Giải Giáo Dục Kinh Tế Và Pháp Luật 10 trang 114
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 114–115
Tóm tắt lý thuyết (trang 113)
Một số cơ quan quan trọng trong bộ máy nhà nước:
- Tòa án nhân dân: bảo vệ công lí, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, nhà nước; là cơ quan duy nhất thực hiện quyền tư pháp.
- Viện kiểm sát nhân dân (Điều 107): thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo pháp luật được thực thi nghiêm chỉnh.
- Chủ tịch nước (Điều 86, 87): là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước CHXHCN Việt Nam về đối nội và đối ngoại; do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội.
- Hội đồng bầu cử quốc gia (khoản 1 Điều 117): tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội, chỉ đạo và hướng dẫn bầu cử đại biểu HĐND các cấp.
- Kiểm toán nhà nước (khoản 1 Điều 118): hoạt động độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, kiểm toán việc quản lí, sử dụng tài chính, tài sản công.
Câu hỏi trong bài (trang 113)
Phần d) Chủ tịch nước
1/ Theo em, Chủ tịch nước có vị trí, vai trò như thế nào?
Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, có vị trí cao nhất trong bộ máy nhà nước về mặt đại diện. Vai trò: thay mặt nước CHXHCN Việt Nam thực hiện các hoạt động đối nội (như công bố Hiến pháp, luật; bổ nhiệm các chức danh nhà nước) và đối ngoại (tiếp đón nguyên thủ, kí kết điều ước quốc tế). Chủ tịch nước là biểu tượng cho sự thống nhất và chủ quyền quốc gia.
2/ Việc Chủ tịch nước chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội thể hiện điều gì?
Điều này thể hiện nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, mà Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Chủ tịch nước do Quốc hội bầu ra nên phải chịu sự giám sát, chịu trách nhiệm trước Quốc hội, đảm bảo quyền lực được kiểm soát, không lạm quyền.
Phần e) Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước
1/ Vì sao Hiến pháp phải có nội dung quy định về Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước?
Vì đây là hai cơ quan có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm dân chủ và minh bạch. Việc hiến định giúp khẳng định vị trí pháp lí độc lập của hai cơ quan, tạo cơ sở để chúng hoạt động khách quan: bầu cử công bằng, tài chính công được kiểm soát chặt chẽ.
2/ Chức năng, nhiệm vụ và ví dụ:
- Hội đồng bầu cử quốc gia: tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội, chỉ đạo bầu cử đại biểu HĐND các cấp. Ví dụ: tổ chức ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND nhiệm kì 2021–2026.
- Kiểm toán nhà nước: kiểm toán việc quản lí, sử dụng tài chính, tài sản công. Ví dụ: kiểm toán việc sử dụng ngân sách của một bộ, ngành để phát hiện sai phạm, lãng phí.
Bài 1: Các ý kiến đúng hay sai? Vì sao? (trang 114)
a. Bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam được tổ chức theo bốn cấp.
→ Sai. Bộ máy nhà nước được tổ chức theo ba cấp: trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã ở địa phương — thực chất chính quyền địa phương gồm 3 cấp (tỉnh, huyện, xã). Không có "bốn cấp".
b. Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
→ Đúng. Đây chính là quy định tại Điều 69 Hiến pháp năm 2013. Quốc hội do nhân dân bầu ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân cả nước.
c. Chủ tịch Hội đồng nhân dân có quyền miễn nhiệm Chủ tịch Ủy ban nhân dân.
→ Sai. Việc bầu, miễn nhiệm Chủ tịch UBND thuộc thẩm quyền của tập thể Hội đồng nhân dân (thông qua biểu quyết tại kì họp), không phải quyền của riêng cá nhân Chủ tịch HĐND.
d. Tòa án nhân dân là cơ quan duy nhất thực hiện quyền tư pháp.
→ Đúng. Theo Điều 102 Hiến pháp năm 2013, Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp.
e. Khi thực hiện quyền công tố, Viện kiểm sát nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.
→ Đúng. Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp một cách độc lập, chỉ tuân theo pháp luật để đảm bảo tính khách quan, công bằng.
Bài 2: Đồng tình hay không đồng tình? Vì sao? (trang 114)
a. T vừa quan sát sơ đồ bộ máy nhà nước vừa đọc các quy định trong Hiến pháp để hiểu rõ hơn.
