Giải Lịch Sử 10 trang 26
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 26–27
Trang 25: Câu hỏi và Luyện tập – Vận dụng (Bài 3)
Trang này có hình minh họa Bảo tàng ảo 3D tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (Hình 5), kèm các câu hỏi củng cố và phần Luyện tập, Vận dụng.
Câu hỏi (mục Khám phá)
Câu 1. Dựa vào thông tin về Di sản văn hoá và thiên nhiên thế giới Tràng An (tr. 19), hãy cho biết: Để xác định giá trị của danh thắng này, các nhà khoa học đã dựa vào phương pháp, kết quả nghiên cứu của những ngành khoa học nào?
Trả lời:
Để xác định giá trị của quần thể danh thắng Tràng An, các nhà khoa học đã sử dụng tri thức và phương pháp của nhiều ngành khoa học khác nhau, tiêu biểu:
- Sử học – Khảo cổ học: khai quật, nghiên cứu di chỉ, di vật để chứng minh dấu tích cư trú của người tiền sử qua hàng chục nghìn năm.
- Địa chất học – Địa mạo học: nghiên cứu quá trình hình thành địa hình karst (núi đá vôi, hang động), chứng minh giá trị địa chất nổi bật toàn cầu.
- Cổ sinh vật học – Sinh học: nghiên cứu hệ động – thực vật, hóa thạch để xác định sự biến đổi môi trường và đa dạng sinh học.
- Văn hoá học, Dân tộc học: nghiên cứu các giá trị văn hoá, tín ngưỡng, lễ hội gắn với di sản.
→ Nhờ kết hợp liên ngành, Tràng An được UNESCO ghi danh là Di sản hỗn hợp văn hoá và thiên nhiên thế giới (năm 2014) – di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á.
Câu 2. Hãy cho biết vai trò của các ngành khoa học tự nhiên và công nghệ đối với Sử học.
Trả lời:
Các ngành khoa học tự nhiên và công nghệ có vai trò ngày càng quan trọng với Sử học:
| Vai trò | Biểu hiện cụ thể |
|---|---|
| Cung cấp phương pháp xác định niên đại | Phương pháp đồng vị phóng xạ C14, nhiệt huỳnh quang... giúp xác định tuổi của di vật, di tích chính xác. |
| Hỗ trợ phân tích, giám định | Vật lí, Hoá học, Sinh học giúp phân tích chất liệu, thành phần, ADN của hiện vật, di cốt. |
| Phục dựng và bảo tồn | Công nghệ số, quét 3D, thực tế ảo (VR), trí tuệ nhân tạo giúp phục dựng di tích, lưu trữ tư liệu. |
| Quảng bá, trưng bày | Bảo tàng ảo 3D (như Hình 5) giúp giới thiệu hiện vật rộng rãi, sinh động. |
→ Nhờ đó kết quả nghiên cứu lịch sử trở nên khách quan, chính xác và đáng tin cậy hơn.
LUYỆN TẬP
Câu 1. Nêu và phân tích một số ví dụ để làm rõ về việc sử dụng tri thức, phương pháp liên ngành trong nghiên cứu lịch sử.
Trả lời:
Một số ví dụ tiêu biểu:
- Trống đồng Đông Sơn: Để nghiên cứu, các nhà sử học kết hợp Khảo cổ học (khai quật), Hoá học (phân tích hợp kim đồng), Mĩ thuật học (giải mã hoa văn chim Lạc, cảnh sinh hoạt), Dân tộc học (so sánh tập tục). Nhờ đó hiểu được trình độ luyện kim và đời sống cư dân Văn Lang – Âu Lạc.
- Xác định niên đại di chỉ: Dùng phương pháp C14 (Vật lí hạt nhân) để biết tuổi của than tro, xương động vật trong di chỉ, từ đó dựng lại mốc thời gian lịch sử.
- Nghiên cứu Hoàng thành Thăng Long: Kết hợp Khảo cổ học, Địa chất, Kiến trúc, công nghệ 3D để phục dựng cung điện, xác định các tầng văn hoá qua các triều đại.
→ Việc liên ngành giúp khắc phục hạn chế của tư liệu chữ viết, làm cho nhận thức lịch sử toàn diện và xác thực hơn.
Câu 2. Thông qua ví dụ cụ thể, hãy phân tích mối liên hệ giữa Sử học với một lĩnh vực/ngành khoa học xã hội và nhân văn hoặc khoa học tự nhiên mà em thích.
Trả lời (gợi ý – chọn Sử học với Địa lí học):
- Sử học cần Địa lí: Mọi sự kiện lịch sử đều diễn ra trong một không gian địa lí cụ thể. Ví dụ, chiến thắng Bạch Đằng (938, 1288) gắn liền với địa hình sông nước, thuỷ triều lên xuống. Nếu không hiểu yếu tố địa lí (lòng sông, con nước, bãi cọc) thì không thể hiểu trọn vẹn nghệ thuật quân sự của Ngô Quyền và Trần Hưng Đạo.
