Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 95
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 95–96
📌 Lưu ý: Trang được cung cấp thực tế là trang 94 và 95 của sách. Bài học này thuộc Bài 15: Nội dung cơ bản của Hiến pháp về chế độ chính trị. Dưới đây là phần giải các câu hỏi xuất hiện trong hai trang.
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Chính thể, chủ quyền và lãnh thổ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (theo Hiến pháp 2013)
- Chính thể: Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.
- Lãnh thổ: Bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời.
- Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Mọi hành vi chống lại độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ đều bị nghiêm trị (Điều 1, 11).
- Quốc kì, Quốc huy, Quốc ca, Quốc khánh, Thủ đô được quy định tại Điều 13.
2. Bản chất Nhà nước và tổ chức quyền lực chính trị Việt Nam
- Bản chất Nhà nước: Là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
- Nền tảng: Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.
- Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp.
- Hệ thống chính trị Việt Nam gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam (lãnh đạo), Nhà nước (trụ cột), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.
💡 Mẹo nhớ: "Của dân – Do dân – Vì dân" là ba từ khóa cốt lõi thể hiện bản chất Nhà nước Việt Nam.
⚙️ Bài tập
Câu 1 (Mục 1 – trang 94)
Đề bài: Hiến pháp năm 2013 quy định chính thể của nước Việt Nam là gì?
Cách 1 — Trích dẫn trực tiếp Điều 1 Hiến pháp
Theo Điều 1 Hiến pháp năm 2013, chính thể của nước Việt Nam được quy định như sau:
"Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời."
Như vậy, chính thể của nước Việt Nam là Cộng hoà xã hội chủ nghĩa.
Cách 2 — Phân tích theo từ khóa
Có thể ghi nhớ chính thể nước Việt Nam qua 4 đặc trưng cơ bản:
- Độc lập — không phụ thuộc nước khác.
- Có chủ quyền — toàn quyền quyết định mọi vấn đề đối nội, đối ngoại.
- Thống nhất — một nhà nước duy nhất quản lí toàn bộ đất nước.
- Toàn vẹn lãnh thổ — bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển, vùng trời.
→ Đây là chính thể Cộng hoà xã hội chủ nghĩa.
Câu 2 (Mục 1 – trang 94)
Đề bài: Chủ quyền và lãnh thổ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Hiến pháp năm 2013 quy định như thế nào? Hãy nêu ví dụ về việc thực hiện tốt quy định của Hiến pháp về chủ quyền, lãnh thổ.
Cách 1 — Trả lời theo điều luật
a) Quy định của Hiến pháp 2013 về chủ quyền và lãnh thổ:
- Điều 1: Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời.
- Điều 11: Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Mọi hành vi chống lại độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, chống lại sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đều bị nghiêm trị.
b) Ví dụ về việc thực hiện tốt quy định:
- Các chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam ngày đêm canh giữ vùng biển, bảo vệ chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
- Bộ đội Biên phòng tuần tra, bảo vệ đường biên giới, cột mốc trên đất liền.
- Lực lượng Cảnh sát biển kiên quyết xử lí các tàu nước ngoài xâm phạm vùng biển Việt Nam.
- Học sinh tích cực tham gia các cuộc thi tìm hiểu về biển, đảo Việt Nam; vẽ tranh, viết thư gửi chiến sĩ Trường Sa.
- Người dân tố giác các hành vi xâm phạm an ninh biên giới với lực lượng chức năng.
Cách 2 — Sơ đồ hóa nội dung
| Nội dung | Quy định Hiến pháp 2013 |
|---|---|
| Phạm vi lãnh thổ | Đất liền + Hải đảo + Vùng biển + Vùng trời |
| Tính chất | Độc lập, có chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn |
| Mức độ bảo vệ | Thiêng liêng, bất khả xâm phạm |
| Chế tài | Mọi hành vi xâm phạm đều bị nghiêm trị |
⚠️ Lưu ý thi: Đề thi rất hay yêu cầu nêu 2 điều luật (Điều 1 và Điều 11) khi hỏi về chủ quyền – lãnh thổ. Học sinh cần nhớ ghép cả hai điều này để được điểm tối đa.
