chương của Thạch Lam khi viết một câu văn đúng và đẹp lẳng: "Đọc "Hai đứa trẻ", thấy bận bịu vô hạn về một tấm lòng quê hương ấm mát và sâu kín." (Nguyễn Tuân, "Thạch Lam", trích lại trong "Thạch Lam, văn và đời").
Cách giải
Bước 1: Xác định dấu hiệu tuân thủ
- Trích dẫn trong dấu ngoặc kép
- Ghi rõ tác giả (Nguyễn Tuân)
- Ghi rõ tên bài viết ("Thạch Lam")
- Ghi rõ nguồn trích lại (trong "Thạch Lam, văn và đời")
Bước 2: Nhận xét đặc biệt
Đây là trường hợp trích dẫn gián tiếp (trích từ nguồn thứ hai, không phải nguồn gốc).
Đáp án phần c: Dấu hiệu tuân thủ: - Dùng dấu ngoặc kép cho lời trích - Ghi đầy đủ: tác giả + tên bài + nguồn trích lại - Dùng cụm "trích lại trong" để báo hiệu đây là trích gián tiếp Bài học: Khi trích từ nguồn thứ hai, phải ghi rõ "trích lại trong..." để người đọc biết đây không phải nguồn gốc.
Câu 3
Đề bài: Trong tạo lập văn bản, việc không dẫn nguồn tài liệu khi dùng lời hoặc ý của người khác và việc trích dẫn theo cách giản tiếp hoặc cách dẫn trực tiếp như thế nào?
Cách giải
Phân tích các trường hợp:
1. Không dẫn nguồn khi dùng lời/ý người khác:
- Là hành vi đạo văn (plagiarism)
- Vi phạm quyền tác giả
- Thiếu trung thực trong học thuật
- Có thể bị xử lí kỉ luật hoặc pháp lí
2. Trích dẫn gián tiếp:
- Diễn đạt lại ý của người khác bằng lời của mình
- Vẫn phải ghi nguồn
- Không dùng dấu ngoặc kép
- Ví dụ: Theo Nguyễn Văn A, giáo dục cần chú trọng phát triển toàn diện.
3. Trích dẫn trực tiếp:
- Trích nguyên văn lời của người khác
- Đặt trong dấu ngoặc kép "..."
- Ghi rõ nguồn
- Ví dụ: Như Nguyễn Văn A đã nói: "Giáo dục là nền tảng của xã hội."
Đáp án: Không dẫn nguồn: Là hành vi đạo văn, vi phạm đạo đức học thuật và quyền tác giả. Trích dẫn gián tiếp: Diễn đạt lại ý người khác bằng lời mình, không dùng ngoặc kép nhưng vẫn phải ghi nguồn. Trích dẫn trực tiếp: Trích nguyên văn, đặt trong dấu ngoặc kép "...", ghi rõ nguồn tác giả và tác phẩm.
🎯 Ghi nhớ: - Luôn trích dẫn trung thực, chính xác - Ghi rõ nguồn để tôn trọng tác giả - Phân biệt rõ ý kiến cá nhân và lời trích - Trích dẫn đúng quy định giúp văn bản có giá trị học thuật cao