- Địa lí cần Sử học: Lịch sử khai phá, hình thành làng xã, đô thị (như Thăng Long – Hà Nội) giúp giải thích sự phân bố dân cư, địa danh hiện nay.
→ Hai ngành bổ sung lẫn nhau: Sử học cho biết "khi nào, vì sao", Địa lí cho biết "ở đâu, trong điều kiện tự nhiên nào".
(Em có thể thay bằng ví dụ Sử học với Văn học, Khảo cổ học, Hoá học... tùy sở thích.)
VẬN DỤNG
Câu 1. Hãy xây dựng một bài giới thiệu về trường học/gia đình của em… trong những năm gần đây (lưu ý: thể hiện việc vận dụng thông tin, kiến thức, kĩ năng, phương pháp liên ngành).
Gợi ý cách làm:
Đây là bài tập thực hành cá nhân. Em nên triển khai theo dàn ý:
- Thu thập tư liệu (phương pháp sử học): phỏng vấn ông bà, bố mẹ; tìm ảnh cũ, giấy khen, sổ học bạ, video.
- Xử lí, sắp xếp theo trình tự thời gian: lập niên biểu các mốc quan trọng (năm thành lập trường, các sự kiện gia đình).
- Vận dụng liên ngành:
- Thống kê (Toán): số học sinh, thành tích qua các năm.
- Địa lí: vị trí, sự thay đổi cơ sở vật chất.
- Công nghệ: dùng phần mềm trình chiếu, làm video, infographic.
- Trình bày: viết thành bài giới thiệu mạch lạc, có hình ảnh minh họa.
Câu 2. Ở trường, em đã được trải nghiệm ứng dụng công nghệ nào trong giờ học lịch sử? Hãy nêu tác dụng của nó.
Gợi ý trả lời:
Một số công nghệ thường gặp và tác dụng:
- Bài giảng điện tử (PowerPoint, video tư liệu): giúp bài học trực quan, sinh động, dễ ghi nhớ.
- Bản đồ số, lược đồ động: mô phỏng diễn biến chiến dịch, giúp hiểu rõ không gian – diễn biến.
- Bảo tàng ảo 3D, thực tế ảo (VR): cho phép "tham quan" di tích, hiện vật ngay tại lớp dù không đến tận nơi.
- Internet, phần mềm tra cứu: mở rộng nguồn tư liệu, hỗ trợ làm bài tập, thuyết trình.
→ Nhìn chung, công nghệ làm cho giờ học Lịch sử hấp dẫn, chủ động và hiệu quả hơn, khắc phục cảm giác khô khan của môn học.
Trang 26: Mở đầu Bài 4 – SỬ HỌC VỚI MỘT SỐ LĨNH VỰC, NGÀNH NGHỀ HIỆN ĐẠI
Trang này là phần mở đầu bài học, chưa có bài tập, chỉ nêu mục tiêu, dẫn nhập và lý thuyết.
Tóm tắt lý thuyết
Mục tiêu bài học – Học xong bài này, em sẽ:
- Trình bày được tác động của các ngành nghề thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hoá đối với việc quảng bá tri thức, truyền thống và giá trị lịch sử – văn hoá.
- Giải thích được vai trò của lịch sử và văn hoá đối với sự phát triển du lịch.
- Phân tích vai trò, tác động của du lịch với bảo tồn di tích; mối quan hệ giữa Sử học với bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
- Biết vận động mọi người tham gia bảo vệ di sản ở địa phương.
Dẫn nhập: Trích dẫn theo Hướng dẫn thực hiện Công ước di sản thế giới của UNESCO: di sản văn hoá, di sản thiên nhiên là tài sản vô giá và không thể thay thế; nếu một di sản biến mất sẽ làm nghèo đi kho tàng di sản của toàn nhân loại.
1. Sử học với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá, di sản thiên nhiên
a) Mối quan hệ giữa Sử học với công tác bảo tồn:
- Bảo vệ, bảo quản, tu bổ, phục hồi di sản là nhiệm vụ thường xuyên và quan trọng hàng đầu.
- Điều cốt lõi: phải đảm bảo tính nguyên trạng, giữ "yếu tố gốc cấu thành di tích", đảm bảo "tính xác thực", "tính toàn vẹn", "giá trị nổi bật".
- Việc này phải dựa trên cơ sở các cứ liệu và phương pháp khoa học (trong đó có Sử học).
💡 Trang 26 chưa có câu hỏi/bài tập, các em chỉ cần nắm vững lý thuyết mở đầu để chuẩn bị cho phần câu hỏi ở những trang sau nhé. Nếu em gửi tiếp trang 27 (phần tiếp theo của Bài 4), cô sẽ giải đầy đủ các câu hỏi trong đó.