→ Đồng tình. T có phương pháp học tập tích cực, chủ động, biết kết hợp sơ đồ với văn bản gốc để hiểu sâu nội dung. Đây là cách học đáng khuyến khích.
b. M biết các bạn hiểu sai quy định về Chính phủ nhưng vẫn im lặng, không giải thích.
→ Không đồng tình. M thiếu tinh thần xây dựng tập thể và trách nhiệm chia sẻ. Khi biết bạn hiểu sai, M nên góp ý, giải thích để cùng nhau hiểu đúng kiến thức.
c. V đăng bài tập tìm hiểu về tổ chức bộ máy nhà nước lên mạng xã hội nhờ người khác làm giúp.
→ Không đồng tình. Hành vi này thể hiện sự lười học, thiếu trung thực và không tự giác. Bài tập là để rèn luyện, V nên tự tìm hiểu, có thể trao đổi với bạn bè, thầy cô thay vì nhờ làm hộ.
Bài 3: Xử lí tình huống (trang 114)
a. Em gái H hỏi vì sao Chủ tịch nước có thể thay mặt Nhà nước về đối nội, đối ngoại
Nếu là H, em sẽ giải thích:
"Theo Hiến pháp năm 2013, Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, do Quốc hội — cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân — bầu ra. Vì giữ cương vị này nên Chủ tịch nước được giao quyền thay mặt Nhà nước ta thực hiện các công việc đối nội (như công bố luật, bổ nhiệm chức danh) và đối ngoại (tiếp đón lãnh đạo nước ngoài, kí kết điều ước quốc tế). Đây là quy định của pháp luật nhằm đảm bảo Nhà nước có người đại diện chính thức cho cả nước."
b. Tình huống V từ chối đi họp đóng góp ý kiến vì cho rằng trẻ em đóng góp là vô giá trị
Nếu là C, em sẽ:
- Giải thích cho V hiểu rằng tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến về các vấn đề của cộng đồng là quyền của mọi công dân, kể cả trẻ em (quyền tham gia của trẻ em đã được pháp luật ghi nhận).
- Phân tích: ý kiến của thanh thiếu niên về trung tâm thể dục thể thao rất có giá trị, vì đây chính là công trình phục vụ lứa tuổi của các bạn, nên các bạn hiểu rõ nhu cầu nhất.
- Nói rõ rằng quan niệm "lãnh đạo tự quyết hết, dân chỉ việc thực hiện" là sai. Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân; mọi quyết định cần lắng nghe ý kiến nhân dân.
- Động viên V cùng đi họp để thực hiện quyền và trách nhiệm công dân của mình.
Bài 4: Việc học sinh nên và không nên làm để góp phần xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh (trang 114)
Những việc nên làm:
- Học tập, tìm hiểu nghiêm túc về Hiến pháp, pháp luật và bộ máy nhà nước.
- Chấp hành tốt pháp luật, nội quy nhà trường, quy định nơi công cộng.
- Tham gia các hoạt động xã hội, đóng góp ý kiến phù hợp với lứa tuổi.
- Tuyên truyền, vận động người thân chấp hành pháp luật.
- Phê phán, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật.
Những việc không nên làm:
- Thờ ơ, thiếu hiểu biết về pháp luật và bộ máy nhà nước.
- Vi phạm pháp luật, nội quy, quy định chung.
- Tin theo và lan truyền thông tin sai lệch, xuyên tạc về Nhà nước.
- Có thái độ coi thường, xuyên tạc, chống đối các cơ quan nhà nước.
Phần Vận dụng (trang 114)
Đề: Em hãy tìm hiểu và vẽ sơ đồ hệ thống tổ chức của Ủy ban nhân dân địa phương em và chia sẻ với thầy cô cùng các bạn.
Gợi ý thực hiện: Em tìm hiểu cơ cấu UBND xã/phường nơi mình ở, thường gồm:
CHỦ TỊCH UBND
│
┌───────────────┼───────────────┐
PHÓ CHỦ TỊCH PHÓ CHỦ TỊCH CÁC ỦY VIÊN
│ │
┌────┴─────────────────────────────────┴────┐
Các bộ phận/công chức chuyên môn:
- Văn phòng – Thống kê
- Tư pháp – Hộ tịch
- Địa chính – Xây dựng
- Tài chính – Kế toán
- Văn hóa – Xã hội
- Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng Quân sựEm hãy đến trực tiếp UBND hoặc xem trên cổng thông tin điện tử của địa phương để có số liệu chính xác, sau đó vẽ lại sơ đồ cho phù hợp với nơi mình sinh sống nhé.