Giải Lịch Sử 10 trang 128
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 128–129
🔍 Kiến thức cần nhớ
Nội dung hai trang này thuộc bài học về đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tập trung vào:
- Nghề thủ công truyền thống:
- Các dân tộc thiểu số phát triển đa dạng nghề thủ công: nghề dệt, đan, gốm, rèn, mộc, làm đồ trang sức bằng bạc...
- Sản phẩm chủ yếu đáp ứng nhu cầu của người dân địa phương
- Ăn, mặc, ở của người Kinh:
- Ăn: Bữa ăn truyền thống gồm cơm, rau, cá; nước uống từ lá, hạt cây
- Mặc: Trang phục gồm áo, quần/váy, kết hợp mũ, khăn, giày dép; có sự khác biệt giữa các vùng miền (áo tứ thân Bắc Bộ, áo dài Huế, áo bà ba Nam Bộ)
- Ở: Nhà trệt xây bằng gạch hoặc đắp đất; ngày nay có thêm nhà nhiều tầng và chung cư cao tầng
⚙️ Bài tập
Câu 1
Đề bài: Em hãy kể tên một số ngành nghề thủ công của người Kinh và của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.
Cách 1 — Liệt kê theo nhóm dân tộc
Bước 1: Nghề thủ công của người Kinh
- Nghề dệt lụa (Hà Đông, Vạn Phúc)
- Nghề gốm sứ (Bát Tràng, Chu Đậu, Bình Dương)
- Nghề đúc đồng (Đại Bái, Ngũ Xã)
- Nghề chạm khắc gỗ (Đồng Kỵ, Kim Bồng)
- Nghề làm nón (Huế, Chuông)
- Nghề thêu ren (Văn Lâm)
- Nghề làm tranh dân gian (Đông Hồ, Hàng Trống)
- Nghề làm giấy dó
- Nghề rèn, đan lát, làm chiếu
Bước 2: Nghề thủ công của các dân tộc thiểu số
- Nghề dệt thổ cẩm (người Thái, Mường, Chăm, Ê-đê, Ba-na...)
- Nghề đan lát (hầu hết các dân tộc)
- Nghề rèn (người Nùng, Mông, Dao...)
- Nghề gốm (người Chăm)
- Nghề làm đồ trang sức bằng bạc (người Mông, Dao)
- Nghề mộc, chế tác nhạc cụ (người Tây Nguyên)
Cách 2 — Liệt kê theo loại hình nghề
| Loại nghề | Người Kinh | Dân tộc thiểu số |
|---|---|---|
| Dệt | Lụa Vạn Phúc, vải | Thổ cẩm (Thái, Mường, Chăm) |
| Gốm | Bát Tràng, Chu Đậu | Gốm Chăm (Bàu Trúc) |
| Rèn | Đa Sỹ | Rèn Nùng (Cao Bằng) |
| Đan lát | Mây tre đan | Đan gùi, rổ rá |
| Kim hoàn | Vàng bạc | Trang sức bạc (Mông, Dao) |
| Mộc | Đồng Kỵ | Chế tác nhạc cụ |
Câu 2
Đề bài: Hãy cho biết một số nghề thủ công nổi tiếng ở địa phương em, hoặc em được biết qua sách, báo, truyền hình. Theo em, các nghề thủ công có vai trò gì trong đời sống kinh tế – xã hội?
Cách 1 — Trả lời theo cấu trúc đề bài
Phần 1: Một số nghề thủ công nổi tiếng (ví dụ minh họa)
Tùy theo địa phương của học sinh, có thể kể:
- Miền Bắc: Gốm Bát Tràng (Hà Nội), lụa Vạn Phúc (Hà Nội), tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), đồ gỗ Đồng Kỵ (Bắc Ninh), nón Chuông (Hà Nội)
- Miền Trung: Nón bài thơ (Huế), làng nghề đúc đồng Phước Kiều (Quảng Nam), gốm Thanh Hà (Hội An), thổ cẩm Chăm (Ninh Thuận)
- Miền Nam: Gốm Bình Dương, dệt chiếu Định Yên (Đồng Tháp), đan lát (các tỉnh miền Tây)
- Tây Nguyên: Dệt thổ cẩm (Ê-đê, Ba-na), đan gùi
Phần 2: Vai trò của nghề thủ công trong đời sống kinh tế – xã hội
| Lĩnh vực | Vai trò cụ thể |
|---|---|
| Kinh tế | Tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân; phát triển kinh tế địa phương; thúc đẩy du lịch làng nghề; xuất khẩu sản phẩm thủ công mỹ nghệ |
| Văn hóa | Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; lưu giữ kỹ thuật, bí quyết truyền thống qua nhiều thế hệ |
| Xã hội | Gắn kết cộng đồng làng nghề; tạo cơ hội việc làm tại chỗ, giảm di cư; phát triển nông thôn bền vững |
Cách 2 — Phân tích sâu vai trò
Vai trò kinh tế:
- Đóng góp vào GDP địa phương và quốc gia
- Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có (tre, nứa, đất sét, tơ tằm...)
- Phát triển ngành du lịch trải nghiệm (du khách tham quan, học làm nghề)
- Xuất khẩu mang lại ngoại tệ (gốm sứ, hàng mây tre đan, thêu ren...)
Vai trò xã hội:
- Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, đặc biệt trong thời gian nông nhàn
- Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân
- Giữ chân lao động ở nông thôn, giảm áp lực đô thị hóa
Vai trò văn hóa:
- Là di sản văn hóa phi vật thể quý giá
- Thể hiện bản sắc, sự sáng tạo của từng dân tộc, vùng miền
- Kết nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với hiện đại
💡 Mẹo nhớ: Vai trò nghề thủ công = "3K": Kinh tế (việc làm, thu nhập) + Kết nối (cộng đồng, xã hội) + Kế thừa (văn hóa, truyền thống)
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi về vai trò nghề thủ công thường yêu cầu phân tích trên cả 3 phương diện: kinh tế, xã hội, văn hóa. Học sinh cần nêu được ít nhất 2-3 ý cho mỗi phương diện.
🎯 Ghi nhớ: - Nghề thủ công truyền thống là một phần quan trọng trong đời sống vật chất của các dân tộc Việt Nam - Mỗi dân tộc, vùng miền có những nghề thủ công đặc trưng riêng, phản ánh bản sắc văn hóa - Nghề thủ công có vai trò đa chiều: kinh tế (tạo việc làm, thu nhập), xã hội (gắn kết cộng đồng), văn hóa (bảo tồn truyền thống)