Giải Ngữ Văn 9 - Tập 1 trang 125
Lời giải chi tiết SGK Lớp 9 · Môn Ngữ Văn · Trang 125–126
PHẦN 1: CÂU RÚT GỌN (tiếp theo từ trang trước)
Câu 2
Đề bài: Dựa vào ngữ cảnh, hãy chuyển các câu rút gọn tìm được ở bài tập 1 thành câu đầy đủ. So sánh câu rút gọn và câu đầy đủ để làm rõ tác dụng của việc dùng câu rút gọn trong ngữ cảnh đó.
Cách giải
Bước 1: Xác định các câu rút gọn từ bài tập 1
Các câu rút gọn thường có dạng:
- Thiếu chủ ngữ hoặc vị ngữ
- Chỉ giữ lại thành phần cần nhấn mạnh
- Phù hợp với ngữ cảnh hội thoại
Bước 2: Khôi phục thành câu đầy đủ
Cần bổ sung các thành phần bị tỉnh lược dựa vào ngữ cảnh trước đó.
Bước 3: So sánh tác dụng
- Câu rút gọn: Ngắn gọn, súc tích, tự nhiên trong hội thoại
- Câu đầy đủ: Rõ ràng về mặt ngữ pháp nhưng dài dòng, kém tự nhiên
💡 Lưu ý: Khi rút gọn câu, cần đảm bảo: - Không làm mất nghĩa - Không gây hiểu lầm - Phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp
Câu 3
Đề bài: Những câu văn in đậm sau rút gọn thành phần nào? Nêu tác dụng của việc rút gọn câu trong các ngữ cảnh.
Phần a
Câu hỏi: – Những chiếc tàu chuyển động chứ?
Câu trả lời: – Thưa ngài, không! Nó bấp bênh trên sóng, chứ không hề chuyển động chút nào.
Phân tích:
Bước 1: Xác định câu rút gọn
Câu "Không!" là câu rút gọn.
Bước 2: Khôi phục câu đầy đủ
Câu đầy đủ: "Những chiếc tàu không chuyển động."
Bước 3: Phần bị rút gọn
- Chủ ngữ: "Những chiếc tàu"
- Động từ: "chuyển động"
- Chỉ giữ lại: "Không" (phó từ phủ định)
Bước 4: Tác dụng
✓ Trả lời nhanh, ngắn gọn, lịch sự (có "Thưa ngài") ✓ Nhấn mạnh sự phủ định ✓ Tự nhiên trong hội thoại
Phần b
Câu văn: Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần, chứ không nào là ba lần.
Phân tích:
Bước 1: Xác định phần rút gọn
"chứ không nào là ba lần" là phần rút gọn.
Bước 2: Khôi phục câu đầy đủ
Câu đầy đủ: "Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần, chứ không phải là ba lần."
Bước 3: Phần bị rút gọn
- Động từ "phá bom"
- Chủ ngữ "chúng tôi"
- Chỉ giữ lại: "không nào là ba lần"
Bước 4: Tác dụng
✓ Nhấn mạnh sự đối lập (năm lần ≠ ba lần) ✓ Tránh lặp từ ✓ Câu văn mạch lạc, súc tích
Câu 4
Đề bài: Đọc các đoạn văn sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:
Phần a
Đoạn văn: – Anh đã nhìn thấy chim chia với nó bay từ bãi cát vào bờ bao giờ chưa?
– Chưa.
– Tổ chim sẽ bị chìm mất.
Phân tích:
Bước 1: Xác định câu rút gọn
"Chưa" là câu rút gọn.
Bước 2: Khôi phục câu đầy đủ
Câu đầy đủ: "Tôi chưa nhìn thấy chim chia với nó bay từ bãi cát vào bờ bao giờ."
Bước 3: Yêu cầu thực hiện
Câu "Chưa" rút gọn:
- Chủ ngữ: "Tôi"
- Động từ: "nhìn thấy"
- Tân ngữ: "chim chia với nó bay từ bãi cát vào bờ"
- Trạng ngữ: "bao giờ"
Bước 4: Tác dụng
✓ Trả lời ngắn gọn, tự nhiên ✓ Tránh lặp lại toàn bộ câu hỏi ✓ Phù hợp với lối giao tiếp hàng ngày
Phần b
Đoạn văn: Tôi đi dùng oai vệ. Mỗi bước đi, tôi làm điều dún đầy các khoeo chân, rung lên rung xuống hai chiếc râu. Cho ra kiểu cách con nhà vô.
Phân tích:
Bước 1: Xác định câu rút gọn
"Cho ra kiểu cách con nhà vô" là câu rút gọn.
Bước 2: Khôi phục câu đầy đủ
Câu đầy đủ: "Tôi đi cho ra kiểu cách con nhà vô." hoặc "Điều đó cho ra kiểu cách con nhà vô."