Câu 1 (Mục 2 – trang 95)
Đề bài: Bản chất của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Hiến pháp năm 2013 xác định là gì? Em hiểu bản chất đó như thế nào?
Cách 1 — Trả lời trực tiếp theo Điều 2
a) Bản chất Nhà nước (Điều 2 Hiến pháp 2013):
"Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân."
b) Cách hiểu bản chất đó:
- "Của Nhân dân": Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước.
- "Do Nhân dân": Nhà nước do Nhân dân lập ra (thông qua bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp); Nhân dân tham gia quản lí nhà nước bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.
- "Vì Nhân dân": Nhà nước hoạt động nhằm phục vụ lợi ích của Nhân dân, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
- Nền tảng: Liên minh giữa giai cấp công nhân – nông dân – đội ngũ trí thức.
Cách 2 — Tóm tắt bằng sơ đồ "3 của"
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN
│
┌───────────┼───────────┐
Của dân Do dân Vì dân
(sở hữu) (lập ra) (phục vụ)💡 Mẹo nhớ: "3 của" — Của dân, Do dân, Vì dân. Đây là tư tưởng xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được ghi vào Điều 2 Hiến pháp 2013.
Câu 2 (Mục 2 – trang 95)
Đề bài: Tổ chức quyền lực chính trị Việt Nam được Hiến pháp năm 2013 quy định thế nào? Em hãy nêu ví dụ việc thực hiện quyền lực nhà nước thể hiện đúng bản chất của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Cách 1 — Trình bày đầy đủ tổ chức quyền lực
a) Tổ chức quyền lực chính trị Việt Nam theo Hiến pháp 2013:
- Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện ba quyền:
- Lập pháp — Quốc hội.
- Hành pháp — Chính phủ.
- Tư pháp — Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân.
- Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội (Điều 4).
- Nhà nước là trụ cột của hệ thống chính trị, quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội (Công đoàn, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh) là bộ phận của hệ thống chính trị, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tham gia quản lí nhà nước.
- Nhân dân thực hiện quyền lực bằng dân chủ trực tiếp (trưng cầu ý dân, biểu quyết...) và dân chủ đại diện (qua Quốc hội, HĐND).
b) Ví dụ thực hiện quyền lực nhà nước thể hiện đúng bản chất:
- Bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp (gần đây nhất là 23–5–2021): công dân đủ 18 tuổi trở lên trực tiếp bỏ phiếu lựa chọn người đại diện.
- Quốc hội tổ chức chất vấn các thành viên Chính phủ công khai, được truyền hình trực tiếp để nhân dân theo dõi, giám sát.
- Tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo: lãnh đạo các cấp định kì tiếp dân, lắng nghe ý kiến nhân dân.
- Lấy ý kiến nhân dân khi xây dựng các dự án luật quan trọng (như Luật Đất đai sửa đổi).
- Mặt trận Tổ quốc tổ chức giám sát, phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Cách 2 — Sơ đồ hệ thống chính trị Việt Nam
ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
(lãnh đạo)
│
┌───────────┴────────────┐
NHÀ NƯỚC CHXHCN VN MTTQ VN + các tổ chức
(trụ cột) chính trị – xã hội
│
┌──────┼──────┐
Lập Hành Tư
pháp pháp pháp
(QH) (CP) (TA, VKS)⚠️ Lưu ý thi: Cần phân biệt rõ: - Quyền lực nhà nước là thống nhất (không tam quyền phân lập như phương Tây). - Nhưng có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp – hành pháp – tư pháp. Đây là điểm rất hay bị nhầm lẫn trong các câu hỏi trắc nghiệm.
🎯 Ghi nhớ: - Chính thể Việt Nam = Cộng hoà xã hội chủ nghĩa, độc lập – có chủ quyền – thống nhất – toàn vẹn lãnh thổ (Điều 1). - Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm (Điều 11). - Bản chất Nhà nước = Pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân (Điều 2). - Quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công – phối hợp – kiểm soát giữa lập pháp, hành pháp, tư pháp. - Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước và xã hội (Điều 4).