Giải Lịch Sử 10 trang 24
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 24–25
Hai trang này thuộc Bài 2 – chủ đề "Mối liên hệ giữa Sử học với các ngành khoa học", phần nói về quan hệ giữa Sử học với khoa học xã hội – nhân văn và khoa học tự nhiên – công nghệ. (Lưu ý nhỏ: ảnh em gửi là trang 23 và 24, không phải 24–25, nên cô ghi đúng số trang trên ảnh nhé.)
Tóm tắt lý thuyết
Mục 3. Sử học với các ngành khoa học tự nhiên và công nghệ
- Khoa học tự nhiên gồm: Toán học, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Thiên văn học, Tin học… Ngày nay còn xuất hiện nhiều ngành công nghệ mới: Công nghệ thông tin, Viễn thám, Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, Thực tế ảo, Công nghệ 3D…
a) Vai trò của Sử học với khoa học tự nhiên và công nghệ
- Khoa học tự nhiên và công nghệ cũng do con người sáng tạo ra nên là đối tượng nghiên cứu của Sử học (xét ở góc độ lịch sử: ra đời trong bối cảnh nào, tác dụng, ý nghĩa ra sao).
- Bất kì ngành khoa học nào cũng có lịch sử của chính nó. Tái hiện lịch sử ngành giúp các nhà khoa học đời sau kế thừa tri thức, kinh nghiệm và không lặp lại sai lầm của người đi trước.
b) Vai trò của khoa học tự nhiên và công nghệ đối với Sử học
- Nhà sử học phải dùng thông tin, phương pháp của nhiều ngành để tái hiện quá khứ:
- Toán học: thống kê, tính toán, đo đạc các công trình, thành tựu kinh tế – xã hội.
- Vật lí học: giám định sử liệu, trình bày thành tựu khoa học – kĩ thuật.
- Địa lí – Địa chất, Cổ sinh học, Hoá học, Sinh học, Y học…: xác định tính chính xác, đoán định niên đại của di vật.
- Công nghệ số, viễn thám, AI, Internet vạn vật, thực tế ảo…: tìm dấu vết, xử lí sử liệu, dựng bản đồ, tái hiện quá khứ sinh động.
Bài tập trang 23
Câu 1: Tư liệu 4 (tr. 22) giúp em biết đến những sự kiện lịch sử nào? Hãy chỉ ra một số sự kiện hoặc bối cảnh lịch sử được đề cập trong các hồi của tác phẩm.
Gợi ý trả lời (Tư liệu 4 là trích tác phẩm "Hoàng Lê nhất thống chí" của Ngô gia văn phái):
- Tác phẩm phản ánh giai đoạn lịch sử Việt Nam cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX, thời kì khủng hoảng, biến động dữ dội của chế độ phong kiến.
- Một số sự kiện, bối cảnh lịch sử được nhắc tới:
- Sự suy yếu, mục nát của chính quyền vua Lê – chúa Trịnh ở Đàng Ngoài.
- Phong trào nông dân Tây Sơn bùng nổ và lớn mạnh.
- Vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh; quân Thanh kéo sang xâm lược nước ta.
- Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế (Quang Trung), tiến quân ra Bắc và đại phá quân Thanh (Tết Kỉ Dậu 1789).
Lý do: "Hoàng Lê nhất thống chí" là tiểu thuyết lịch sử – chương hồi, mỗi hồi tái hiện một chặng sự kiện có thật của đất nước thời đó, nên qua tác phẩm ta nắm được cả chuỗi biến cố lịch sử.
Câu 2: Giữa Sử học với các ngành khoa học xã hội và nhân văn có mối quan hệ thế nào? Hãy lấy ví dụ để chứng minh.
Mối quan hệ: gắn bó mật thiết, tương hỗ hai chiều.
- Sử học cung cấp cho các ngành KHXH & NV tri thức về bối cảnh, quá trình hình thành, phát triển của đối tượng mà các ngành đó nghiên cứu.
- Ngược lại, các ngành KHXH & NV (Văn học, Địa lí, Triết học, Chính trị học, Khảo cổ học, Nhân học…) cung cấp tư liệu, phương pháp, tri thức nền giúp Sử học nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn về quá khứ.
Ví dụ chứng minh:
- Văn học: Đọc "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố, "Chí Phèo" của Nam Cao giúp hiểu sinh động đời sống nông thôn Việt Nam 1930 – 1945 (sưu liệu cho Sử học). Ngược lại, hiểu bối cảnh lịch sử giai đoạn này lại giúp phân tích đúng giá trị tác phẩm.
- Địa lí học: Cung cấp hiểu biết về điều kiện tự nhiên, địa hình để Sử học giải thích vì sao các nền văn minh cổ đại (Ai Cập, Lưỡng Hà…) hình thành bên các dòng sông lớn.
Bài tập trang 24
Câu 1: Khai thác Hình 4 (tr. 23): Các tác phẩm như trong hình có được coi là tác phẩm lịch sử không? Vì sao? Hãy chỉ ra vai trò của Sử học đối với ngành Toán học, Hoá học thông qua các tác phẩm đó.
Hình 4 gồm hai cuốn: "Lịch sử Toán học giản yếu" và "Lịch sử tìm ra các nguyên tố hoá học".
- Có, đây được coi là những tác phẩm lịch sử. Vì:
- Hai cuốn sách trình bày quá trình hình thành, phát triển của Toán học và Hoá học theo dòng thời gian – tức là nghiên cứu lịch sử của chính ngành khoa học đó.
- Bất kì ngành khoa học nào cũng có lịch sử riêng, và việc ghi chép, tái hiện lịch sử ngành thuộc về Sử học.
- Vai trò của Sử học đối với Toán học và Hoá học qua các tác phẩm này:
- Tái hiện toàn diện, đầy đủ lịch sử của ngành: ghi lại các phát minh, các nhà khoa học tiêu biểu và quá trình giải quyết các vấn đề khoa học.
- Giúp các nhà khoa học đời sau hiểu rõ những vấn đề người đi trước đã đặt ra và giải quyết thế nào → kế thừa tri thức, kinh nghiệm.
- Tránh lặp lại sai lầm của người đi trước, tiết kiệm thời gian, định hướng cho nghiên cứu mới.
Câu 2: Hãy lấy ví dụ khác về sự đóng góp của Sử học đối với một ngành khoa học tự nhiên và công nghệ.
Có thể chọn một trong các ví dụ sau:
- Y học: Cuốn "Lịch sử y học" hay việc nghiên cứu lịch sử các đại dịch (dịch hạch, đậu mùa…) giúp các nhà y học hiểu nguồn gốc, cách con người từng phòng – chống bệnh, từ đó rút kinh nghiệm cho phòng dịch hiện nay.
- Thiên văn học: Ghi chép lịch sử quan sát bầu trời của người xưa (các đài thiên văn cổ, lịch pháp) giúp các nhà khoa học hôm nay đối chiếu, hiệu chỉnh và phát triển nghiên cứu vũ trụ.
- Công nghệ thông tin: Tìm hiểu lịch sử ra đời của máy tính, mạng Internet giúp người làm CNTT thấy được quy luật phát triển công nghệ và định hướng đổi mới.
Em muốn cô giải kĩ thêm tư liệu 4 ở trang 22 hay phần nào khác thì gửi ảnh nhé, cô sẽ phân tích chi tiết hơn.