Bước 3: Phần bị rút gọn
- Chủ ngữ: "Tôi" hoặc "Điều đó"
- Động từ: "đi" hoặc ngữ cảnh hành động
Bước 4: Tác dụng
✓ Nhấn mạnh kết quả của hành động ✓ Tạo nhịp điệu sinh động ✓ Thể hiện giọng kể hài hước, tự sự
Phần c
Đoạn văn: – Cậu làm trò gì thế? Sao lại ăn trộm hòn đá này?
– Chúng ta không ăn trộm! – Hẳn nhún vai. – Chúng ta chỉ muốn tạm thôi! Dùng xong sẽ mang trả lại! Tổ cũng tò mò muốn biết nơi nào được gọi là trung tâm của vũ trụ.
Phân tích:
Bước 1: Xác định câu rút gọn
"Hẳn nhún vai" là câu rút gọn (câu tường thuật hành động).
Bước 2: Đây không phải câu rút gọn theo nghĩa ngữ pháp
Đây là câu miêu tả hành động xen vào lời thoại, không phải câu bị tỉnh lược thành phần.
Bước 3: Phân tích các câu khác
- "Chúng ta không ăn trộm!" – Câu phủ định hoàn chỉnh
- "Chúng ta chỉ muốn tạm thôi!" – Có thể hiểu là rút gọn "muốn mượn tạm thôi"
Bước 4: Tác dụng
✓ Tạo nhịp điệu nhanh cho đối thoại ✓ Thể hiện tâm trạng vội vàng, giải thích ✓ Sinh động, tự nhiên
Phần d
Đoạn văn: Mặt trời lại rọi lên ngày thứ sáu của tôi trên đảo Thanh Luân một cách thật quái lạ đấy đủ. Tôi đấy từ canh tư. Còn tối đất, cỏ dí mãi trên da đầu sư, ra thấu đầu mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt trời lên.
Phân tích:
Bước 1: Xác định câu rút gọn
"Còn tối đất" là câu rút gọn.
Bước 2: Khôi phục câu đầy đủ
Câu đầy đủ: "Lúc đó còn tối đất." hoặc "Trời còn tối đất."
Bước 3: Phần bị rút gọn
- Chủ ngữ: "Trời" hoặc "Lúc đó"
- Chỉ giữ lại: "Còn tối đất"
Bước 4: Tác dụng
✓ Nhấn mạnh thời điểm (còn tối mịt) ✓ Tạo nhịp điệu ngắn, mạnh ✓ Thể hiện giọng văn tự sự sinh động
PHẦN 2: VĂN BẢN 2 - LO XÍT
Phần "TRƯỚC KHI ĐỌC"
Đề bài: Trong mỗi con người đều có hai mặt cảm xúc và lí trí, đôi khi, hai mặt này có thể xung đột dữ dội. Hãy kể lại một trải nghiệm cá nhân khi em kiểm chế cảm xúc và dùng lí trí để quyết định hành động của mình.
Cách giải — Hướng dẫn viết
Bước 1: Chọn tình huống cụ thể
Ví dụ:
- Bị bạn hiểu lầm, muốn cãi nhau nhưng kiềm chế
- Muốn mua đồ chơi nhưng biết gia đình khó khăn
- Tức giận với em nhưng nhớ lại mình là anh/chị
Bước 2: Mô tả cảm xúc ban đầu
"Lúc đó tôi cảm thấy rất tức giận/buồn/thất vọng..."
Bước 3: Mô tả quá trình suy nghĩ
"Nhưng tôi nghĩ lại, nếu làm vậy thì..."
Bước 4: Quyết định và hành động
"Cuối cùng tôi quyết định... vì..."
Bước 5: Kết quả và bài học
"Nhờ đó mà... Tôi học được rằng..."
💡 Mẹo viết: Kể chuyện theo trình tự: Tình huống → Cảm xúc → Suy nghĩ → Quyết định → Kết quả
Phần "ĐỌC VĂN BẢN"
Nội dung: Đây là phần trích đoạn văn bản "Lo Xít" của tác giả Coóc-nây, kể về cuộc đối thoại giữa các nhân vật Đồng Rô-dri-gơ, Si-men, En-vi-a.
Lưu ý: Phần này là văn bản để đọc, không có câu hỏi bài tập cụ thể trên trang 125-126.
🎯 Tổng kết: - Câu rút gọn giúp giao tiếp tự nhiên, ngắn gọn - Cần dựa vào ngữ cảnh để hiểu đúng nghĩa - Trong văn học, câu rút gọn tạo nhịp điệu sinh động - Khi viết, cân bằng giữa cảm xúc và lí trí giúp ra quyết định đúng đắn