Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 111
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 111–112
Hai trang này thuộc bài học về Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phần "Các cơ quan trong bộ máy nhà nước". Mình tóm tắt lý thuyết rồi giải toàn bộ các câu hỏi trong khung "?" nhé.
Tóm tắt lý thuyết
Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam gồm nhiều cơ quan: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND), Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước.
Được tổ chức phân cấp phù hợp với các đơn vị hành chính, gồm 3 nhóm cơ quan:
| Nhóm cơ quan | Vai trò | Cơ quan tiêu biểu |
|---|---|---|
| Lập pháp | Cơ quan đại biểu của nhân dân | Quốc hội, HĐND |
| Hành pháp | Cơ quan hành chính nhà nước | Chính phủ, UBND |
| Tư pháp | Cơ quan xét xử, kiểm sát | Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân |
a) Cơ quan đại biểu của nhân dân
- Quốc hội: cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao (Điều 69, 70).
- HĐND: cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do Nhân dân địa phương bầu ra (Điều 113).
b) Cơ quan hành chính nhà nước
- Chính phủ: cơ quan hành chính cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội (Điều 94).
- UBND: cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, do HĐND cùng cấp bầu (Điều 114).
Câu hỏi phần a) Cơ quan đại biểu của nhân dân
Câu 1: Vì sao Quốc hội và Hội đồng nhân dân được gọi là cơ quan đại biểu của nhân dân?
Trả lời:
Quốc hội và HĐND được gọi là cơ quan đại biểu của nhân dân vì:
- Cả hai đều do Nhân dân trực tiếp bầu ra thông qua bầu cử (Quốc hội do Nhân dân cả nước bầu, HĐND do Nhân dân địa phương bầu).
- Là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân.
- Thay mặt Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về hoạt động của mình.
Vì mang tính đại diện do dân bầu nên chúng còn được gọi là cơ quan dân cử.
Câu 2: Hiến pháp quy định chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội và Hội đồng nhân dân là gì? Nêu ví dụ.
Trả lời:
Chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội (Điều 69, 70):
- Thực hiện quyền lập hiến, lập pháp: làm và sửa đổi Hiến pháp; làm và sửa đổi luật.
- Thực hiện quyền giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.
- Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước: mục tiêu, chính sách phát triển kinh tế – xã hội, tài chính, tiền tệ, chiến tranh và hòa bình, trưng cầu ý dân…
Chức năng, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân (Điều 113):
- Quyết định các vấn đề của địa phương do luật định (biện pháp phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, phòng chống tham nhũng…).
- Giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND.
Ví dụ minh họa:
- Quốc hội: Năm 2013 Quốc hội thông qua bản Hiến pháp mới (thực hiện quyền lập hiến); thông qua các đạo luật như Luật Giáo dục, Bộ luật Lao động (quyền lập pháp).
- HĐND: HĐND tỉnh/thành phố thông qua nghị quyết về dự toán ngân sách địa phương, quyết định chủ trương đầu tư xây dựng trường học, đường giao thông trên địa bàn.
Câu hỏi phần b) Cơ quan hành chính nhà nước
Câu 1: Vì sao Chính phủ và Ủy ban nhân dân được gọi là cơ quan hành chính nhà nước?
Trả lời:
Chính phủ và UBND được gọi là cơ quan hành chính nhà nước vì chức năng chính của chúng là tổ chức thực hiện (chấp hành) Hiến pháp, pháp luật và các nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước:
- Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, thực hiện quyền hành pháp, tổ chức thi hành Hiến pháp và luật trên phạm vi cả nước.
- UBND là cơ quan chấp hành của HĐND, tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật ở địa phương.
Nói cách khác, đây là các cơ quan quản lý, điều hành mọi mặt đời sống xã hội, đưa pháp luật vào thực tế.
Câu 2: Hiến pháp quy định chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ và Ủy ban nhân dân là gì? Nêu ví dụ.
Trả lời:
Chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ (Điều 94):
- Là cơ quan hành chính cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội.
- Tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước.
- Thống nhất quản lý về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, quốc phòng, an ninh, đối ngoại…
- Bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước, xã hội, quyền con người, quyền công dân.
Chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban nhân dân (Điều 114):
- Là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
- Tổ chức thi hành Hiến pháp và pháp luật ở địa phương.
- Tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND và các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước cấp trên giao.
Ví dụ minh họa:
- Chính phủ: ban hành nghị định hướng dẫn thi hành luật, chỉ đạo phòng chống dịch bệnh trên cả nước, điều hành chính sách giá xăng dầu, điện.
- UBND: UBND xã/phường cấp giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, quản lý đất đai, tổ chức tiêm chủng và giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn.