Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 112

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Táº¿ & PhĂ¡p Luáºt · Trang 112–113

🔍 Kiến thức cần nhớ

Trang này thuộc bài học về Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trình bày các nội dung:

Chính phủ: Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội (Chương VII, Điều 94 – 101, Hiến pháp 2013).
Ủy ban nhân dân: Cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương (Điều 114, Hiến pháp 2013).
Tòa án nhân dân: Cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp (Điều 102, Hiến pháp 2013).
Viện kiểm sát nhân dân: Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp (Điều 107, Hiến pháp 2013).
Chủ tịch nước: Người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước CHXHCN Việt Nam về đối nội và đối ngoại (Điều 86, 87, Hiến pháp 2013).
Hội đồng bầu cử quốc gia: Tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội, chỉ đạo bầu cử đại biểu HĐND các cấp (Điều 117, Hiến pháp 2013).
Kiểm toán nhà nước: Hoạt động độc lập, kiểm toán việc quản lí, sử dụng tài chính, tài sản công (Điều 118, Hiến pháp 2013).

⚙️ Bài tập

Câu hỏi 1 (Mục c – Cơ quan tư pháp)

Đề bài: Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân có chức năng, nhiệm vụ gì? Hãy nêu ví dụ thể hiện chức năng, nhiệm vụ đó.

Cách 1 — Trả lời theo thông tin sách giáo khoa

1. Tòa án nhân dân:

Chức năng: Là cơ quan xét xử của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp.
Nhiệm vụ: Bảo vệ công lí, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Ví dụ: Tòa án nhân dân thành phố H xét xử vụ án hình sự về tội trộm cắp tài sản, tuyên phạt bị cáo 2 năm tù giam → thể hiện chức năng xét xử, bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công dân.

2. Viện kiểm sát nhân dân:

Chức năng: Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.
Nhiệm vụ: Bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Ví dụ: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh B thực hành quyền công tố, truy tố bị can ra trước Tòa án trong vụ án tham nhũng → thể hiện chức năng thực hành quyền công tố. Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình xét xử của Tòa án, phát hiện bản án có vi phạm và kháng nghị → thể hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp.

Cách 2 — Trả lời theo sơ đồ so sánh

Tiêu chí	Tòa án nhân dân	Viện kiểm sát nhân dân
Chức năng	Xét xử (quyền tư pháp)	Thực hành quyền công tố + Kiểm sát hoạt động tư pháp
Nhiệm vụ	Bảo vệ công lí, quyền con người, quyền công dân, lợi ích Nhà nước, tổ chức, cá nhân	Bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân, bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất
Ví dụ	Xét xử vụ tranh chấp đất đai giữa hai hộ gia đình, đưa ra phán quyết công bằng	Truy tố kẻ buôn bán ma túy ra trước Tòa; kiểm sát việc thi hành án phạt tù

💡 Mẹo nhớ: Tòa án = "xét xử" (tư pháp). Viện kiểm sát = "công tố + kiểm sát" (hai chức năng song song).

Câu hỏi 2 (Mục d – Chủ tịch nước)

Đề bài:

Theo em, Chủ tịch nước có vị trí, vai trò như thế nào?
Việc Chủ tịch nước chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội thể hiện điều gì?

Cách 1 — Trả lời cơ bản theo SGK

Câu 1:

Chủ tịch nước có vị trí, vai trò:

Là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại.
Chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội.
Nhiệm kì của Chủ tịch nước theo nhiệm kì của Quốc hội.
Chủ tịch nước là biểu tượng cho sự thống nhất của quốc gia, là cầu nối giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Câu 2:

Việc Chủ tịch nước chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội thể hiện:

Nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, Chủ tịch nước do Quốc hội bầu ra nên phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội.
Nguyên tắc tập trung dân chủ: Mọi cơ quan nhà nước đều chịu sự giám sát của Quốc hội.
Thể hiện tính pháp quyền xã hội chủ nghĩa: không ai đứng trên pháp luật, kể cả nguyên thủ quốc gia.

Cách 2 — Phân tích mở rộng

Câu 1: Chủ tịch nước giữ vị trí đặc biệt trong bộ máy nhà nước:

Về đối nội: công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; đề nghị Quốc hội bầu/miễn nhiệm Thủ tướng; bổ nhiệm Phó Thủ tướng, Bộ trưởng; thống lĩnh lực lượng vũ trang.
Về đối ngoại: tiếp nhận đại sứ nước ngoài, kí kết điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước.

Câu 2: Điều này thể hiện:

Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất → tất cả các cơ quan khác (kể cả Chủ tịch nước) đều phải chịu sự giám sát.
Đảm bảo cơ chế kiểm soát quyền lực, tránh lạm quyền.
Khẳng định bản chất nhà nước "của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân".

⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi về Chủ tịch nước thường yêu cầu phân biệt: Chủ tịch nước là nguyên thủ quốc gia nhưng KHÔNG phải người đứng đầu cơ quan hành pháp (đó là Thủ tướng Chính phủ).

Câu hỏi 3 (Mục e – Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước)

Đề bài:

Theo em, vì sao Hiến pháp phải có nội dung quy định về Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước?
Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước có chức năng, nhiệm vụ gì? Hãy nêu ví dụ thể hiện các chức năng, nhiệm vụ đó.

Cách 1 — Trả lời cơ bản

Câu 1: Hiến pháp phải quy định về Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước vì:

Hội đồng bầu cử quốc gia đảm bảo quyền bầu cử – một quyền chính trị cơ bản của công dân – được thực hiện dân chủ, công bằng, đúng pháp luật. Bầu cử là cơ sở hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước, nên cần có cơ quan hiến định chuyên trách tổ chức.
Kiểm toán nhà nước đảm bảo việc quản lí, sử dụng tài chính công, tài sản công được minh bạch, hiệu quả, chống tham nhũng, lãng phí. Đây là cơ chế giám sát tài chính độc lập, cần được hiến định để có vị thế pháp lí cao, hoạt động không bị chi phối.
Cả hai cơ quan đều do Quốc hội thành lập, thể hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và cơ chế kiểm soát quyền lực.

Câu 2:

Hội đồng bầu cử quốc gia:

Chức năng, nhiệm vụ: Tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội; chỉ đạo và hướng dẫn công tác bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.
Ví dụ: Hội đồng bầu cử quốc gia tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV ngày 23/5/2021, công bố danh sách ứng cử viên, giám sát quá trình bỏ phiếu, xác nhận kết quả bầu cử.

Kiểm toán nhà nước:

Chức năng, nhiệm vụ: Hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; thực hiện kiểm toán việc quản lí, sử dụng tài chính, tài sản công.
Ví dụ: Kiểm toán nhà nước tiến hành kiểm toán ngân sách của tỉnh X, phát hiện một số đơn vị chi sai mục đích hàng tỉ đồng, kiến nghị thu hồi và xử lí trách nhiệm → thể hiện chức năng kiểm toán tài chính công.

Cách 2 — Trả lời dạng sơ đồ so sánh

Tiêu chí	Hội đồng bầu cử quốc gia	Kiểm toán nhà nước
Cơ sở pháp lí	Điều 117, Hiến pháp 2013	Điều 118, Hiến pháp 2013
Do ai thành lập	Quốc hội	Quốc hội
Chức năng	Tổ chức bầu cử ĐBQH, chỉ đạo bầu cử ĐB HĐND	Kiểm toán quản lí, sử dụng tài chính, tài sản công
Tính chất	Đảm bảo dân chủ trong bầu cử	Hoạt động độc lập, chỉ tuân theo pháp luật
Ví dụ	Tổ chức bầu cử QH khóa XV (2021)	Kiểm toán ngân sách các bộ, ngành, địa phương hằng năm

Lí do Hiến pháp phải quy định:

Nâng cao vị thế pháp lí → hoạt động độc lập, khách quan.
Thể hiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước.
Bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân (qua bầu cử) và bảo vệ tài sản công (qua kiểm toán).

💡 Mẹo nhớ: Hội đồng bầu cử = "bảo vệ quyền bầu cử". Kiểm toán nhà nước = "bảo vệ tài chính công". Cả hai đều do Quốc hội lập, đều được hiến định để đảm bảo tính độc lập.

⚠️ Lưu ý thi: Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước là hai thiết chế hiến định mới được quy định lần đầu trong Hiến pháp 2013 (so với Hiến pháp 1992). Đây là điểm hay ra trong đề thi.

🎯 Ghi nhớ: - Bộ máy nhà nước Việt Nam gồm nhiều cơ quan với chức năng riêng biệt nhưng phối hợp, kiểm soát lẫn nhau. - Tòa án = xét xử (tư pháp); Viện kiểm sát = công tố + kiểm sát tư pháp; Chủ tịch nước = nguyên thủ quốc gia; Hội đồng bầu cử = tổ chức bầu cử; Kiểm toán = giám sát tài chính công. - Tất cả đều chịu sự giám sát của Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Chế độ đọc sách →